آیین متمرکز بازگشایی مدارس استثنایی کشور همزمان با آغاز سال تحصیلی جدید، صبح امروز چهارشنبه اول مهرماه در مجتمع استثنایی سروش تهران برگزار شد. در این مراسم سالار قاسمی، رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور، احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، سیدمحمد بطحایی، رئیس سازمان امور اجتماعی کشور، غلامعلی افروز، بنیانگذار سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور و جمعی از فرهنگیان، دانشآموزان و خانوادههای آنها حضور داشتند.
انتقاد از جداسازی دانشآموزان استثنایی
در بخشهای مختلف این مراسم، مسئولان با انتقاد از جداسازی بیش از حد دانشآموزان استثنایی از سایر دانشآموزان، بر ضرورت تقویت طرح آموزش فراگیر تأکید کردند. سیدمحمد بطحایی، رئیس سازمان امور اجتماعی کشور، در این باره گفت: «جداسازی بیش از حد دانشآموزان استثنایی از سایر دانشآموزان، هرچند ممکن است در کوتاهمدت برخی مشکلات اجرایی را حل کند، در بلندمدت با ایجاد فاصله اجتماعی و فرهنگی، مانع رشد طبیعی این دانشآموزان و تضعیف فرهنگ همزیستی میشود.»
وی آموزش فراگیر را «سرمایه ملی» خواند و افزود: «ایران جزو پیشگامان آموزش فراگیر در میان کشورهای منطقه و حتی برخی کشورهای جهان بوده است. این مدل آموزشی نه تنها موجب ادغام اجتماعی کودکان استثنایی با سایر دانشآموزان میشود، بلکه زمینه ارتقای همدلی و مهارتهای ارتباطی نسل جدید را فراهم میآورد. اما گزارشهای اخیر نشان میدهد سهم این برنامهها در نظام آموزشی به دلیل فشارهای اجرایی و کمبود منابع، رو به کاهش است. این روند خطرناک است و باید برای جلوگیری از آن عزم جدی در سطح مدیران و تصمیمگیران ایجاد شود.»
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز با تأکید بر پرهیز از جداسازی دانشآموزان گفت: «ما با هرگونه جداسازی کودکان از یکدیگر موافق نیستیم و باید زمینهای فراهم شود که مدارس استثنایی نیز بتوانند پذیرای دانشآموزان مدارس اطراف، به صورت تماموقت یا پارهوقت، باشند.» وی افزود: «در مدارس استثنایی باید به سمت الگوی آموزش فراگیر حرکت کنیم؛ الگویی که یک سوی آن حضور دانشآموزان دارای نیازهای ویژه و تواناییهای خاص در مدارس عادی و در کنار سایر دانشآموزان است و سوی دیگر آن، امکان حضور دانشآموزان مدارس عادی در مدارس استثنایی و استفاده از ظرفیتهای این مدارس است.»
آموزش و پرورش استثنایی؛ جلوه عدالت آموزشی
سالار قاسمی، رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور، در این مراسم ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهدای دانشآموز، فرهنگی و سایر شهدای کشور، اظهار کرد: «سال تحصیلی جدید را در شرایطی آغاز میکنیم که اگرچه به ظاهر برخی دانشآموزان و معلمان شهید در میان ما حضور ندارند، اما شهدا همواره شاهد و حاضرند و سیره، آرمان و مسیر آنان در نظام تعلیم و تربیت کشور استمرار خواهد داشت.»
وی با اشاره به مأموریت و جایگاه سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور تصریح کرد: «این سازمان را میتوان درگاه ورود به نظام تعلیم و تربیت کشور و مبدأ کیفیتبخشی به این نظام دانست. هر سال حدود یک میلیون و ۲۰۰ تا یک میلیون و ۳۰۰ هزار نوآموز تحت برنامه سنجش قرار میگیرند و از نظر آمادگی جسمانی، استعدادهای تحصیلی و سایر مؤلفههای مرتبط، مورد سنجش و غربالگری قرار میگیرند که اقدامی گسترده و اثرگذار است.»
قاسمی ادامه داد: «با هماهنگیهای انجامشده با وزارت بهداشت و همکاری سازمان بهزیستی، تلاش میکنیم فرایند سنجش نوآموزان را به سن چهار سال و حتی سه سال کاهش دهیم که این اقدام میتواند تأثیر قابل توجهی در شناسایی بهموقع نیازهای آموزشی و توانبخشی و در نهایت ارتقای کیفیت نظام تعلیم و تربیت داشته باشد.»
