با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، در حالی که هنوز وضعیت نهایی برگزاری کلاسها به طور کامل مشخص نیست،موضوع شهریه مدارس غیردولتی باردیگر به یکی از مهمترین دغدغههای خانوادهها تبدیل شده است؛ والدین میپرسند اگر بخشی از آموزش دوباره به فضای مجازی منتقل شود،آیا دریافت شهریه کامل منصفانه خواهد بود یا باید هزینهها متناسب با خدمات آموزشی بازنگری شود؟
تنها چند هفته تا آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ باقی مانده، اما هنوز مهمترین پرسش میلیونها خانوادهای که فرزندانشان در مدارس غیردولتی تحصیل میکنند، بیپاسخ مانده است؛ آیا کلاسها امسال به طور کامل حضوری برگزار میشود یا بار دیگر آموزش مجازی بخشی از برنامه مدارس خواهد بود؟ این ابهام، بحث قدیمی اما پرچالش شهریه مدارس غیردولتی را دوباره به صدر مطالبات خانوادهها آورده است. والدین میگویند اگر بخشی از آموزش مانند سال گذشته به فضای مجازی منتقل شود، دریافت شهریه کامل با چه منطقی انجام میشود؟ در مقابل، مسئولان آموزشوپرورش تأکید دارند شهریهها بر اساس شاخصهای قانونی و سامانه هوشمند تعیین میشود و مدارس حق دریافت مبالغ خارج از چارچوب را ندارند. اما آیا این پاسخ، نگرانی خانوادهها را برطرف میکند؟
دغدغه همیشگی شهریه مدارس غیردولتی
در نظام آموزشی ایران، مدارس غیردولتی سالهاست به بخشی جداییناپذیر از آموزش تبدیل شدهاند؛ مدارسی که امروز پذیرای بیش از دو میلیون دانشآموز هستند و بخش مهمی از بار آموزش کشور را بر دوش میکشند. با این حال، هر سال همزمان با آغاز فصل ثبت نام، موضوع شهریه این مدارس به یکی از مهمترین دغدغههای خانوادهها تبدیل میشود؛ دغدغهای که امسال به دلیل تجربه آموزش مجازی در سال تحصیلی گذشته، ابعاد تازهای پیدا کرده است.
سال گذشته، بسیاری از مدارس به دلیل شرایط خاص کشور، بخشی از آموزش را به صورت غیرحضوری دنبال کردند. هرچند کلاسهای آنلاین باعث شد روند آموزش متوقف نشود، اما بسیاری از خدماتی که خانوادهها بابت آنها هزینه پرداخت کرده بودند،عملاً ارائه نشد؛ از اردوهای آموزشی و برنامههای فوق برنامه گرفته تا فعالیتهای ورزشی، آزمایشگاهی، تغذیه، سرویس مدارس و بخشی از خدمات فرهنگی.
همین مسئله باعث شد بسیاری از والدین این پرسش را مطرح کنند که آیا دریافت شهریه کامل در شرایطی که همه خدمات آموزشی ارائه نشده، منصفانه است؟این مطالبه تنها در فضای مجازی باقی نماند و به یکی از مهم ترین موضوعات مورد بحث میان خانوادهها، مدارس و مسئولان آموزش و پرورش تبدیل شد.
تعیین شهریه به صورت هوشمند؟!
وزارت آموزش و پرورش البته معتقد است سازوکار تعیین شهریه با سالهای گذشته تفاوت کرده است. امسال برای نخستین بار تعیین شهریه مدارس غیردولتی به صورت سامانه ای و هوشمند انجام میشود؛ فرآیندی که قرار است دخالتهای سلیقه ای را کاهش داده و شفافیت بیشتری ایجاد کند. به گفته مسئولان، شاخصهایی مانند هزینه نیروی انسانی، اجاره یا ارزش ملک، امکانات آموزشی، کیفیت بخشی، تجهیزات، دوره تحصیلی و نرخ تورم در این سامانه ثبت و براساس آنها سقف شهریه هر مدرسه مشخص میشود.
