حماسه اربعین حسینی فراتر از یک سنت مذهبی یا پیادهروی ساده، امروزه به مثابه یک کلانرخداد سیاسی-اجتماعی در جغرافیای جهان اسلام تجلی یافته است. این حرکت عظیم که ریشه در توصیههای راهبردی بزرگان دین دارد، در سالهای اخیر و تحت رهبری تمدنی آیتالله العظمی سید علی خامنهای، رهبر شهید ملت ایران به ابزاری قدرتمند در حوزه قدرت نرم بدل شده است. پیادهروی اربعین نقطه تلاقی ایمان و سیاست، و مظهر تجمیع ارادههای پولادینی است که علیه نظام سلطه همپیمان شدهاند.
در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین عباس بابایی، کارشناس دینی و مدیر قرارگاه تربیتی امین، با نگاهی دقیق به منظومه فکری رهبر شهید انقلاب ابعاد مختلف این پدیده را واکاوی کردهایم.
از نگاه شما پیادهروی اربعین چه نسبتی با قدرت نرم و هویتسازی امت اسلامی دارد و چگونه میتواند پیام مقاومت و عزت ایران اسلامی را به جهان منتقل کند؟
به منظور درک نسبت میان مناسک مذهبی پیادهروی اربعین و قدرت نرم، باید به ریشههای تاریخی و راهبردی این حرکت رجوع کنیم. امام شهید ملت ایران، آیتالله العظمی سید علی خامنهای(ره) حدود ۵۰ سال پیش در یکی از بیانات راهبردی و پیشروانه خود، به اهمیت بنیادین اربعین و زیارت سیدالشهدا(ع) اشاره کردند. ایشان در آن مقطع تاریخی که شاید هنوز ابعاد فعلی این حماسه برای بسیاری قابل تصور نبود، اربعین حسینی را به عنوان یک کنگره بزرگ جهانی معرفی فرمودند. از نظر ایشان، این حرکت بستری است برای گرد هم آمدن شیعیان از سراسر نقاط عالم؛ تجمعی که در یک زمان خاص و در زمینی مقدس به نام کربلا شکل میگیرد تا پیروان این مکتب از احوال یکدیگر مطلع شوند. این سخن راهبردی، امروز در قالب زیارتهای میلیونی عینیت یافته است. کنار هم قرار گرفتن میلیونها انسان با روح حماسی اباعبدالله الحسین(ع)، کمترین اثری که بر جای میگذارد فهماندن اقتدار نرم مکتب تشیع به تمام جهانیان است. وقتی این گرد هم آمدن با نگاه خونخواهی اباعبدالله الحسین(ع) و همچنین خونخواهی فرزند رشید ایشان، یعنی امام شهید ما همراه میشود، پیامی بسیار سهمگین برای دشمنان صادر میکند. این پیوند میان حماسه عاشورا و مقاومت معاصر سبب ایجاد ترس و دلهره در دل دشمنان اهلبیت(ع) میشود. ما امروز بیش از هر زمان دیگری به این اقتدار نیازمندیم تا پیام عزت ایران اسلامی و جبهه مقاومت را به گوش جهانیان برسانیم و نشان دهیم قدرت ما از ایمان و پیوندی ناگسستنی با راه امام حسین(ع) نشأت میگیرد.
رهبر شهید انقلاب همواره بر وحدت و همافزایی امت اسلامی تأکید داشتند؛ در مسیر اربعین این وحدت چگونه شکل میگیرد و چه نشانههایی از همبستگی واقعی میان ملتها دیده میشود؟
وحدت در دنیای اسلام نباید یک مفهوم تشریفاتی باشد، بلکه باید حول محوری شکل بگیرد که خداوند متعال معین فرموده است. اگر امروز شاهد هستیم که حدود ۲۰میلیون زائر در کربلای معلی بدون ذرهای مشکل، منازعه یا تنش در کنار یکدیگر بزرگترین آیین مذهبی دنیا را برگزار میکنند، این معجزه ناشی از وجود یک وحدت حقیقی است. این وحدت بر دو رکن استوار است.
