در سالهای اخیر، تغییر الگوی سفر و افزایش هزینههای زندگی موجب شده رونق گردشگری در بسیاری از مقاصد کشور بیش از گذشته به چند بازه محدود، بهویژه نوروز و تابستان، وابسته باشد. با بازگشایی مدرسهها و پایان تعطیلات تابستانی، بخشی از تقاضای سفر کاهش پیدا میکند و اقامتگاههای بومگردی که بخش مهمی از درآمد خود را از حضور گردشگران بدست میآورند، با دورههای کممسافر و کاهش درآمد مواجه میشوند. در چنین شرایطی، توزیع سفر در طول سال و فعال کردن ظرفیتهای گردشگری در فصلهای پاییز و زمستان میتواند به تداوم فعالیت این اقامتگاهها و رونق کسبوکارهای محلی کمک کند.
در همین زمینه با یاور عبیری، رئیس جامعه انجمنهای حرفهای اقامتگاههای بومگردی ایران، درباره کاهش سفر پس از پایان تعطیلات تابستانی، مهمترین مشکلات اقامتگاههای بومگردی، تأثیر افزایش هزینهها بر این کسبوکارها، وضعیت تسهیلات حمایتی، نقش جشنوارههای محلی و راهکارهای توزیع سفر در طول سال گفتوگو کردهایم.
با بازگشایی مدارس و پایان تعطیلات تابستانی، میزان سفر و مراجعه به اقامتگاههای بومگردی معمولاً چقدر کاهش پیدا میکند و این کاهش چه تأثیری بر درآمد آنها دارد؟
الان زمان اوج سفر است. معمولاً اواخر شهریور پیک سفر اتفاق میافتد و چون قرار است مدرسهها باز شود و بچهها به مدرسه بروند، بیشتر سفرها در این زمان اتفاق میافتد. خوشبختانه امسال هم یکسری استانها وضعیت خوبی داشتند؛ یعنی در شهریور مقداری رشد در ضریب اشغال بومگردیهایمان داشتیم.
در مهر ماه معمولاً سفرها کاهش پیدا میکند. جلوتر که میرویم، در استانهای کویری و مرکزی، مقداری سفرها شلوغتر میشود، ولی در مهر معمولاً کاهش سفر را داریم. این موضوع تأثیر دارد؛ بالاخره درآمد بومگردیها از گردشگر است و وقتی گردشگر کاهش پیدا کند، درآمد آنها هم کاهش مییابد.
مهمترین موانع و مشکلات برای ادامه فعالیت چیست؟
اکنون مشکلات در بحث آب، برق، گاز و حاملهای انرژی واقعاً افزایش پیدا کرده؛ یعنی بهطور نامحسوس هزینه این حاملها افزایش یافته که مستلزم حمایت دولت از صنف بومگردی است. اینها خانههای فرهنگی بوده و در حال انجام کار فرهنگی هستند. درست است که بخشی از فعالیتشان اقتصادی است، ولی کار فرهنگی انجام میدهند و مستلزم این است که دولت از بومگردیها حمایت کند.
اگر در بحث حاملهای انرژی و بیمه کمک نشود، دیگر انگیزهای برای آنها باقی نمیماند، بهخصوص در یکی دو سال اخیر، متأسفانه وضعیت سفر و گردشگری خوب نیست و خیلی از همکاران ما از این صنف خارج میشوند.
از طرفی تعطیلی یک بومگردی، یعنی تعطیلی فرهنگ آن منطقه. خیلی از بومگردیها توانستهاند رونق ایجاد کنند؛ چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ فرهنگی. خیلی از فضاها را احیا کردند؛ از لباسها و آداب و رسوم گرفته تا خود بومگردیها. تبلیغ و معرفیشان هم کار همین بومگردیها بوده است.
آیا درآمد حاصل از فصلهای پرمسافر برای مالکان بومگردیها میتواند هزینههای ماههای کمسفر و رکود گردشگری را پوشش دهد؟
در حال حاضر خیر، متأسفانه این قدر حجم سفر کم شده که اصلاً جوابگو نیست؛ یعنی الان آن طوری که باید و شاید، سفری انجام نمیشود.
آیا تسهیلاتی به منظور توزیع سفر در فصول کمسفر سال اعطا شده است؟
وزارتخانه تلاش کرد و تسهیلاتی ارزانقیمت برای بومگردی و صنایع دستی گرفت، ولی متأسفانه در بعضی استانها آن طوری که باید و شاید اتفاق نیفتاد. در همین سالی که گذشت تسهیلات پنج، شش استانمان تقریباً صفر بوده؛ یعنی هیچ بومگردی نتوانسته آن تسهیلات را بگیرد.
تسهیلات در واقع وامهای ارزانقیمت است و بیشتر مختص بومگردیها بهویژه صنایعدستی بوده، ولی متأسفانه صنوف دیگر هم از این تسهیلات استفاده کردند و بومگردیها هم عدد خیلی کمی از این تسهیلات را گرفتند.
