محمدعلی نیازی؛ پژوهشگر و نویسنده آثار اسلامی، ۱۹ شهریور ماه در نشست علمی «ماهیت وحدت جامعه در اندیشه امام قائد شهید» که از سوی مجمع عالی حکمت اسلامی برگزار شد با بیان اینکه وحدت جامعه از کلید واژگان راهبردی در گفتمان اسلامی و از مباحث محوری اندیشه سیاسی اسلام محسوب میشود، گفت: همیشه در سخنان امام شهید بر مسئله وحدت تاکید داشتند. این اندیشه در ذیل دستورات قرآن و روایات قابل بررسی است. وحدت در سیاست امری اساسی برای پیشرفت جامعه است و قرآن هم آن را موهبت الهی میداند.
نیازی با بیان اینکه در ادبیات قرآن، وحدت در برابر تفرقه است، اظهار کرد: وحدت دو نوع حقیقی و مجازی است؛ وحدت حقیقی اتحاد عمیق مبتنی بر اشتراکات سیاسی است و در عرصه سیاست، وحدت به معنای همکاری گروههای مختلف با حفظ اختلافات در راستای اهداف مشترک است.
این پژوهشگر با اشاره به انواع وحدت، تصریح کرد: یک نوع وحدت، وحدت مطلق است که به دلیل تنوع دیدگاه و تفاسیر دینی دستیابی به آن دشوار است؛ وحدت دیگر مصلحتی است که در شرایط بحرانی و مقطعی و به علت فشارهای دشمن شکل میگیرد و نوع دیگر وحدت معقول است که حول محورهایی چون ایمان به خدا، پیامبر(ص)، حج و غدیر و ... رخ میدهد.
نیازی اظهار کرد: آیه شریفه فرموده است: وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا؛ اعتصام به حبل الهی یک وظیفه همگانی است و قرآن این اعتصام را در قالب جمع دستور فرموده است لذا در مورد دیگر فرموده است: فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَیٰ لَا انْفِصَامَ لَهَا. امروز طاغوت اعظم رژیم آمریکا است که یکی از ثمرات اعتصام ملت ایران به حبل الهی و بعثت ملت به غنیمتگرفتن زیردریایی پیشرفته این کشور متجاوز بود.
وی اضافه کرد: وحدت در قرآن یک توصیه ساده نیست بلکه یک فرمان الهی است. قرآن بر پرهیز از تنازع تاکید فراوان فرموده است زیرا باعث فشلشدن و ریختهشدن ابهت جامعه اسلامی است.
این پژوهشگر با بیان اینکه جامعه واجد قومیتها و گرایشات فکری مختلف و ... است، تصریح کرد: در تحقق وحدت صرف همدلی کافی نیست بلکه باید تقریب مذاهب هم به خصوص در عرصه علمی وجود داشته باشد زیرا وقتی در عرصه علمی وحدت محقق شود در عرصه اجتماعی هم این اتفاق به نحو بهتری رخ خواهد داد. امام شهید تاکید فرمودند که وحدت صرف شعار و مسئله تاکتیکی نیست بلکه یک مسئله راهبردی است.
وی با اشاره به آیه دهم سوره حجرات «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ»، گفت: بر این اساس وحدت نه تنها در بعد خلقت بلکه در عرصه دینی مورد تاکید قرار گرفته است؛ آموزه وحدت عامل اصلی همبستگی در جامعه است و قرآن هم بر لزوم پرهیز از یکسری گناهان اجتماعی مانند غیبت و سوءظن و تمسخر و ... تاکید فرموده است تا وحدت جامعه حفظ شود.
نیازی با تاکید بر اینکه وحدت پیشرفت ملی را سرعت میبخشد، ادامه داد: وحدت شرط پیشرفت جامعه است نه صرفا یک توصیه اخلاقی. از نگاه قرآن، وحدت یک نعمت الهی است که در سوره آل عمران بر آن تاکید شده است. إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا. وحدت هم جنبه الهیاتی و هم بعد اجتماعی دارد و به تعبیر علامه جوادی آملی از جهت الهیاتی تجلی رحمت واسعه الهی است.
این پژوهشگر با تاکید بر اینکه قرآن، پشتوانه نظری وحدت جامعه است، بیان کرد: امام شهید در سال ۱۳۸۵ فرمود که قرآن کتاب وحدت است و امت اسلامی را به ریسمان محکم الهی دعوت میکند؛ مرحوم علامه طباطبایی در المیزان حبل الله را به قرآن و اسلام تفسیر کرده است. رهبری شهید هم وحدت اسلامی را هم رحمت و هم قدرت تفسیر کردهاند؛ رحمت است چون مایه تالیف قلوب مسلمین است و قدرت است چون آنان را در برابر دشمن محکم و استوار میکند.
