گویی درهای مخزنالاسرار گشوده شده است؛ آنجا که بوی کاغذهای کهن و شمیم ارادت قلمزنان تاریخ، در هم آمیخته است. کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نه صرفاً یک نهاد علمی، که «حافظه زنده» جهان تشیع است. حالا از دل این گنجینه عظیم که افزون بر ۱۴۷هزار نسخه خطی و سنگی را در سینه حفظ کرده، گوهری تابناک پس از دههها انتظار، ردای سپید چاپ بر تن کرده است. اثر نفیس «حُجَجُ الرضویه» میراثی ارزشمند از سده چهاردهم هجری که به همت سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی برای نخستین بار به زیور طبع آراسته شد تا دریچهای نو به سیره خورشید هشتم(ع) بگشاید.
میراثی از قلم شیخ شاهرودی
حجتالاسلام والمسلمین سید جلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانهها و موزههای آستان قدس رضوی در مقدمه این اثر، انتشار آن را گامی در مسیر احیای هویت مکتوب شیعه میداند. او معتقد است اگرچه آثاری همچون «عیون اخبارالرضا(ع)» اثر شیخ صدوق در قرن چهارم، ستونهای خیمه شناخت امام رئوف(ع) هستند، اما تلاش علمای متأخر در استمرار این مسیر، ارزش مطالعاتی ویژهای دارد.
سیره و زندگی امام مهربانیها حضرت رضا(ع)، همواره الهامبخش بزرگترین قلمبهدستان تاریخ بوده است. اگر قرن دوم هجری با «صحیفة الامام الرضا(ع)» و قرن چهارم با شاهکار شیخ صدوق یعنی «عیون اخبارالرضا(ع)» شناخته میشود، سده چهاردهم هجری نیز ستاره درخشانی به نام «شیخ اسماعیل بن محمدحسن شاهرودی» دارد.
این عالم برجسته با تألیف کتاب ارزشمند «حُجَجُ الرضویه» مجموعهای جامع از روایات، معجزات و سیره تماشایی امام هشتم(ع) را به یادگار گذاشته است که اکنون نسخه خطی و اصل آن، در قلب این گنجینه هزارساله نگهداری میشود.
این اثر که نسخه خطی منحصربهفرد آن در سال ۱۳۱۴ هجری قمری با خط نسخ دلنشین «یحیی بن محمدباقر تفریشی» کتابت شده، حالا پس از ۶ سال پژوهش مداوم و تصحیح توسط محقق توانمند، سید جواد طباطبائی، در ۷۵۹ صفحه روانه بازار نشر شده است.
فراسوی یک زندگینامه؛ از فلسفه امامت تا جغرافیای توس
آنچه «حُجَجُ الرضویه» را از دیگر آثار مشابه متمایز میکند، ساختار هندسی و جامعالاطراف آن است. سید جواد طباطبائی، مصحح اثر معتقد است این کتاب تنها به ذکر وقایع تاریخی بسنده نکرده، بلکه با نگاهی استدلالی، مسیری از تبیین جایگاه امامت تا جزئیات سیره عملی امام رضا(ع) را ترسیم کرده است.
این اثر در هشت باب و یک خاتمه، علاوه بر زندگانی حضرت، به موضوعات داغ کلامی مانند «مذهب واقفیه»، سرگذشت «زید بن موسی» و همچنین تاریخچه دقیق بنای مضجع منور رضوی و جغرافیای تاریخی منطقه توس میپردازد. خاتمه کتاب نیز با گریزی سوزناک به احوال حضرت فاطمه معصومه(س) و جایگاه شهر قم، پیوند معنوی مشهد و قم را عمق میبخشد.
منطقِ کرامت؛ روایت معجزات با معیار اسناد
یکی از جذابترین بخشهای این کتاب، شیوه استدلال مؤلف در بیان معجزات است. شیخ شاهرودی برخلاف برخی راویان قدیمی، در نقل کرامات مسیری نوین را پیموده است؛ او ابتدا احادیث مرتبط را ذکر میکند، سپس به شواهد تاریخی گریز میزند و در نهایت به ذکر اسناد شفاهی و دیدههای عینی خود میپردازد.
در فصلی از کتاب که به معجزات اختصاص یافته، به روایتی شگفت از «مفید بن جنید شامی» اشاره شده است؛ آنجا که از اشتیاق خود برای مشاهده قدرت الهی در یدِ بر حق امام(ع) میگوید و حضرت با اعجازی ناب، دیداری ۱۰ روزه میان او و والدین درگذشتهاش رقم میزنند. این روایت تنها مشتی است نمونه خروار از اقیانوس کراماتی که مؤلف در کتاب گرد آورده است.
شناسنامه یک گنجینه مطبوع
امروز «حُجَجُ الرضویه» دیگر تنها یک نسخه خطی در قفسههای محبوس نیست؛ کتابی است که از قلب تاریخ برخاسته تا با زبان قرن چهاردهم، از امامِ همیشه جاوید سخن بگوید. در پایان، گفتنی است انتشار این اثر، تنها یک بازنشر ساده نیست؛ بلکه اثری است آراسته به مقدمهای مبسوط و عالمانه؛ نمایههای دقیق (آیات، احادیث، اشخاص، اماکن و فرق) و ساختاری که دسترسی پژوهشگران را به مطالب دشوار هموار میکند.
نسخه خطی این کتاب با شماره ۲۰۰۱ مخزن مخطوطات، که در سال ۱۳۳۹ توسط «نظامالاسلام تهرانی» به آستان مبارک اهدا شده بود، اکنون با تمام ویژگیهای فنیاش از جمله نمایههای فنی (آیات، احادیث، اشخاص و اماکن) احیا شده است. چاپ نخست این اثر در سال ۱۴۰۵ در قطع وزیری و با شمارگان محدود، هدیهای است به محققان و شیفتگان سیره رضوی که به دنبال روایتی علمی و در عین حال عاشقانه از زندگی امام هشتم(ع) هستند.
این اثر، فراخوانی است برای همه کسانی که میخواهند امام رضا(ع) را از دریچه مستندترین روایات و دقیقترین تألیفات سدههای اخیر بازشناسند. گنجینهای که از قفسههای سنگی تاریخ، اکنون به دستان شما رسیده است.
نظر شما