هشتمین دیدار بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ فقط یک ملاقات دیپلماتیک نیست؛ این سفر در شرایطی انجام میشود که اختلافنظرهای دو طرف بر سر جنگ با ایران، آینده لبنان و غزه و حتی روابط شخصی آنان، به یکی از مهمترین متغیرهای تحولات منطقه تبدیل شده است.
مأموریت نخست؛ بازسازی رابطهای که دچار شکاف شد
سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن در حالی انجام میشود که اگرچه آمریکا و اسرائیل همچنان نزدیکترین شرکای راهبردی یکدیگر به شمار میروند، اما جنگ با ایران طی ماههای گذشته شکافهایی را در روابط شخصی و سیاسی رهبران دو کشور آشکار کرده است.
برنامه رسمی دیدار، گفتوگو درباره جنگ و راههای «گسترش دایره صلح» در منطقه عنوان شده، اما واقعیت این است که بخش مهمی از این سفر به ترمیم روابط میان نخستوزیر اسرائیل و رئیسجمهور آمریکا اختصاص دارد. منابع دیپلماتیک اسرائیلی میگویند یکی از مهمترین اهداف نتانیاهو، بازسازی اعتماد شخصی میان خود و ترامپ است؛ اعتمادی که در جریان جنگ و اختلاف بر سر نحوه ادامه عملیات نظامی آسیب دیده است.
اگرچه دو کشور از ۲۸ فوریه در جنگ علیه ایران در کنار یکدیگر قرار گرفتند، اما اختلاف بر سر اهداف این جنگ بهتدریج آشکار شد. نتانیاهو خواهان کارزاری گستردهتر و تهاجمیتر بود، در حالی که ترامپ رویکرد محتاطانهتری را دنبال میکرد.
رئیسجمهور آمریکا نیز پیش از این دیدار، در گفتوگو با خبرنگاران اذعان کرد که میان او و نتانیاهو درباره ایران «تفاوت کوچکی» وجود دارد، هرچند تأکید کرد مواضع دو طرف «بسیار به هم نزدیک» است. همین جمله، تصویری از روابط کنونی دو رهبر ارائه میدهد؛ روابطی که نه دچار گسست کامل شده و نه به هماهنگی گذشته بازگشته است.
نشانههای این اختلاف تنها به پرونده ایران محدود نماند. اصطکاک بر سر عملیات نظامی اسرائیل علیه حزبالله لبنان نیز به اندازهای جدی بود که ترامپ بعدها فاش کرد در یکی از تماسهای تلفنی خود، نتانیاهو را «دیوانه» خطاب کرده است؛ روایتی که از شدت تنش میان دو متحد دیرینه حکایت دارد.
ایران، لبنان و سوریه؛ سه پرونده روی میز کاخ سفید
اگر نتانیاهو با هدف جلب حمایت بیشتر آمریکا در قبال ایران راهی واشنگتن شده است، به نظر میرسد ترامپ نگاه گستردهتری به تحولات منطقه دارد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، نخستوزیر اسرائیل قصد دارد طرحهایی درباره حمله به زیرساختهای صنعتی، پلها، خطوط راهآهن، مسیرهای حملونقل و مراکز اصلی استقرار حکومت ایران، بهویژه در اطراف تهران، به رئیسجمهور آمریکا ارائه کند. همچنین منابع اسرائیلی میگویند تلآویو خود را برای این احتمال آماده کرده بود که واشنگتن عملیات نظامی خود علیه ایران را تشدید کرده و حتی از اسرائیل برای مشارکت مستقیم دعوت کند.
با وجود این، نتانیاهو ترجیح داده است حمایت خود از چنین سناریویی را در عرصه عمومی آشکار نکند تا از متهم شدن به جنگطلبی پرهیز کند.
