متن زیر مروری کوتاه بر شیوه عبادت و احکام عبادی در فرقه بهائیت است که بر اساس متون و منابع این فرقه تنظیم شده است.
شناخت یک فرقه فقط با آشنایی با تاریخ و بنیانگذاران آن کامل نمیشود؛ نوع عبادت و احکام مربوط به آن نیز بخش مهمی از شناخت هر فرقه به شمار میرود. در این مطلب، به سراغ شیوه عبادت در فرقه بهائیت رفتهایم؛ از نماز و قبله گرفته تا وضو، اذکار و احکام مربوط به نماز فوتشده.
در این نوشتار، درصدد نقد و پاسخگویی به شبهات مطرحشده درباره فرقه بهائیت نیستیم و قصد داوری درباره ادعاهای این فرقه را نیز نداریم؛ بلکه فقط بر اساس متون و منابع خود بهائیان، احکام عبادی آنان را به زبان ساده و روشن بیان میکنیم تا مخاطب با آنچه در این فرقه به عنوان عبادت و تکلیف مطرح شده، آشنا شود.
نماز در فرقه بهائیت چگونه است؟
نماز در فرقه بهائیت از عبادتهای واجب به شمار میرود. در کتاب «اقدس» ابتدا از یک نماز واجب ۹ رکعتی سخن گفته شده بود، اما بعدها سه نماز واجب جایگزین آن شد.
این سه نماز با عنوان نماز بلند، نماز متوسط و نماز کوتاه شناخته میشوند و فرد بهائی موظف است از میان آنها یکی را انتخاب کند؛ یعنی لازم نیست هر سه نماز را در یک شبانهروز بخواند.
تفاوت این سه نماز فقط در کوتاه یا بلند بودن متن آنها نیست، بلکه زمان و شیوه خواندن آنها نیز با یکدیگر فرق دارد. نماز بلند یک بار در ۲۴ ساعت خوانده میشود، نماز متوسط در سه نوبت صبح، ظهر و عصر انجام میشود و نماز کوتاه نیز یک بار در فاصله ظهر تا غروب خوانده میشود.
در نتیجه، یک فرد بهائی در هر روز یک نماز واجب دارد، اما میتواند انتخاب کند که کدامیک از سه نماز تعیینشده را بخواند.
مضامین نمازهای روزانه
نماز کوچک: در نماز صغیر، نمازگزار پس از گواهی به آفرینش خود برای شناخت و عبادت خداوند، به ناتوانی و نیازمندی خویش و توانایی و بینیازی خداوند اقرار میکند:
اَشهُدُ یا الهی بأنّکَ خَلَقتَنی لِعِرفانِک و عبادتک. أشهُدُ فی هذَا الحین بعَجزی و قوّتک و ضعفی و اقتدارِک و فقری و غنائِک. لا اله الاّ أنت المهیمن القیّوم
معنی: پروردگارا، گواهی میدهم که مرا برای شناخت و پرستش خود آفریدی. در این دم به ناتوانی خویش و توانایی تو، ضعف خود و اقتدار تو، نیازمندی خویش و بینیازی تو گواهی میدهم؛ خدایی جز تو، نگهبان و پاینده نیست.
نماز وسطی: این نماز با اقرار به یکتایی خداوند و اعتراف به ظهور جدید او آغاز میشود و نمازگزار از پروردگار میخواهد او را که با امید به رحمت و بخشایش الهی روی آورده است، ناامید نکند.
نماز بزرگ: این نماز مجموعهای از مضامین دعا و مناجات است. نمازگزار در آن از خداوند میخواهد نمازش آتشی باشد که پردههای مانع مشاهده جمال الهی را بسوزاند و نوری باشد که او را به دریای وصال برساند. در بخشهایی دیگر، بر تسلیم و رضا در برابر اراده الهی تأکید میکند و از بخشش و کرم خداوند امید میطلبد. در پایان نیز از فراق مینالد و رسیدن به وصال و بهرهمندی از فضل و بخشایش الهی را درخواست میکند.
قبله بهائیان کجاست؟
قبله بهائیان کعبه نیست. در کتاب اقدس، پس از درگذشت بهاءالله، محل دفن او در «بهجی» در نزدیکی عکا به عنوان قبله تعیین شده است. بنابراین، فرد بهائی هنگام خواندن نماز واجب باید رو به این محل بایستد.
البته این حکم مخصوص نماز واجب است. برای دعاها و عبادتهای غیرواجب، فرد بهائی ملزم نیست حتماً رو به این جهت قرار بگیرد.
وضوی بهائیان چگونه است؟
وضو نیز بخشی از احکام عبادی فرقه بهائیت است، اما شکل آن با وضوی مسلمانان تفاوت دارد. در وضوی بهائی، دستها و سپس صورت شسته میشود و این کار پیش از نماز واجب انجام میگیرد.
در نماز متوسط، هنگام شستن دستها و صورت، اذکار مشخصی نیز خوانده میشود. نکته دیگر این است که وضو در این احکام صرفاً به معنای پاک کردن ظاهری اعضای بدن نیست؛ زیرا حتی اگر فرد پیش از نماز حمام کرده باشد، باز هم باید وضوی مربوط به نماز را انجام دهد.
