در حالی که خاموشیهای برنامهریزیشده، محدودیت برق صنایع و هشدارهای مستمر درباره مصرف، بار دیگر مسئله ناترازی انرژی را به یکی از چالشهای اصلی کشور تبدیل کرده، آیتالله سید مجتبی حسینی، نماینده مجلس شورای خبرگان رهبری، نسخهای متفاوت برای مدیریت بحران برق ارائه میکند؛ نسخهای که بیش از آنکه بر محدودسازی مصرف متمرکز باشد، بر توسعه ظرفیت تولید تأکید دارد.
موضوع برق در ایران طی سالهای اخیر، از یک چالش فنی به مسئلهای اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. براساس گزارشهای رسمی، ناترازی برق در سالهای اخیر به سطحی رسیده که در دورههای اوج مصرف، فاصله معناداری میان تولید و تقاضا شکل گرفته و نتیجه آن، از محدودیت برق صنایع تا خاموشی در بخش خانگی، قابل مشاهده بوده است. در گزارش رسمی ارائهشده به مجلس، میزان ناترازی توان برق در تابستان ۱۴۰۳ حدود ۱۷ هزار و ۵۵۷ مگاوات اعلام شده؛ وضعیتی که از سال گذشته، خاموشیها را از بخش صنعت به حوزه خانگی نیز کشاند.
در چنین شرایطی، آیتالله سید مجتبی حسینی، مسئله برق را اساساً مسئلهای «توسعهپذیر» میداند. او در پاسخ به پرسشی درباره مدیریت مصرف و قطعیهای برق، تصریح میکند: «من معتقدم در حوزه انرژی، بهویژه برق، باید در داخل ایران سرمایهگذاری و توسعه بسیار جدیتری صورت گیرد.»
وی در ادامه، راهحل را در گسترش ظرفیت تولید تعریف میکند و میگوید: «بهنظر من، ظرفیت تولید برق باید آنقدر افزایش پیدا کند که اساساً کشور با کمبود مواجه نباشد و حتی امکان صادرات گسترده انرژی به کشورهای همسایه نیز فراهم شود.»
این موضع، در نقطهای قابلتأمل با سیاستهای جاری مدیریت مصرف قرار میگیرد. در ماههای اخیر، وزارت نیرو بارها بر کنترل مصرف برق تأکید کرده و از برنامههایی مانند تعرفهگذاری پلکانی، کنتورهای هوشمند و کاهش مصرف در ساعات اوج بار سخن گفته است. حتی برای تابستان ۱۴۰۵، کاهش پنج درصدی مصرف برق بهعنوان یکی از اهداف رسمی مدیریت شبکه اعلام شده است.
با این حال، نماینده مجلس خبرگان، تمرکز صرف بر مدیریت مصرف را کافی نمیداند. او با اشاره به ماهیت برق، تصریح میکند: «برخلاف برخی منابع محدود، برق ماهیتی توسعهپذیر دارد و مسئله اصلی در آن، تولید است. اگر زیرساخت تولید تقویت شود، هم نیاز داخلی بهطور کامل تأمین میشود و هم میتوان از آن بهعنوان یک مزیت اقتصادی و صادراتی استفاده کرد.»
در عین حال، موضع او به معنای نفی کامل اصلاح الگوی مصرف نیست. حسینی، از الگوی تعرفهگذاری پلکانی دفاع میکند و میگوید: «میتوان الگوی مصرف را بهگونهای تنظیم کرد که مصرف متعارف برای مردم با نرخ مناسب تأمین شود، اما در سطوح بالاتر مصرف، تعرفهها متفاوت باشد تا ضمن جلوگیری از فشار به عموم مردم، برای دولت نیز صرفه اقتصادی ایجاد شود.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که مسئله قیمت برق در ایران همچنان محل بحث است. برآوردهای رسمی نشان میدهد میان قیمت تمامشده تولید برق و نرخ فروش آن فاصله قابلتوجهی وجود دارد؛ بهگونهای که متوسط قیمت فروش برق به مشترکان، همچنان پایینتر از هزینه واقعی تولید عنوان میشود و همین مسئله، سرمایهگذاری در صنعت برق را با چالش مواجه کرده است.
همزمان، وزارت نیرو از افزایش ظرفیت تولید برق و عبور ظرفیت نصبشده کشور از مرز ۱۰۰ هزار مگاوات خبر داده، اما در کنار آن همچنان بر ضرورت مدیریت مصرف تأکید میکند؛ تأکیدی که نشان میدهد سیاستگذار فعلاً توسعه تولید را بهتنهایی کافی نمیداند.
در بخش دیگری از این دیدگاه، آیتالله حسینی، توسعه صنعت برق را نهفقط یک ضرورت اقتصادی، بلکه راهکاری زیستمحیطی توصیف میکند و معتقد است: «اگر تولید برق در نیروگاههای خارج از شهرها گسترش یابد و استفاده از تجهیزات برقی در بخشهای مختلف افزایش پیدا کند، بخشی از آلودگی ناشی از سوختهای فسیلی کاهش مییابد.»
اکنون پرسش اصلی اینجاست که در مواجهه با بحران ناترازی، کدام مسیر در اولویت قرار خواهد گرفت؛ مدیریت مصرف و کنترل بار شبکه یا سرمایهگذاری سنگین برای عبور از کمبود تولید؟ پرسشی که پاسخ آن، احتمالاً نهفقط آینده خاموشیها، بلکه مسیر توسعه صنعتی کشور را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
خبرنگار؛ امیرحسین یوسف زاده
نظر شما