حرکت باشکوه اربعین، آمیزه‌ای چشمگیر از تحول فردی زائر و اقتدار اجتماعی امت اسلامی است. گام نهادن در این مسیر نورانی هنگامی ارجمندتر می‌شود که بر پایه‌ معرفت عمیق و درک پیام‌های حقیقی مکتب اهل‌بیت(ع) استوار باشد. در ادامه، با نگاهی مستند به روایات اصیل دینی، ابعاد معرفتی و اهمیت راهبردی این حماسه عظیم را واکاوی می‌کنیم.
در کامل الزیارات روایتی از حضرت موسی بن جعفر(ع) نقل شده است که جایگاه زیارت سیدالشهدا(ع) را به‌روشنی بیان می‌کند. امام کاظم(ع) می‌فرماید: «أَدْنَی مَا یُثَابُ بِهِ زَائِرُ أَبِی عَبْدِاللَّهِ(ع) بِشَطِّ فُرَاتٍ‌ إِذَا عَرَفَ حَقَّهُ وَ حُرْمَتَهُ وَ وَلَایَتَهُ أَنْ یُغْفَرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّر».
کمترین پاداشی که برای زائر امام حسین(ع) ذکر شده، آمرزش گناهان گذشته و آینده او است؛ اما این ثواب عظیم مشروط به معرفت حق، حرمت و ولایت آن حضرت است.
این نکته بسیار مهم است. برخی گمان می‌کنند این روایت به معنای آن است هر گناهی انجام دهند، زیارت امام حسین(ع) آن را پاک می‌کند و از این پس نیز هر خطایی کنند، مشمول عفو خواهند بود. این برداشت نادرست، منشأ آسیب‌های فراوانی است و موجب سوءاستفاده از مفاهیم دینی می‌شود. بارها عرض کرده‌ام ائمه(ع) خود فرموده‌اند: ما نیز به سبب اعمالمان مورد بازخواست قرار می‌گیریم؛ چگونه ممکن است کسی با تمسک به ما از حسابرسی الهی معاف شود؟ این معنا با اصول مسلم دین سازگار نیست.
کسی که با معرفت به حق و حرمت و ولایت امام حسین(ع) به زیارت می‌رود، بی‌تردید دگرگونی درونی و تحول اخلاقی می‌یابد. کسی که آن حضرت را ولیّ خود می‌داند، مسیر زندگی‌اش بر اطاعت و بندگی استوار است، نه بر عصیان و بی‌مبالاتی. چنین انسانی اگر با وجود تلاش در مسیر بندگی، دچار لغزشی شود، مشمول مغفرت الهی خواهد بود؛ نه اینکه از ابتدا چک سفید دریافت کرده باشد که هر چه خواست انجام دهد و گمان کند امام حسین(ع) در قیامت او را نجات خواهد داد. این سخن صحیح نیست.
از سوی دیگر، روایات فراوانی درباره ثواب پیاده‌روی در زیارت امام حسین(ع) وارد شده است؛ برای هر قدمی که زائر با پای پیاده برمی‌دارد، برکات و آثار فوق‌تصور ذکر شده است. درباره زیارت اربعین نیز روایت داریم. افزون بر این، اصل اجتماع مؤمنان در اسلام دارای ارزش ذاتی است؛ چه در برپایی مجالس اهل‌بیت(ع)، چه در عبادات جمعی مانند جماعت، حج و عمره. شارع مقدس به کارهای اجتماعی اهتمام ویژه دارد.
وقتی فضیلت بنیادین زیارت حضرت سیدالشهدا(ع) و برکات فراوان پیاده‌روی در این مسیر را در کنار جایگاه ویژه روز اربعین قرار می‌دهیم، ابعاد معنوی این حرکت به‌روشنی نمایان می‌شود. از سوی دیگر، مکتب اسلام همواره برای اجتماع مؤمنان و عبادات جمعی ارزش ذاتی قائل شده و در شرایط حساس و پیچیده کنونی جهان اسلام نیز این همبستگی عظیم، اهمیتی مضاعف و راهبردی یافته است. کنار هم قرار گرفتن این مؤلفه‌های اساسی، یعنی پاداش زیارت، فضیلت پیاده‌روی، اختصاص روز اربعین، ارزش ذاتی تجمع ایمانی و نیاز مبرم امروز امت اسلامی؛ ثابت می‌کند برای اثبات عظمت و مطلوبیت این حماسه، نیازی به وجود یک روایت مستقل و صریح برای شکل ظاهری آن نیست. پیوند ناگسستنی این حقایق به‌روشنی گواهی می‌دهد اجتماع بزرگ اربعین، حرکتی کاملاً متکی بر موازین شرعی و ولایی بوده و بی‌تردید مرضی نظر حضرت ولی‌عصر(عج) و مورد رضایت کامل شارع مقدس است.
اجتماع باشکوه اربعین، قدرت‌نمایی مکتب اهل‌بیت(ع) در جهان معاصر و اعلام حضور جدی امت اسلامی است. طبیعی است برخی جریان‌ها با این حرکت مخالفت کنند؛ زیرا از این قدرت اجتماعی بیمناک‌اند. می‌گویند چرا این همه هزینه می‌شود؟ در حالی که بخش عمده بار این سفر بر دوش خود مردم بوده و این حرکت، برخاسته از ایمان و محبت آنان است. این اجتماع عظیم شیعیان و بلکه مسلمانان، قدرت‌نمایی آشکار در برابر کفار و منحرفان و افراطیون از جمله جریان‌های تکفیری است. امیدواریم خداوند متعال توفیق زیارت سیدالشهدا(ع) را در این ایام نصیب ما فرماید و نام ما را در شمار زائران حقیقی آن حضرت ثبت کند.