ولایت؛ محور جامعه
نیازی با بیان اینکه وحدت عامل مشارکت عمومی و تقویت مسئولیتپذیری است، اضافه کرد: در کرونا و در جریان جنگهای تحمیلی دوم و سوم به خوبی این مسئولیتپذیری و مشارکت عمومی را شاهد بودیم که در ذیل ولایت به ثمر رسید. ولایت محور جامعه است و اگر ارتباط ولایی بین افراد جامعه رخ داد وحدت اجتماعی هم محقق شده و به ثمر خواهد رسید و ثمره این وحدت هم برقراری نظم و امنیت است.
نیازی با بیان اینکه ثمره وحدت، تعالی امت اسلامی است، ادامه داد: بدون این وحدت، مسئولیتپذیری دچار مشکل خواهد شد؛ امام شهید در سخنان خود در سال ۹۲ فرمودند که وحدت بازی سیاسی نیست بلکه یک اصل اعتقادی و پیششرط جهاد است که شامل جهاد نظامی و فرهنگی و ... میشود.
وی با بیان اینکه جهاد نظامی بدون وحدت به نتیجه نخواهد رسید، اظهار کرد: از منظر رهبری شهید پیروزی در نبرد هشت ساله به علت وحدت جامعه بود. علامه جوادی آملی هم میگوید ایجاد وحدت سیاسی وظیفه نخبگان جامعه است. امام شهید فرمودند در نبود وحدت، جای دوست و دشمن و جای هنجار و ناهنجاری و ارزش و ضدارزشها عوض خواهد شد.
نیازی با بیان اینکه از هر چیزی که وحدت جامعه را خدشهدار کند باید پرهیز شود، گفت: وحدت راهبرد مقدس است که باید توام با رفتار عملی مردم و مسئولان باشد؛ اگر این وحدت با رفتار مسئولین همراه نشد در این صورت در حد یک شعار باقی خواهد ماند. وحدتی که عامل اصلی پیشرفت جامعه اسلامی است در ذیل اسلام و قرآن تعریف شده است و نقطه اشتراک و عامل وحدت جامعه است.
وی ادامه داد: امام شهید شعار الله اکبر را نماد وحدت معرفی فرمودند و تاکید داشتند که همین شعار باعث پیروزی انقلاب شد و ملت ایران با استعانت به الله نباید در برابر نظام سلطه و استکبار سکوت کنند. البته وحدت اجتماعی مراتب مختلفی دارد.
وحدت از پایینترین تا بالاترین سطح
وی با اشاره به اینکه در نظریات وحدت، پایینترین سطح همین وحدت نهادی و ساختاری و هماهنگی بین آنها است، اظهار کرد: شهید مطهری این سطح وحدت را اتحاد در نظام میداند. وحدت در مرحله بالاتر همان اشتراک در ارزشها و حدت هنجاری است و سطح دیگر هم وحدت قلبی و عاطفی است که در آیه اشاره شد. إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ.
این نویسنده آثار اسلامی ادامه داد: در اندیشه قائد شهید اولین مرتبه وحدت، اصل عدم تجاوز جوامع اسلامی به یکدیگر است. مرتبه دوم همکاری علمی و فناوری بین جامعه و کشورهای اسلامی است و مرحله دیگر هم که در شعارهای سال بر آن تاکید داشتند ایجاد بازار مشترک اسلامی است و سطح دیگر مقابله با تهدیدات مشترک امت اسلامی است که نماد بارز آن را در رفتار سردار سلیمانی دیدیم.
نیازی با بیان اینکه عالیترین سطح وحدت، در نظر رهبر شهید، ایجاد امت واحده در حول ولایت الهی است، اظهار کرد: مهمترین جلوه وحدت جامعه همکاری مردم در مواجهه با مشکلات است و پایه وحدت جامعه هم عد الت است و مردم در ایجاد وحدت اجتماعی نقش اصلی را دارند و بدون مشارکت آنان این امر محقق نخواهد شد لذا رهبری شهید فرمودند که اگر حادثهای برای کشور رخ دهد مردم با حضورشان کار را تمام خواهند کرد.
اهمیت فضای مجازی در وحدت
نیازی با بیان اینکه باید از توهین به مذاهب پرهیز شود و همه آحاد ملت مسئولانه در مسائل اجتماعی حضور داشته باشند و به شایعات توجهی نکنند، اضافه کرد: موضوع دیگر، وحدت جامعه ایرانی و فضای مجازی است که در دوره کنونی بسیار مهم است زیرا فضای مجازی از یکسو میتواند با تحریک قومی و پراکندن اخبار جعلی و شایعات و ... موجب تفرقه شود و از سوی دیگر میتواند ابزاری برای وحدت باشد. وحدت عامل اقتدار است که باید در عین کثرت حفظ شود.
وی با بیان اینکه اختلافات نباید عوامانه و وارد بنده اجتماعی شود، گفت: کجفهمی هم از موانع وحدت است و باعث ندیدن نقشه کلی دشمن خواهد شد. مسائلی مانند حج و شعائر اسلامی مانند راهپیماییهای مختلف و ... هم جزء نمادهای وحدت محسوب میشوند.
نظر شما