آمریکا با اذعان به استقرار تسلیحات در مدار زمین، رقابت نظامی قدرتهای بزرگ را وارد مرحلهای تازه کرده است؛ جایی که موشکها پیش از شلیک در تیررس قرار میگیرند و چین و روسیه با انتخابی دشوار میان واکنش و مهار مسابقه تسلیحاتی روبهرو هستند.
اعترافی که پایان یک ابهام بود
«تروی مینک»، وزیر نیروی هوایی آمریکا، ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ در کنفرانس «هوا، فضا و سایبری» در مریلند اعلام کرد که آمریکا تسلیحات مستقر در مدار زمین دارد؛ اظهاری که اگرچه برای افکار عمومی شوکهکننده بود، برای جامعه راهبردی جهان کاملاً غیرمنتظره نبود. قدرتهای بزرگ دستکم یک دهه است که در مسیر نظامیسازی فضا حرکت میکنند و ظهور تسلیحات ضدماهواره نیز نشانهای روشن از این روند بوده است.
اهمیت اظهارات «مینک» اما در نخستین اذعان عمومی به قابلیتی است که سالها وجود آن فرض میشد. او گفت قابلیتهای فضایی آمریکا میتوانند به دستور «فرماندهیهای رزمی» برای اهداف «تهاجمی و دفاعی» به کار گرفته شوند. معنای عملی این سخنان آن است که سامانههای فضایی آمریکا فقط برای دفاع در برابر موشکهای ورودی طراحی نشدهاند و میتوانند در عملیات تهاجمی نیز مورد استفاده قرار گیرند.
این قابلیت احتمالاً با پروژه «گنبد طلایی» مرتبط است؛ سامانه دفاع موشکی چندلایهای که قرار است برای آمریکا ساخته شود و رهگیرهای مستقر در فضا نیز بخشی از آن باشند. همین دوگانه «دفاعی ـ تهاجمی» است که نگرانیها درباره آینده رقابت تسلیحاتی در فضا را افزایش داده است.
مزیت خطرناکِ جنگ از مدار
سلاحهای فضایی یک تفاوت اساسی با سامانههای زمینی دارند؛ موقعیت آنها میتواند امکان واکنش سریعتر و دسترسی به نقاط مختلف را فراهم کند. ماهوارهها با استفاده از پیشرانه و سوخت داخلی قادر به انجام «مانور مداری» هستند؛ قابلیتی که میتواند هم برای قرار گرفتن در موقعیت مناسب جهت هدفگیری و هم برای فرار از تسلیحات ضدماهواره مورد استفاده قرار گیرد.
یکی از اهداف مورد بحث، رهگیری موشکها در مرحله تقویت یا «بوست» است؛ مرحلهای که موشک تازه پرتاب شده و هنوز در نخستین بخش مسیر خود قرار دارد. چنین قابلیتی به رهگیرهایی با سرعت مافوق صوت و اطلاعات دقیق درباره هدف موشک نیاز دارد و از نظر فنی بسیار پیچیده است.
اما اگر این توان عملیاتی شود، یک پیامد مهم خواهد داشت؛ زمان تصمیمگیری برای طرف مقابل کوتاهتر میشود. در نتیجه، هرگونه خطای محاسباتی یا هشدار اشتباه میتواند پیامدهایی بهمراتب سریعتر از گذشته ایجاد کند.
پکن و مسکو؛ پاسخ بعدی چیست؟
چین و روسیه بلافاصله نسبت به توسعه توانمندیهای نظامی آمریکا در فضا هشدار دادند و خواستار توقف این روند شدند. نگرانی اصلی این است که اقدام آمریکا به جای ایجاد امنیت بیشتر، پکن و مسکو را به توسعه قابلیتهای مشابه سوق دهد؛ همان مسیری که در منطق مسابقه تسلیحاتی بارها تکرار شده است.
این تحول در شرایطی رخ میدهد که مسیر کنترل تسلیحات نیز با محدودیتهای جدی مواجه است. پیمان «نیو استارت» میان آمریکا و روسیه در فوریه ۲۰۲۶ منقضی شد و نشانهای از تمایل دو طرف برای تمدید آن دیده نشد. همزمان، چین نیز در حال گسترش توان هستهای خود است.
از این منظر، ورود تسلیحات به مدار را نمیتوان یک پروژه منفرد دانست. اگر واشنگتن قابلیتهای فضایی تهاجمی و دفاعی خود را گسترش دهد، پکن و مسکو نیز با فشار فزایندهای برای کاهش شکاف فناوری مواجه خواهند شد. در چنین شرایطی، فضا از محیطی برای رقابت علمی و ارتباطاتی به عرصهای مستقیم برای بازدارندگی نظامی تبدیل میشود.
مسئله اصلی اکنون تنها این نیست که چه کشوری زودتر به سلاح فضایی دست یافته است؛ پرسش تعیینکننده این است که آیا قدرتهای بزرگ میتوانند پیش از تبدیل مدار زمین به جبههای تازه، قواعدی برای کنترل این رقابت ایجاد کنند یا نه. تجربه رقابت هستهای و فرسایش پیمانهای کنترل تسلیحات نشان میدهد که فرصت برای چنین گفتوگویی محدودتر از گذشته شده است.
نظر شما