برای هر نماز واجب نیز اصل بر انجام وضوی تازه است. البته اگر دو نماز واجب در هنگام ظهر خوانده شود، یک وضو برای هر دو کافی است.
اگر آب وجود نداشته باشد یا استفاده از آن برای دست و صورت زیان داشته باشد، به جای وضو باید ذکر مشخصی پنج مرتبه گفته شود: «بِسْمِ اللّهِ الأَطْهَرِ الأَطْهَرِ»
«الله ابهی»؛ ذکری که ۹۵ مرتبه تکرار میشود
عبادت در فرقه بهائیت فقط به نماز واجب محدود نمیشود. یکی دیگر از احکام عبادی این فرقه، تکرار روزانه ذکر «اللهُ ابهی» است.
در کتاب اقدس آمده است که فرد بهائی باید هر روز پس از شستن دستها و صورت، بنشیند و رو به خداوند، این ذکر را ۹۵ مرتبه تکرار کند.
«اللهُ ابهی» در منابع بهائی به معنای «خداوند باشکوهترین است» توضیح داده شده و در ارتباط با مفهوم «اسم اعظم» در این فرقه قرار گرفته است.
بنابراین، عدد ۹۵ در اینجا یک رسم یا توصیه شخصی نیست، بلکه در متن احکام عبادی فرقه بهائیت بهصراحت آمده است.
آیا نماز بهائیان به جماعت خوانده میشود؟
نماز واجب در فرقه بهائیت به صورت فردی خوانده میشود و نماز جماعت به معنای رایج آن در اسلام در این فرقه وجود ندارد.
در کتاب اقدس تصریح شده است که نماز واجب باید به صورت فردی انجام شود و نماز جماعت برای آن کنار گذاشته شده است. تنها نماز میت از این نظر استثنا شده است.
البته بهائیان میتوانند در جمعهای مختلف دور هم جمع شوند و به دعا، مناجات و خواندن متون خود بپردازند، اما این گردهماییها «نماز جماعت» به معنای نماز واجب نیست.
نماز از چه سنی واجب میشود؟
در احکام فرقه بهائیت، سن تکلیف برای نماز و روزه ۱۵ سالگی تعیین شده است و این حکم برای زن و مرد یکسان است.
البته برای برخی افراد معافیتهایی در نظر گرفته شده است؛ از جمله افراد بیمار و کسانی که بیش از ۷۰ سال دارند. برای زنان نیز در دوران عادت ماهانه حکم جداگانهای وجود دارد.
زنان در دوران عادت ماهانه چه حکمی دارند؟
در این دوران، زن بهائی از نماز واجب معاف است و در عوض، پس از انجام وضو، باید در فاصله ظهر یک روز تا ظهر روز بعد، ۹۵ مرتبه ذکر مشخصی را تکرار کند:«سُبْحانَ اللّهِ رَبِّ الْبَهاءِ وَالْجَمالِ»
بنابراین، در این دوره نماز واجب به شکل معمول انجام نمیشود و این ذکر جایگزین آن میشود.
اگر نماز قضا شود، چه میکنند؟
در مورد نماز فوتشده، باید به شرایطی که در احکام بهائی آمده توجه کرد. در کتاب اقدس درباره زمانی که فرد هنگام فرا رسیدن وقت نماز در شرایط ناامن قرار دارد و امکان خواندن نماز برایش وجود ندارد، حکم جبرانی مشخصی تعیین شده است.
چنین فردی پس از رسیدن به محل امن، باید به جای هر نماز واجبی که در آن شرایط از دست داده، یک سجده انجام دهد. پس از پایان سجدهها نیز باید ذکر مشخصی را در حالت نشسته تکرار کند.
در پرسش و پاسخهای مربوط به کتاب اقدس تصریح شده که اگر در هنگام سفر، مکان امنی برای فرد وجود داشته باشد، نماز واجب همچنان باید خوانده شود و سفر به خودی خود باعث سقوط نماز نمیشود. همچنین درباره نماز فوتشده در خانه نیز حکم سجده جبرانی مطرح شده است.
روزه در فرقه بهائیت
در فرقه بهائیت، روزه در ماه «علاء»، یعنی آخرین ماه سال در تقویم بهائی، انجام میشود.
تقویم بهائی ۱۹ ماه دارد و هر ماه آن ۱۹ روز است؛ بنابراین ماه علاء نیز ۱۹ روز دارد.
این ماه معمولاً با بخشی از اسفند در تقویم شمسی همزمان است و روزه بهائی نیز در همین ۱۹ روز انجام میشود.
در این مدت، فرد از طلوع تا غروب آفتاب از خوردن و آشامیدن خودداری میکند.
منابع:
کتاب «اقدس» و بخش احکام نماز و عبادت، وبسایت رسمی بهائیت
کتابخانه مرجع بهائی، متن کامل کتاب اقدس و بخش «پرسش و پاسخ»
نظر شما