پس از نزدیک به یک سال و نیم مذاکرات فشرده، دمشق و مسکو روز یکشنبه به تفاهمنامهای برای ساماندهی دوباره حضور روسیه در سواحل سوریه دست یافتند. براساس این توافق که وزارت خارجه سوریه آن را مهمترین تحول از زمان آغاز گفتوگوها توصیف کرده، مدیریت تأسیسات غیرنظامی ازجمله فرودگاه حمیمیم و اسکله چهارم تجاری بندر طرطوس به دولت سوریه واگذار میشود و پایگاههای نظامی روسیه نیز به «مراکز مشترک آموزش و صلاحیت» تبدیل خواهند شد. این در حالی است که در جنوب این کشور، رژیم صهیونیستی با اجرای پروژهای عظیم موسوم به «شرق جدید» و نصب چادرهای نظامی در اراضی اشغالی، عملاً مرزهای اشغالگری خود را گسترش داده و حضور خود را در خاک سوریه تثبیت میکند.
از پایگاه نظامی تا مرکز آموزش؛ خروج آرام روسها از سواحل سوریه
تفاهمنامه امضاشده میان سوریه و روسیه که مهلت سهماهه برای اجرای کامل آن در نظر گرفته شده، مسیری تدریجی برای انتقال واگذاری پایگاههای حمیمیم و طرطوس به دولت مرکزی ترسیم میکند. وزیر خارجه سوریه، اسعد حسن الشیبانی، بلافاصله پس از امضای این توافق از حمیمیم و طرطوس بازدید کرد تا از نزدیک در جریان روند انتقال قرار گیرد.
بر اساس بیانیه وزارت خارجه سوریه، دو طرف توافق کردهاند تأسیسات نظامی موجود، دیگر بهعنوان پایگاههای صرفاً روسی فعالیت نکرده و به مراکزی برای آموزش و همکاریهای دوجانبه تغییر کاربری دهند. این تغییر ساختار که در راستای حفظ منافع دو کشور تعریف شده، عملاً به معنای پایان حضور نظامی مستقل مسکو در کرانه شرقی مدیترانه و تبدیل آن به قالبی جدید و غیردائم است. تحلیلگران این توافق را نشانهای از تغییر معادلات قدرت در سوریه و تلاش دمشق برای بازتعریف روابط خود با متحدان سنتی میدانند.
پروژه «شرق جدید» و اشغال خاموش جنوب
در نقطه مقابل تحولات سواحل مدیترانه، جنوب سوریه شاهد روندی معکوس است؛ ارتش رژیم صهیونیستی در حال تبدیل حملههای مقطعی به حضوری نظامی و مستقر در عمق خاک سوریه است. براساس گزارشهای منتشرشده در رسانههای اسرائیلی، ارتش اشغالگر تاکنون حدود ۸۰ درصد از عملیات حفر خندقهایی را تکمیل کرده که از منطقه مجدل شمس در شمال تا مثلث مرزی در جنوب امتداد دارد. این خندقها حدود
۴ متر عرض و عمق دارند و در کنار آنها موانع خاکی مرتفع ایجاد شده است. هدف از ایجاد این مجموعه، کند کردن هرگونه حرکت زمینی به سمت مناطق تحت کنترل ارتش رژیم صهیونیستی است و مسیرهای احتمالی عبور نیز زیر نظارت و پوشش آتش توپخانه قرار دارند.
این پروژه با توجه به استفاده از تجهیزات مهندسی اسرائیل در عملیات لبنان، از برنامه زمانی خود عقب افتاده است. با این حال، تحرکات نظامی این رژیم به این نوار مرزی محدود نیست. تیپ ۴۷۴ فعال در منطقه جولان اکنون حدود ۹ موضع نظامی داخل خاک سوریه در اختیار دارد و نیروهای آن بهطور منظم در روستاها، شهرها و مناطق باز تردد میکنند.همزمان، عملیات بازرسی، ایجاد ایستهای بازرسی و بازداشت غیرنظامیان در قنیطره و درعا ادامه دارد؛ رویکردی که در آن حتی کشاورزان و چوپانان نیز بالقوه تهدید امنیتی تلقی میشوند.
واکنشها و هشدارها؛ وقتی مردم جلوتر از دولت میایستند
دادههای منتشرشده توسط دیدهبان حقوق بشر سوریه نیز نشان میدهد در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، بیش از ۳۸۴ مورد نفوذ و عملیات نظامی رژیم صهیونیستی در خاک سوریه ثبت شده است؛ روندی که از تشدید و نظاممندشدن تجاوزات حکایت دارد. با این حال، واکنش محتاطانه دمشق نشان میدهد دولت سوریه ظاهراً بیش از آنکه در پی رویارویی با صهیونیستها و متوقفکردن این روند باشد، نگران بازشدن جبههای تازه و برهمخوردن محاسبات سیاسی و امنیتی خود است.
در همین شرایط، نشانههای مقاومت از میان مردم جنوب سوریه سر برآورده است. روزنامه «ساندی تایمز» گزارش داده در ماه ژوئن، ساکنان روستای عابدین برای جلوگیری از ورود نیروهای اشغالگر، ابتدا مسیر را با سنگ، مسدود و سپس به سمت خودروهای زرهی اسرائیلی سنگ پرتاب کردند. این حادثه نشانه آن است مردم محلی به این نتیجه رسیدهاند که دیگر نمیتوانند با چنین وضعیتی کنار بیایند.
بدین ترتیب، در شرایطی که دمشق از تشدید تنش با اسرائیل پرهیز میکند، خشم ناشی از اشغالگری در حال تبدیلشدن به مقاومت مردمی است؛ معادلهای که اگر ادامه یابد، میتواند دولت سوریه را با پرسشی دشوار درباره مسئولیتش در قبال تمامیت ارضی کشور مواجه کند.
نظر شما