رکن نخست، وحدت حول ولایت اهلبیت(ع) و به صورت خاص، وجود نازنین سیدالشهدا(ع) است. این حقیقت درواقع تجلی آیه شریفه «وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ» است. خداوند، پیامبران را فرستاد تا امتها را به سمت عبودیت الهی هدایت کنند و حرکت به سمت ولایت سیدالشهدا(ع)، بالاترین مرتبه این عبودیت است. اما رکن دوم که در سالهای اخیر و با رشد خیرهکننده جبهه مقاومت خودنمایی میکند، بحث مبارزه با طاغوت است که در ادامه همان آیه به آن اشاره شده است. همانطور که رهبر شهید ملت ایران در بیانات خود شرح میدهند و میفرمایند: «بعثت یعنی برانگیختگی. جهت این برانگیختگی چیست؟ سمت و سوی این برانگیختگی چیست؟ سمت و سو عبارت است از همان که در خود قرآن باز مکرر ذکر شده است: وَ لَقَد بَعَثنا فی کُلِّ اُمَّةٍ رَسولًا اَنِ اعبُدُوا اللهَ وَ اجتَنِبُوا الطّاغوت؛ اولاً عبودیت خدا، یعنی چهارچوب حیات را در خدمت اوامر الهی و نواهی الهی قرار دادن؛ و [ثانیاً] اجتناب از طاغوت. طاغوت کیست؟ همه ظالمان، همه پادشاهان خبیث، در مثل امروزی همه رؤسای جمهوری که مانند آنها را امروز در آمریکا و در بعضی از کشورهای دیگر میبینیم. معنای اجتناب از طواغیت این نیست که دامنت را از آنها دور کن تا آلوده نشوی؛ معنایش این است که یک خطی در مقابل خط توحید و خط عبودیت الهی وجود دارد و آن، خط طاغوت است. کفر به طاغوت، همراه و ملازم با ایمان بالله است؛ این، جهت بعثت انبیا است» (۱۴/۱/۱۳۹۸). امروز میلیونها زائر به این باور قطعی رسیدهاند که طاغوت اعظم، یعنی آمریکا، نه آسایش ملت عراق را میخواهد و نه بزرگی ملت ایران را. دشمن درصدد به هم زدن این اتحاد آیینی است، اما زیارت اربعین به عنوان یک سپر پولادین، مقابل این توطئه ایستاده است. این همبستگی در شعارهای مشترک، در سفرههای یکی شده و در هدف غایی زائران که همان نفی سلطه است، بهوضوح دیده میشود.
یکی از محورهای راهبردی رهبر شهید، تبدیل مناسک به حرکت اجتماعی و تمدنی است؛ پیادهروی اربعین چگونه از یک عمل عبادی به یک جریان تمدنساز تبدیل میشود؟
در آموزههای اسلامی، احکام اجتماعی چندین برابر احکام فردی هستند. خداوند متعال از طریق عبادات جمعی و حاکمیتی، قصد دارد انسانها را از پیله فردیت خارج کرده و به دل جامعه و در نهایت به سمت تمدنسازی سوق دهد. ما باید مراقب باشیم دچار عبادت فردی در لباس جمع نشویم؛ همانطور که ممکن است هزاران نفر در یک مکان نماز بخوانند اما چون نگاهشان فردی است، روح حاکم بر عبادت اجتماعی در کارشان دیده نشود. سالیان سال زیارت اربعین برگزار میشد، اما گاهی توجه کافی به هدف اصلی قیام اباعبدالله الحسین(ع) صورت نمیگرفت. خود حضرت فرمودند قیام ایشان برای امر به معروف، نهی از منکر و اصلاح امت پیامبر(ص) است. امروز، امر به معروف در عالیترین سطح خود یعنی تشکیل جبهه مقاومت تجلی یافته است. نهی از منکر نیز در قالب دوری و بیزاری از طاغوتهای عالم و مستکبران نمود دارد. اصلاح امت زمانی رخ میدهد که این ملتهای بهپاخاسته، نسبت به دولتهای دستنشاندهای که توسط مستکبران بر مقدرات بلاد اسلامی مسلط شدهاند، موضعگیری داشته باشند. وقتی این نگاه کلان حاکم شود که به فضل الهی امروز شاهد شکلگیری آن هستیم، همانطور که رهبر شهید انقلاب اسلامی درصدد آن بودند؛ پیادهروی اربعین از یک مناسک عبادی صرف، به یک حرکت عظیم تمدنساز بدل میشود که ساختارهای قدرت در جهان را به چالش میکشد.
