ریحانه عاملنیک: ماه پر برکت ربیعالاول را پشت سر گذاشتیم و اکنون وارد یک ماه دیگر از ماههای خوب خدا میشویم. این گذشت ایام و رفتن و آمدن روزها و ماهها، گذر عمر ما را نشان میدهد و هشداری برای استفاده از هر فرصتی؛ هر زمانی را با یاد خداوند متعال و کوشش در جلب رضایت ربوبیاش آباد کنیم تا انشاءالله با دستانی پر راهی دیار باقی شویم. ماه «ربیعالثانی» (ربیعالآخر) چون پس از ماههای محرم و صفر قرار گرفته، به عنوان ماههای شادی از آن یاد میشود؛ هر چند علاوه بر ولادتها، غمهایی تاریخی را نیز در خود نهفته دارد. ربیعالثانی ماهی سرشار از مناسبتهای ارزشمند است که در آن ولادت با سعادت امام حسن عسکری (ع) پدر بزرگوار حضرت بقیهالله الأعظم (عج) و ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) قرار دارد و از سویی دیگر، حوادث حزنانگیزی چون وفات حضرت فاطمه معصومه (س) و به روایتی شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) را در بر گرفته است. شناخت آداب، وقایع و اعمال این ماه فرصتی برای توشهاندوزی معنوی فراهم میکند.
از ولادت امام حسن عسکری (ع) تا حضرت عبدالعظیم (ع)
مهمترین واقعه در این ماه، ولادت با سعادت امام حسن عسکری (علیهالسلام) است. طبق نقل مشهور، روز ولادت امام یازدهم روز هشتم ربیعالثانی سال ۲۳۲ هجری قمری میباشد (بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۲۳۷). برای این روز مبارک دو خصوصیت عمده ذکر شده است: نخست آنکه به پاس نعمت بزرگ میلاد پدر امام زمان (عج)، مستحب است مؤمنان روزه شکر بدارند (مفاتیحالجنان، فصل دهم)؛ دوم، خصوصیت ویژه حضرت در برآمدن حوائج اخروی است؛ چراکه هرچند ائمه معصومین (ع) همگی وسیله برآورده شدن جمیع حاجات هستند، اما بر اساس مفاهیم ادعیه و متون دینی (نظیر دعای توسل)، توسل به امام حسن عسکری (ع) اختصاص به گشایش و رفع حوائج اخروی دارد (المراقبات، ص ۸۹ و ۹۰). در روایات تاریخی نیز آمده است که ایشان به نماز اول وقت بسیار اهتمام ورزیده و نماز را بزرگ میشمردند. همچنین در این ماه شاهد ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) هستیم؛ شخصیتی برجسته که در شمار اصحاب امام رضا (ع)، امام جواد (ع) و امام هادی (ع) بوده و مورد تمجید فراوان معصومین قرار گرفتهاند.
سایه اندوه؛ رحلت کریمه اهلبیت (س) و حزن فاطمی
ماه ربیعالثانی افزون بر جلوههای سرور، حامل اندوههایی بزرگ در تاریخ اسلام است. رحلت حضرت معصومه (س) در روز دهم ربیعالثانی سال ۲۰۱ هجری قمری مطابق روایتی است. (فروغی از کوثر، ص ۳۲). این بانوی بزرگوار برای دیدار برادر بزرگوارشان حضرت امام رضا (ع) رهسپار ایران و دیار خراسان شدند، اما پس از حوادثی در شهر ساوه بیمار شده و پس از ورود به شهر قم، دار فانی را وداع گفتند.
شهادت صدیقه طاهره (س) نیز روز سیزدهم این ماه، بنا بر روایتی از امام صادق (ع) که فرمودهاند حضرت فاطمه زهرا (س) پس از رحلت رسول خدا (ص) تنها هفتاد و پنج روز زندگی کردند، سالروز شهادت و ایام حزن بزرگ دخت گرامی پیامبر(ص) است.
عبرتهای تاریخ؛ خروش خونخواهان در قیام مختار
روز شانزدهم ربیعالثانی، بنا بر نقلی، یادآور آغاز قیام مختار ثقفی در کوفه به خونخواهی شهیدان مظلوم کربلا در سال ۶۶ هجری قمری است (بحارالانوار، ج ۴۵، ص ۳۳۳)؛ هرچند برخی منابع آغاز قیام او را در چهاردهم ربیعالاول ثبت کردهاند (تاریخ طبری، ج ۴، ص ۴۹۶). روزی که در آن جنایتکاران واقعه عاشورا با قیامی خونین در مدتی کوتاه تارومار شدند و نام ننگینشان برای ابد همراه با لعن و نفرین در تاریخ بر جای ماند.گرچه حوادث تاریخی این ماه اندک است، اما مجموعه این رخدادها عبرتانگیز هستند.
اعمال شب و روز اول ماه
در منابع روایی و کتب ادعیه، مناسک معنوی ارزندهای برای ورود به ماه ربیعالثانی تشریح شده است.
نماز شب اول ماه: اقامه دو رکعت نماز؛ در رکعت اول پس از سوره حمد، سی مرتبه سوره توحید («قُلْ هُوَ اللَّه») و در رکعت دوم پس از سوره حمد، سی مرتبه سوره قدر («إِنَّا أَنْزَلْناه») خوانده میشود. دادن صدقه پس از این نماز ثواب بسیار دارد.
اعمال و ادعیه روز اول: دعا، استغفار و تضرع به درگاه الهی از فضیلت بالایی برخوردار است. مرحوم سید بنطاووس برای روز اول دعای شریفی را با مطلع «اللَّهُمَّ أَنْتَ إِلَهُ کُلِّ شَیْءٍ وَ خَالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ...» نقل فرمودهاند (اقبالالاعمال، ص ۶۱۶). مرحوم آیتالله حاج میرزا جواد ملکی تبریزی نیز در کتاب شریف «المراقبات» تصریح دارند که دعای اول ماه از مهمترین اعمال این ماه به شمار میرود.
نظر شما