آیتالله العظمی سبحانی در پیامی به آیین رونمایی از «منظومه فکری آیتالله العظمی مکارم شیرازی»، ضمن تبیین جایگاه رفیع تکریم علما در قرآن کریم، «نوآوری» و «نیازسنجی روز» را برجستهترین ویژگی این مرجع عالیقدر برشمردند. ایشان با مرور سیر علمی معظّمله در حوزههای قم و نجف، نقش کلیدی وی در تدوین قانون اساسی و نگارش تفاسیر و کتب عقیدتی نوین را از برکات این روحیه ابتکار دانستند.
متن پیام آیتالله العظمی جعفر سبحانی؛ مرجع تقلید شیعیان به آیین رونمایی از مجموعه گرانسنگ «منظومه فکری آیتالله العظمی مکارم شیرازی» به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام علی خیر خلقه و آله الطاهرین و لعنت الله علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین
قال الحکیم فی محکم کتاب الکریم: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا قیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ وَ إِذا قیلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبیرٌ »
برای من مایه خوشبختی است که درباره شخصیت علمی و یک مفسر بزرگ، فقیه عالیقدر سخن بگویم. اصولاً بزرگداشت علما به هر عنوانی باشد منافعی دارد، یکی از منافعش این است که نسل حاضر علاقهمند میشود به علم، چون میبیند نسبت به علما این همه تکریم میشود، تقدیر میشود، چه در حال حیات چه در حال ممات. یعنی در حقیقت کسانی که این بزرگداشتها را ایجاد میکنند، یک نوع علم علما را ترویج میدهند.
نکتهای که در اینجا هست آیه مبارکه، یک مسئله جزئی را متذکر میشود اما چون درباره علماست، بزرگ است. میفرماید مردم اگر در مجلسی هستید که پر از جمعیت است اما عالمی وارد میشود به شما میگویم و به شما بگویند، فافسحوا، جا باز کنید. اگر به شما میگویند برخیزید، فانشزوا برخیزید چرا؟ «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ» با این عمل مقام علم بالا میرود کسانی که مومناند و دارای درجات از علم هستند بالا میرود در جامعه.
یرفع الله جواب آن دو امر است که جا باز کنید و بلند بشوید، چرا، چون این عمل شما دارای چنین نتیجهای است که مقام علم در جامعه بالا میرود نکته جزئی است اما چون درباره علم علماست بزرگ است.
حضرت آیتالله العظمی مکارم در سال ۱۳۰۵ شمسی در ماه بهمن یا اسفند متولد شده است. دورانی را در شیراز گذرانده تحصیلاتش در شیراز در مدرسه آقابابا خان فعلاً برای ما مطرح نیست اما در دوران جوانی در ۲۴ سالگی یا کمتر وارد قم میشوند ۱۳۲۴ شمسی. شخصیت علمی ایشان در قم به وسیله دو نفر تربیت شده است؛ مرحوم آیتالله داماد که در درس فقه و اصول ایشان حاضر میشدند و مرحوم آیتالله بروجردی که فقهاً حاضر میشدند البته از دیگر علما هم بهره گرفته اما آن که در واقع بنیه علمی ایشان را تشکیل دادهاند این دو نفرند. در سال ۱۳۲۹ شمسی عازم نجف اشرف شدند دو سال هم در نجف بودند از درس دو عالم بزرگوار بهره گرفتهاند مرحوم آیت الله حکیم و مرحوم آیتالله خویی.
بعد از دو سال اقامت چون آنجا گرم بود توان اقامت نداشت برگشتند به قم. باز همان تحصیل سابق را در محضر دو عالم ادامه دادند این از نظر فقهی و اصولی، و اما از نظر فلسفی و کلامی حدود ۵ سال در محضر استاد بزرگوار مرحوم علامه طباطبایی بودند و در اسرار شرکت می کردند تا حدود پنج سال.
ابتکارات آیت الله العظمی مکارم شیرازی
علاوه بر آن جلد اول تفسیر المیزان را به امر ایشان به فارسی برگرداند. آنچه که اکنون عرض میکنم یک نکتهای است در زندگانی ایشان به نام نکته ابتکار. مواهب، زیاد است خلاق متعال فهم میدهد؛ حافظه میدهد اما آن چیزی که کمتر میدهد مسئله ابتکار است که نوآوری باشد.
خداوند منان به ایشان این مواهب را داده به نام نوآوری، اگر آثار گذشتگان را نگاه کنیم اگر جنبه تکراری داشته، بقایش کمتر بوده است. اما آن چیزی که نوآور بوده در حقیقت طرحی را ریخته است، آن بقا داشته است. در خاطرم هست در آن زمان یک دوره عقاید به زبان فارسی نوشتند از آفریدگان جهان تا مسئله معاد انسان و جهان.
کتابهای عقیدتی ما فارسی قدیمی بود که برای نسل حاضر مفهوم نیست. بقیه کتابها هم که به زبان عربی بودند. با کمال احترام به این کتابها و مؤلفها اما نیاز روز را برطرف نمیکرد ایشان اولین ابتکارش این است که یک دوره عقاید را نوشت و منتشر کرد و اتفاقا جا افتاد.
یکی دیگر از نشانههای ابتکار ایشان مسئله ابنیه هست، مدارسی را ساخته است، کاملا جنبه ابتکاری است. این حالت را دارد که سالیان درازی مردم از آن استفاده کنند قرنها از آن بهره بگیرند. آیندهنگری را در نظر گرفتهاند و مدارس را ساخته این هم یک نوع ابتکار است.
ابتکارهای دیگر ایشان از نظر خدمات حوزوی یا خدمات انقلابی برای همه روشن است، چون در نوشتن قانون اساسی نقش بسیار مهمی داشتند. در آنجا بودم؛ دو نفر دیگر مهم هم بودند، یکی مرحوم آیتالله بهشتی و دیگر ایشان. همچنین در مسائل دیگر از جمله تفسیر نمونه که نباید آن را کم بگیرید؛ تفسیر نمونه در زمان نوشته شد که یک تفسیر فارسی در اختیار جوانان باشد. مسائل روز را و نیازهای روز را بنویسد و پاسخ بدهد.
تفسیر المیزان تفسیر قرنهاست، اما به زبان عربی، ابتکارشان این است که با الهام از کتاب ایشان و دیگران در ظرف ۱۵ سال یک تفسیر جامعی را منتشر کرد و اتفاقاً به زبان عربی هم منتشر شده و در حال حاضر هم میبینم مرجع شده و نویسندگان عربی به آن مراجعه میکنند.
خداوند منان توفیق را به ایشان داده است که اکنون ایشان از نظر سنی ۱۰۰ سال را تجربه میکند، چون متولد ۱۳۰۵ شمسی است؛ اگر آثار ایشان را ببینیم برای هر سال ایشان یک کتابی یا یک رسالهای دارد. «ذلک فضل الله یوتیه من یشاء».
پروردگار عالم وجود ایشان و سایر مراجع و بزرگان که در خدمت حوزه هستند موفق و مؤید بفرماید و هر نوع بلا را از حوزه و کشور دور کند.
و السلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
نظر شما