در بیانات رهبر شهید انقلاب، خدمت به زائر و ایثار مردمی برجسته است؛ این روحیه در اربعین چه پیامی برای نسل جوان و جامعه امروز دارد؟
یکی از اصلیترین دلایل نورانیت و جاذبه بینظیر پیادهروی اربعین، ایثار و فداکاری خیرهکننده ملت نجیب عراق است. آنها از تمام دارایی خود برای خدمت به زوار اباعبدالله(ع) بهره میگیرند. این نگاه، فرهنگی بسیار متعالی را پیریزی کرده است که بازتاب آن را در ایران عزیز نیز مشاهده میکنیم. اگر ما توانستیم حوادث سختی مثل دوران کرونا را با طرحهای مواسات و کمک مؤمنانه پشت سر بگذاریم، یا در برابر فشارهای ناشی از جنگهای منطقهای و توطئههایی همچون کودتای دیماه و جنگهای روانی دشمن ایستادگی کنیم، همگی مدیون همین روحیه ایثار برگرفته از اربعین است. اگر این فرهنگ متعالی خدمت به مردم—که درواقع خدمت به مردم امام حسینی است—وجود نمیداشت، دشمن میتوانست به واسطه فشارهای معیشتی، اغتشاشات اقتصادی گستردهتری را رقم بزند. اما فرهنگ حسینی و روحیه ایثاری که در مناسک پیاده وی اربعین مشق میشود، اجازه نداده و نخواهد داد که آنها به این هدف پلید برسند.
با توجه به شرایط امروز، اربعین چه نقشی در تقویت جبهه حق، بصیرتافزایی و مقابله با جنگ روایتها ایفا میکند؟
ما باید از سیره حضرت زینب(س) درس بگیریم. ایشان در نخستین اربعین، روایتگری ماجرای پرحماسه کربلا را به دست گرفتند و اجازه ندادند دشمن اموی با ابزار رسانهای خود، تاریخ را تحریف کند. امروز نیز پیادهروی اربعین یک رسانه چند میلیونی و بیبدیل است. در زمانی که رسانههای استکباری سعی در بایکوت یا وارونه جلوه دادن حقیقت دارند؛ زائرانی که از کشورهای مختلف با دیدگاههای متفاوت کنار هم قرار میگیرند، پیام امام حسین(ع) را که امروز در قالب مبارزه با دشمن اصلی مکتب یعنی آمریکای جنایتکار تعریف میشود، به یکدیگر منتقل میکنند. نوع مقاومت و مبارزهای که از ایران عزیز به کالبد جبهه مقاومت تزریق شده، در همین پیادهرویها و گفتوگوها نهادینه میشود. از همه اینها فوریتر و ضروریتر، ترویج جریان خونخواهی امام شهید ماست. این موضوع باید به عنوان مطالبه اول جبهه مقاومت و مکتب تشیع مطرح شود و در نهایت، همین بصیرت و آمادگی، زمینهساز ظهور وجود نازنین امام زمان(عج) خواهد بود ،زیرا مناسک پیادهروی اربعین، تمرین نظاممند برای حضور در خیمه منجی است.
نظر شما