«یک عرب همیشه با خنجری پشت سرش منتظر زمان مناسب برای کشتن ماست؛ هیچ منطقی ندارد به آن‌ها دولتی بدهیم تا قوی‌تر شوند»؛ این جملات صریح یک صهیونیست ساکن سرزمین‌های اشغالی است. در نقطه مقابل، یک زن فلسطینی ساکن کرانه باختری از حس متقابلش می‌گوید: «آن‌ها برادر مرا کشتند، زمین‌هایمان را غصب کردند و می‌خواهند خانه ما را ویران کنند؛ بعد از این‌همه خون، چطور می‌توان از صلح گفت؟» همین دو روایت عریان از متن نظرسنجی اخیر مرکز تحقیقاتی «پیو» کافی است تا مشخص شود چرا رؤیای دو دولتی در ساحت به‌غایت مهمی چون افکار عمومی نیز در بن‌بست کامل قرار دارد. در حالی که دولتمردان غربی طرح «راهکار دو دولتی» را به‌عنوان نسخه‌ای دیپلماتیک برای مهار فشار افکار عمومی بین‌المللی مطرح می‌کنند، بی‌آنکه در عمل فشاری بر رژیم صهیونیستی وارد کنند، واقعیات میدانی نشان می‌دهد این طرح پیش از ساختارهای سیاسی، در متن افکار عمومی دو طرف متلاشی شده است. این داده‌ها مستقیماً بر تحلیل منطقی جمهوری اسلامی ایران و مواضع رهبر شهید انقلاب صحه می‌گذارد؛ دیدگاهی که همواره تأکید داشته راهکار دو دولتی، طرحی غیرعملی، تناقض‌آمیز و صرفاً سرپوشی بر تداوم اشغالگری است، چرا که تحمیل دو دولت بر سرزمینی که بدنه جامعه اشغالگر اصلاً حقی برای طرف مقابل قائل نیست، از اساس ناممکن است.

ایده‌ای که نه غاصب باورش دارد، نه مغصوب

استناد به داده‌های دقیق و افکارسنجی‌های معتبر فراملی، همواره یکی از ابزارهای کلیدی برای دستیابی به تحلیلی واقع‌بینانه و به‌دور از شعارزدگی از تحولات بین‌المللی است. مرکز تحقیقاتی «پیو» (Pew Research Center) به عنوان یک نهاد پژوهشی مستقل و بین‌المللی، در پیمایشی میدانی و تازه‌ترین گزارش خود به بررسی امکان زیست‌ مسالمت‌آمیز میان اسرائیل و یک دولت مستقل فلسطینی پرداخته است. در ادبیات سیاسی و رسانه‌های غربی، مدام این ایده تبلیغ می‌شود که راهکار دو دولتی تنها نسخه نجات‌بخش برای حل مناقشه است. اما داده‌های این افکارسنجی ثابت می‌کند این طرح پیش از آنکه روی میز مذاکرات سیاسی شکست بخورد، در ساحت باورهای عمومی جامعه مخاطب و در میان خود مستوطنین و اشغالگران به کلی نابود شده و از رسمیت افتاده است.
پژوهشگران مرکز پیو با طرح پرسش‌های باز به پاسخ‌دهندگان فرصت داده‌اند علت دیدگاه خود را با کلمات خودشان بیان کنند. نتایج بدست آمده به‌روشنی از یک بدبینی عمیق و همه‌گیر پرده برمی‌دارد. اکثریت قاطع هر دو طرف، یعنی ۵۶ درصد از صهیونیست‌های ساکن سرزمین‌های اشغالی و ۶۸ درصد از فلسطینیان، صریحاً اعلام کرده‌اند هیچ راهی برای زیست مسالمت‌آمیز یک دولت مستقل فلسطینی در کنار اسرائیل وجود ندارد. در مقابل، تنها ۱۷ درصد از صهیونیست‌ها و ۲۱ درصد از فلسطینیان به تحقق چنین ایده‌ای ابراز امیدواری کرده‌اند؛ آماری که نشان می‌دهد باور به راهکار دو دولتی حتی در میان غاصبان صهیونیست نیز به یک اقلیت بسیار ناچیز و بی‌اثر تبدیل شده است.
روایات ثبت‌شده در گزارش پیو به‌خوبی عمق این امتناع اجتماعی را آشکار می‌کند. یک مرد هفتادونه‌ساله صهیونیست صراحتاً می‌گوید: «این زمین از سوی خالق جهان به قوم برگزیده وعده داده شده و ما اجازه نداریم حتی یک دانه شن از خاک مقدس را ببخشیم». از سوی دیگر، فلسطینی‌ها و اعراب به واقعیت ملموس اشغال اشاره می‌کنند. آن‌ها به افزایش روزافزون شهرک‌سازی‌ها، دیوارکشی‌ها، تخریب منازل و رفتار وحشیانه شهرک‌نشینان اشاره کرده و می‌پرسند چطور می‌توان تحت اشغال مطلق و جنایت نظامیان از هم‌زیستی سخن گفت.

انگیزه اقلیت مدافع راهکار دو دولتی چیست؟

تحلیل دیدگاه‌های آن اقلیت ناچیز که هنوز به هم‌زیستی ابراز تمایل کرده‌اند نیز نشان می‌دهد این تمایل نه از سر باور قلبی یا پذیرش هویت طرف مقابل، بلکه صرفاً ناشی از ناچاری و محاسبات کاملاً عمل‌گرایانه و پراگماتیک است. فلسطینیان موافق بر منافع اقتصادی، نیاز به شغل و رفع محاصره تأکید دارند و در طرف مقابل، صهیونیست‌های موافق نیز راهکار دو دولتی را صرفاً مقوله‌ای از جنس «دفع افسد به فاسد» دانسته و راهی برای جدایی فیزیکی و فرار از منازعه می‌دانند؛ چنان‌که مردی می‌گوید:«برای من مهم نیست آن‌ها دولت داشته باشند یا نه، فقط می‌خواهم از ما جدا زندگی کنند تا از جنگ ابدی خلاص شویم». در نهایت، داده‌های افکارسنجی پیو با قاطعیت اثبات می‌کند گره زدن مسئله فلسطین به تعصب گروه‌های مسلح یا مداخله خارجی، آدرس غلط دادن است؛ زیرا خود جامعه اشغالگر و بدنه افکار عمومی فلسطینی، راهکار دو دولتی را یک سراب باطل دانسته و هیچ باوری به آن ندارند.