علیرضا کاظمی، وزیر آموزشوپرورش، نیز با رد انتقادها درباره افزایش بیضابطه شهریهها میگوید مدارس غیردولتی اجازه ندارند خارج از چارچوب قانونی مبلغی از خانوادهها دریافت کنند. به گفته او، افزایش هزینه های اجاره بها، خدمات و به ویژه رشد حدود ۶۰ تا ۶۵ درصدی هزینه نیروی انسانی، از مهم ترین عوامل اثرگذار بر تعیین شهریه امسال است، اما این افزایشها نیز در قالب کف و سقف مشخص و تحت نظارت سامانه انجام میشود و مدارس حق افزایش سلیقه ای شهریه را ندارند.
نبود تناسب میان هزینه با خدمات واقعی
با وجود این توضیحات، سؤال اصلی خانوادهها همچنان پابرجاست؛ آیا سامانه هوشمند میتواند مشکل اصلی را حل کند؟ واقعیت این است که اختلاف امروز، صرفاً برسرعدد شهریه نیست؛ والدین میگویند مسئله، «تناسب هزینه با خدمات واقعی» است. اگر مدرسه ای بخشی از سال را مجازی برگزار کند، طبیعتاً هزینه هایی مانند مصرف آب، برق، نگهداری ساختمان، فعالیتهای فوق برنامه، آزمایشگاه، اردو، ورزش یا حتی برخی خدمات آموزشی کاهش پیدا میکند. در چنین شرایطی، آیا دریافت همان شهریه ای که برای آموزش کاملاً حضوری تعیین شده، با اصول عدالت و انصاف همخوانی دارد؟
البته مدیران مدارس نیز استدلال متفاوتی دارند. آنها معتقدند حتی در زمان آموزش مجازی، بخش عمده هزینه های مدارس همچنان پابرجاست؛ حقوق معلمان و کارکنان، بیمه، مالیات، اجاره ساختمان، هزینه های نگهداری، زیرساختهای آموزشی و سامانههای برگزاری کلاسهای آنلاین همچنان پرداخت میشود و کاهش شهریه میتواند ادامه فعالیت بسیاری از مدارس را با مشکل روبه رو کند.
همین تضاد میان دو نگاه، باعث شده موضوع شهریه مدارس غیردولتی از یک مسئله صرفاً آموزشی، به یکی از چالشهای مهم اقتصادی و اجتماعی خانوادهها تبدیل شود؛ چالشی که به نظر میرسد تا زمان روشن شدن وضعیت آموزش درسال تحصیلی جدید،همچنان ادامه خواهد داشت.
سامانه هوشمند؛ راهکار جدید یا پاسخ به یک مطالبه قدیمی؟
مسئولان وزارت آموزش وپرورش معتقدند امسال با راه اندازی سامانه هوشمند تعیین شهریه، بخش قابل توجهی از ابهامها برطرف خواهد شد. به گفته علیرضا اسلامینژاد، معاون توسعه و نظارت برامور مراکز غیردولتی وزارت آموزش و پرورش، شهریه مدارس براساس شاخصهای قانونی از جمله نیروی انسانی، فضای آموزشی، امکانات، کیفیت خدمات آموزشی و پرورشی و سایر مؤلفههای مصوب محاسبه میشود و دیگر امکان تعیین سلیقه ای شهریه وجود ندارد.
احمد محمود زاده، معاون وزیر آموزش وپرورش و رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی، نیز تأکید میکند فرآیند تعیین شهریه کاملاً سامانه ای است و خانوادهها میتوانند با وارد کردن کد یا نام مدرسه، شهریه مصوب را مشاهده کنند. به گفته او، در صورت دریافت هرگونه مبلغ خارج از نرخ مصوب، والدین میتوانند شکایت خود را ثبت کنند تا موضوع مورد رسیدگی قرار گیرد.
با این حال، کارشناسان آموزشی معتقدند سامانه هرچقدر هم دقیق باشد، تنها یکی از حلقه های زنجیره نظارت است. آنچه برای خانوادهها اهمیت دارد، اجرای دقیق قانون و برخورد با مدارسی است که با عناوین مختلف، هزینه هایی فراتر از شهریه مصوب دریافت میکنند.
خدماتی که ارائه نشد؛ تکلیف شهریه چه میشود؟
یکی از مهم ترین ابهامهای خانوادهها به هزینه خدماتی مربوط میشود که در دوره آموزش غیرحضوری عملاً ارائه نشده است؛ در این باره، احمد محمود زاده موضع روشنی دارد. او اعلام کرده است هزینه خدماتی مانند اردوها، آموزش شنا، میان وعده، غذا و سایر برنامه هایی که برگزار نشدهاند، در صورت دریافت از خانوادهها باید یا به آنان بازگردانده شود یا در شهریه سال تحصیلی بعد محاسبه شود. به گفته وی، در این زمینه شکایتهایی نیز ثبت و رسیدگی شده است.
