بر اساس آخرین آمار، از ابتدای سال جاری تا پایان تیرماه ۶۲ لاشه فوک خزری در سواحل گیلان و مازندران مشاهده شده که ۳۴ مورد در گیلان و ۲۸ مورد در مازندران بوده است. با این حال، مسئولان محیط زیست تأکید دارند که مشاهده لاشه در سواحل ایران الزاماً به معنای تلف شدن حیوان در آبهای کشور نیست و ممکن است جریانهای دریایی لاشه فوکهایی را که در بخشهای دیگر دریای خزر تلف شدهاند، به سواحل ایران منتقل کرده باشد.
شهرام فداکار، مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به تلفات غیرعادی فوک خزری در سالهای اخیر گفت: این گونه به عنوان تنها پستاندار دریایی بومی دریای خزر و یکی از گونههای در معرض خطر انقراض، با تهدیدهای متعددی روبهرو است و سازمان حفاظت محیط زیست برای کاهش این تهدیدها برنامههایی را در دستور کار قرار داده است.
به گفته وی، در اجرای بند «ط» ماده ۳۸ قانون برنامه ششم توسعه، برنامه اقدام ملی حفاظت از گونههای در معرض خطر انقراض از جمله فوک خزری با مشارکت دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و دیگر ذینفعان تدوین شده است.
فداکار افزود: در ادامه این اقدامات، دبیرخانه حفاظت از فوک خزری با هدف بهرهگیری از ظرفیتهای دانشگاهی و غیردولتی تشکیل و دانشگاه تربیت مدرس واحد نور به عنوان دبیرخانه حفاظت از این گونه انتخاب شد. همچنین از ظرفیت متخصصان و پیشکسوتان این حوزه از جمله دکتر صیاد شیرازی برای پیشبرد برنامههای حفاظتی استفاده شده است.
وی درباره آمار تلفات فوک خزری در سواحل ایران اظهار کرد: ۶۲ لاشه مشاهدهشده در گیلان و مازندران در مناطقی از جمله میانکاله، بابلسر، جویبار، فریدونکنار و بندر انزلی کشف شدهاند.
مدیرکل دفتر حفاظت از زیستبومها و سواحل دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر دشواری تشخیص علت مرگ فوکها گفت: در بسیاری از موارد، لاشهها پس از طی مسافت و گذشت زمان طولانی به ساحل میرسند و بهشدت متلاشی و پوسیده هستند. در چنین شرایطی امکان بررسی دقیق علت مرگ و شناسایی عوامل بیماریزا یا غیر بیماریزا کاهش مییابد.
فداکار ادامه داد: از نظر فنی و دامپزشکی، برای شناسایی علت تلفات، لاشه باید در فاصله کوتاهی پس از مرگ مورد بررسی قرار گیرد؛ بنابراین تاکنون تعیین دقیق عامل تلفات فوکهای خزری در همه موارد امکانپذیر نبوده است. در صورت مشاهده لاشه نیز هماهنگی با دامپزشکی استانهای ساحلی انجام میشود و در صورت امکان بررسیهای لازم صورت میگیرد و لاشهها طبق دستورالعملهای بهداشتی دفن میشوند.
وی کاهش منابع غذایی را یکی از مهمترین نگرانیها درباره آینده فوک خزری دانست و گفت: کاهش ذخایر کیلکاماهیان که از منابع اصلی غذایی این گونه محسوب میشوند، میتواند بر وضعیت جمعیت فوک خزری تأثیر بگذارد.
آلودگیهای دریای خزر، صید و شکار عمدی یا غیرعمدی، گرفتار شدن در تورهای ماهیگیری، بیماریهای ویروسی و انگلی و همچنین تغییرات اقلیمی از دیگر عواملی هستند که به گفته این مقام محیط زیستی، حیات فوک خزری را تهدید میکنند.
به اعتقاد فداکار، تعدد و پیچیدگی این تهدیدها باعث شده است که کاهش تلفات این گونه نیازمند پایش مستمر، دسترسی سریع به لاشههای تازه و همکاری نزدیک میان دستگاههای تخصصی، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی باشد.
وی درباره اقدامات انجامشده برای امداد و نجات فوک خزری نیز گفت: سال گذشته اعتباراتی به استانهای گیلان، مازندران و گلستان اختصاص یافت تا برنامههای پایش، ایجاد و توسعه مراکز امداد و نجات این گونه دنبال شود.
به گفته فداکار، پیش از این یک مرکز امداد و نجات فوک خزری با مدیریت دکتر صیاد شیرازی در آشوراده فعال بود و پس از تدوین برنامه اقدام ملی، توسعه این مراکز در دستور کار قرار گرفت. بر همین اساس، اعتباراتی برای ایجاد مراکز جدید در گیلان و مازندران نیز اختصاص یافت و این مراکز ایجاد و تجهیز شدند.
تشکیل دبیرخانه حفاظت از فوک خزری، ایجاد کارگروههای اجرایی در استانهای شمالی، استقرار مراکز امداد و نجات، نصب تابلوهای اطلاعرسانی در مناطق حساس، تولید محتوای آموزشی و آموزش صیادان و جوامع محلی از دیگر اقداماتی است که برای حفاظت از این گونه در حال اجراست.
با این حال، مسئولان محیط زیست معتقدند حفاظت از فوک خزری صرفاً با اقدامات داخلی امکانپذیر نیست؛ چراکه این گونه در پهنه مشترک دریای خزر زیست میکند و تلفات آن میتواند به سواحل کشورهای مختلف منتقل شود.
فداکار در همین زمینه از تهیه پیشنویس برنامه اقدام منطقهای حفاظت از فوک خزری به ابتکار ایران خبر داد و گفت: این پیشنویس و طرح توجیهی آن از طریق وزارت امور خارجه به دبیرخانه کنوانسیون تهران اعلام شده است تا موضوع در نشست کشورهای حاشیه دریای خزر در سطح وزیران محیط زیست مطرح شود.
وی تأکید کرد: همه کشورهای حاشیه دریای خزر باید در حفاظت از این گونه مشارکت کنند، چراکه اقدامات یک کشور به تنهایی نمیتواند حفاظت مؤثری از فوک خزری را تضمین کند.
فداکار در پایان گفت: جابهجایی فوک خزری در پهنه مشترک خزر و انتقال احتمالی لاشهها میان سواحل کشورهای منطقه نشان میدهد که مدیریت این بحران نیازمند رویکردی فرامرزی است. تقویت پایش سواحل، توسعه مراکز امداد و نجات، آموزش صیادان و جوامع محلی و بررسی سریع لاشههای تازه، در کنار همکاری منطقهای، میتواند به شناسایی دقیقتر عوامل تهدید و کاهش آسیب به این گونه در معرض خطر انقراض کمک کند.
نظر شما