مبلغ وام تقریباً ۶همت بود و متأسفانه از این تسهیلات، بعضی از استانهای ما مانند اردبیل، البرز، کرمانشاه و هرمزگان هیچ درصدی نگرفتند و رقم تسهیلات صفر بوده است. در بعضی از استانها مانند بوشهر دو بومگردی ۶میلیارد گرفته، تهران سه بومگردی موفق به دریافت شده و چهارمحال و بختیاری یک بومگردی. این عدد با آنچه ما شنیدیم، زمین تا آسمان فرق دارد.
اینجا متأسفانه کمکاری از مدیران استان است. مطالبهای که از وزارتخانه در دور جدید وجود دارد، این است که سهم بومگردیها مشخص باشد، خود انجمنهای استانی دخیل باشند که بتوانند ببینند چه کسانی میگیرند و چه کسانی نمیگیرند و سهم هم مشخص باشد که در آخر بدانیم چند درصد از این اعتبار را جذب کرده و بومگردیها از این تسهیلات استفاده کردند.
چگونه میتوان با توسعه گردشگری پاییزه، زمستانه و حتی سفرهای کوتاهمدت، وابستگی گردشگری به تعطیلات نوروز و تابستان را کاهش داد؟
چند راه وجود دارد؛ دولت میتواند تعطیلات را جابهجا کند. به فرض، در فصل پاییز دو روز تعطیلات به پنجشنبه و جمعه اضافه کنند. این خودبهخود سبب میشود سفر شکل بگیرد و مردم به سمت سفر بروند. یکی دیگر بحث تعطیلات است. مطمئناً مراکز اقامتی ما هم در آن ایام قیمتهایشان را با تخفیف ارائه میدهند. بالاخره باید یکسری مشوقها ایجاد کنیم مثل تخفیفها، تعطیلات و یکسری جشنوارهها. اینها میتواند مردم را به سمت آن استانها یا حتی روستاها و مقصدهایی که داریم سوق دهد.
چه ظرفیتهایی مانند جشنوارههای محلی، گردشگری کشاورزی، طبیعتگردی، رویدادهای فرهنگی و غذاهای بومی میتواند برای جذب گردشگر در فصلهای کمسفر مورد استفاده قرار گیرد؟
جشنوارهها خیلی تأثیرگذارند و میتوانند در مناطق روستایی و با مشارکت جامعه محلی برگزار شوند؛ مثلاً مشخص شود که فلان منطقه این جشنواره را دارد و حمایتی از سمت وزارتخانه و دستگاههای دولتی شکل بگیرد و به آنها کمک شود.
وقتی این جشنوارهها شکل بگیرند، مردم میتوانند یک روز به سمت روستاها سفر کنند و این موضوع روی رونق کسبوکارهای محلی تأثیر میگذارد. این جشنوارهها در سطح کشور تأثیرگذارند و خیلی از بومگردیهای ما همین الان هم همین کار را انجام میدهند، ولی نیاز به حمایت دارند و دولت هم باید کمک کند که این اتفاق بیفتد.
آیا دولت و وزارت میراث فرهنگی باید برای توزیع سفر در طول سال برنامه مشخصی داشته باشند و در این زمینه چه مشوقهایی میتوان برای مسافران و فعالان گردشگری در نظر گرفت؟
وزارتخانه روی این موضوع کار میکند که توزیع سفر را در طول سال داشته باشیم. در سالهای گذشته، مثلاً در ایام نوروز میدیدیم استانهایی که مسافر زیادی داشتند، خود وزارتخانه مقصدهای جایگزین را معرفی میکرد. به فرض، اگر میدید مازندران ظرفیت اقامتیاش پر است، اعلام میکرد که میتوانید از گیلان استفاده کنید. این موضوع میتواند با برنامهریزی و بهصورت هدفمند، سفرها را هدایت کند.
وزارتخانه میداند که الان استانهای جنوبی، متأسفانه با توجه به جنگی که هست، وضعیت مناسبی از لحاظ گردشگری ندارند. کمکم به سمت خنکی هوا که حرکت کنیم فصل کار آن استانهاست و میتوان با برنامهریزی، از طریق جشنوارهها و مراسم، مردم را به سمت جنوب کشور هدایت کرد. این نیاز به برنامهریزی دارد و خود وزارتخانه باید دست به کار شود.
جنگ و تحولات اخیر چه تأثیری بر وضعیت گردشگری و اقامتگاههای بومگردی داشته است؟
شاید پیش از جنگ هم مقداری تورم روی سفرها تأثیر گذاشته بود و متأسفانه جنگ هم موجب شد مردم مقداری احتیاط کنند؛ یعنی بتوانند هزینههای خودشان را مدیریت کنند. بالاخره در شرایط بحران هستیم.
متأسفانه همین موضوع موجب شد حتی ما در برهه جنگ ۴۰روزه که در ایام نوروز اتفاق افتاد، بومگردیهایمان اسکان رایگان بدهند؛ یعنی درِ خانههایشان را به روی مسافر، گردشگر و مردم کشور باز کردند. این یک اتفاق بینظیر بود، ولی از طرف دیگر، این جنگ موجب شد متأسفانه حجم سفرها کاهش پیدا کند، مردم به سفر نروند و این موضوع به بومگردیها آسیب بزند. همکاران ما واقعاً ضرر زیادی دیدند. انشاءالله اوضاع خوب شود و بتوانیم از این وضعیت بیرون بیاییم.
نظر شما