در مقابل، انتظار میرود ترامپ علاوه بر ایران، موضوع لبنان را نیز در اولویت قرار دهد. خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از دو منطقه در جنوب لبنان و استقرار ارتش لبنان در این مناطق، بخشی از طرحی است که کاخ سفید امیدوار است به مناطق بیشتری گسترش یابد تا زمینه کاهش نفوذ حزبالله فراهم شود.
پرونده سوریه نیز در این معادله بیاهمیت نیست. دیدارهای اخیر ترامپ با رؤسای جمهور ترکیه، سوریه و لبنان نشان میدهد دولت آمریکا در تلاش است مجموعه پروندههای منطقهای را در قالب یک راهبرد واحد مدیریت کند؛ راهبردی که ایران تنها یکی از اجزای آن محسوب میشود.
در همین چارچوب، نگرانی پیشین اسرائیل درباره احتمال فروش جنگندههای F-۳۵ به ترکیه نیز فعلاً از دستور کار خارج شده و به گفته منابع اسرائیلی، واشنگتن فعلاً این طرح را کنار گذاشته است.
امتیازهای سیاسی و فشارهای داخلی
زمانبندی سفر نتانیاهو تنها به تحولات خارجی محدود نمیشود. در آستانه حضور او در واشنگتن، دولت اسرائیل تصمیم گرفت اجازه ورود «کمیته ملی اداره غزه» را به این باریکه صادر کند؛ نهادی انتقالی که از سوی سازمان ملل مأمور اداره امور روزمره و بازسازی غزه در چارچوب طرح صلح ترامپ شده است.
کابینه اسرائیل همچنین بهصورت اصولی با استقرار یک نیروی بینالمللی تثبیتکننده در غزه موافقت کرد؛ اقدامی که از نگاه بسیاری، نشانهای از انعطاف بیشتر تلآویو پیش از مذاکرات واشنگتن ارزیابی میشود اما همزمان، بحران در کرانه باختری نیز ابعاد تازهای یافته است. در پی کشته شدن چهار فلسطینی و دو اسرائیلی در روستای «تل» در نزدیکی نابلس، ارتش اسرائیل عملیات گستردهای را در شهرها و روستاهای فلسطینی آغاز کرد.
در این میان، بیش از ۵۵۰ مقام ارشد پیشین نهادهای امنیتی و اطلاعاتی اسرائیل، در نامهای سرگشاده از ترامپ خواستهاند بر نتانیاهو فشار وارد کند تا خشونت شهرکنشینان علیه فلسطینیها مهار شود؛ در این نامه هشدار داده شده که گسترش خشونت شهرکنشینان میتواند «ویرانگرتر از حملات حماس در هفتم اکتبر و پیامدهای چندجبههای آن» باشد.
«ایتامار یعار»، معاون پیشین شورای امنیت ملی اسرائیل، نیز با اشاره به حمایت برخی اعضای کابینه از شهرکنشینان افراطی گفته است این روند با هدف تشدید تنشها در کرانه باختری پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر دنبال میشود. او ابراز امیدواری کرده است که ترامپ به نتانیاهو یادآوری کند ادامه این روند، نهتنها به منافع اسرائیل بلکه به منافع آمریکا نیز آسیب میزند.
در مجموع، هشتمین دیدار نتانیاهو و ترامپ را نمیتوان صرفاً یک نشست دوجانبه تلقی کرد. این ملاقات در شرایطی برگزار میشود که هر دو طرف در حال بازتعریف اولویتهای خود در خاورمیانه هستند؛ اسرائیل به دنبال حفظ حمایت واشنگتن برای ادامه فشار بر ایران است و آمریکا میکوشد میان پروندههای ایران، لبنان، سوریه و غزه توازن برقرار کند. در چنین فضایی، موفقیت یا ناکامی این دیدار میتواند نهتنها بر روابط شخصی دو رهبر، بلکه بر مسیر تحولات امنیتی و سیاسی منطقه در ماههای آینده نیز اثرگذار باشد.
نظر شما