این اظهارات اگرچه از منظر حقوقی تکلیف بخشی از هزینهها را مشخص میکند، اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ اگر درسال تحصیلی آینده نیز بخشی از آموزش به صورت مجازی برگزار شود، آیا این قاعده درباره سایر خدمات آموزشی نیز اجرا خواهد شد؟
خانوادهها چه میگویند؟
احمدی که فرزندش در یکی از مدارس غیردولتی تحصیل میکند، میگوید: «سال گذشته چند ماه کلاسها مجازی بود، اما هنگام ثبت نام هیچ تفاوتی بین هزینه آموزش حضوری و مجازی وجود نداشت. علاوه بر شهریه، مبالغی هم بابت فوق برنامه پرداخت کردیم که بخشی از آن اصلاً برگزار نشد؛ انتظار داریم اگر قرار است امسال هم چنین شرایطی تکرار شود، از ابتدا تکلیف شهریهها شفاف باشد.»
در سوی دیگر، مرادی پدر یک دانشآموز دبیرستانی معتقد است اصل پرداخت شهریه را میپذیرد، اما باید عدالت رعایت شود. او میگوید: «میدانیم مدرسه هزینه معلم، بیمه و ساختمان دارد و نمیتواند شهریه را نصف کند؛ اما وقتی از امکاناتی مثل آزمایشگاه، سالن ورزش یا کلاسهای فوق برنامه استفاده نمیشود، طبیعی است بخشی از شهریه هم باید متناسب با خدمات کاهش پیدا کند.»
این دیدگاهها نشان میدهد مطالبه اصلی خانوادهها کاهش مطلق شهریه نیست؛ بلکه شفافیت، تناسب هزینه با خدمات واقعی و اطلاع رسانی صادقانه از سوی مدارس است.
دو مطالبه؛ یک نقطه مشترک
واقعیت این است که امروز هم مدارس غیردولتی و هم خانوادهها با فشار اقتصادی روبه رو هستند؛ از یک سو، افزایش دستمزد کارکنان، اجاره بها، هزینه تجهیزات و تورم، اداره مدارس را دشوارتر از گذشته کرده است و از سوی دیگر، درآمد بسیاری از خانوادهها با همین سرعت رشد نکرده و پرداخت شهریه های چند ده میلیون تومانی به یکی از مهمترین دغدغههای آنان تبدیل شده است.
به همین دلیل، کارشناسان معتقدند راه حل این چالش نه در آزاد سازی کامل شهریه هاست و نه در نادیده گرفتن هزینه های مدارس؛ بلکه در ایجاد ساز وکاری شفاف برای تفکیک هزینههای ثابت از خدمات قابل حذف و همچنین نظارت مؤثر بر اجرای مصوبات خلاصه میشود.
اعتماد؛ حلقه گمشده شهریه مدارس
ماجرای شهریه مدارس غیردولتی دیگر فقط یک بحث مالی نیست؛مسئله ای است که به اعتماد عمومی نسبت به نظام آموزشی گره خورده است. اگر خانوادهها احساس کنند هزینه ای که پرداخت میکنند متناسب با خدمات دریافتی نیست یا امکان پیگیری حقوقشان وجود ندارد، این بیاعتمادی میتواند آثار بلند مدتی بر نظام تعلیم و تربیت بر جای بگذارد.
در مقابل، اگر وزارت آموزش و پرورش بتواند وعده شفافیت سامانه هوشمند را با نظارت میدانی، برخورد با متخلفان و الزام مدارس به بازگرداندن هزینه خدمات ارائهنشده همراه کند، شاید امسال برای نخستین بار، پرونده پرحاشیه شهریه مدارس غیردولتی با رضایت نسبی خانوادهها بسته شود.
اکنون درآستانه سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، همه نگاهها به تصمیم نهایی مسئولان درباره نحوه برگزاری کلاسها دوخته شده است؛ تصمیمی که نه تنها کیفیت آموزش میلیونها دانشآموز، بلکه نحوه تعیین شهریه و میزان رضایت خانوادهها را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
نظر شما