وی این سازمان را «جلوهای از عدالت آموزشی» دانست و افزود: «آموزش و پرورش استثنایی میتواند نقش مهمی در تحقق عدالت آموزشی و فراهم کردن فرصتهای برابر برای دانشآموزان با نیازهای ویژه ایفا کند.»
رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت توسعه مهارتآموزی دانشآموزان با نیازهای ویژه اظهار کرد: «در حوزه آموزش و پرورش استثنایی، سه محور هنر، ورزش و حرفهآموزی مورد توجه قرار دارد که در این میان، مهارتآموزی از اهمیت ویژهای برخوردار است.»
تفاهمنامه با وزارت کار برای توسعه آموزش فنی و حرفهای
قاسمی با اشاره به تفاهمنامه سازمان آموزش و پرورش استثنایی با سازمان آموزش فنی و حرفهای گفت: «انتظار داریم با حمایت و دستور ویژه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، زمینه توسعه رشتههای مهارتی جدید، تأمین تجهیزات و ارائه حمایتهای لازم برای مهارتآموزی دانشآموزان با نیازهای ویژه فراهم شود تا بتوانیم در آینده اقدامات مؤثرتری در این حوزه انجام دهیم.»
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز در این باره گفت: «همه مدارس، از جمله مدارس استثنایی، کارکرد ویژهای در ایجاد مهارت دارند. امروز نیز شاهد بودیم که کودکان با نیازهای ویژه و توانیابان در حوزههای مختلفی مانند صنایع دستی، هنر، ورزش و موسیقی مهارتهای خود را ارائه کردند.»
وی ادامه داد: «این ظرفیت را میتوان در همکاری با سازمان آموزش فنی و حرفهای توسعه داد. سازمان آموزش فنی و حرفهای طرحی با عنوان «همنوا» دارد که در آن هنرستانها با آموزشگاههای فنی و حرفهای به صورت مجازی مرتبط میشوند و دانشآموزان هنرستانها میتوانند به شکل رایگان در مراکز آموزش فنی و حرفهای حضور پیدا کرده و مهارتآموزی کنند.»
میدری پیشنهاد کرد: «مدارسی مانند مجتمع سروش با توجه به ظرفیت و امکاناتی که دارند، میتوانند با همکاری سازمان آموزش فنی و حرفهای به مراکز مهارتآموزی تبدیل شوند.»
وی با تأکید بر همافزایی دستگاههای مختلف گفت: «در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، چه در حوزه سازمان بهزیستی و چه سازمان آموزش فنی و حرفهای، آمادگی همکاری با مدارس استثنایی و خانوادههای محترم دانشآموزان با نیازهای ویژه را داریم و امیدواریم در این مسیر گامهای مثبت و گستردهای برداشته شود.»
استفاده هوشمند از فناوری؛ راهی برای ترمیم حلقههای ضعف
سیدمحمد بطحایی، رئیس سازمان امور اجتماعی کشور، در این مراسم با اشاره به اهمیت حضور خانوادهها در روند آموزشی فرزندان دارای نیازهای ویژه، استفاده از تجربیات روز دنیا را راهی برای ارتقای کیفیت تعلیم و تربیت این دانشآموزان دانست و گفت: «جهان امروز سرشار از نوآوریها و اختراعات آموزشی است؛ از هوشمندسازی کلاسها تا طراحی تجهیزات ویژه آموزش مهارتهای پایه برای کودکان استثنایی. استفاده هوشمند از این دستاوردها میتواند حلقههای ضعف در نظام آموزشی ما را ترمیم کرده و کیفیت یادگیری را بهصورت پایدار افزایش دهد.»
وی بر لزوم بهرهگیری از تجربیات بینالمللی تأکید کرد و افزود: «آموزش این دانشآموزان تنها محدود به کلاس و مدرسه نیست. خانوادهها رکن اصلی این مسیر هستند و به همان اندازه که مدرسه در یادگیری کودک اهمیت دارد، خانواده نیز باید مجهز به دانش و مهارتهای لازم در زمینه تربیتی و روانی شود تا همراهی اثربخشتری داشته باشند. این نیازمند برنامهریزی و حمایت رسمی آموزش و پرورش در قالب دورههای آموزشی، مشاورههای تخصصی و حتی حمایت مالی برای خانوادههاست.»
نقش خانوادهها در تکمیل فرایند تربیتی کودکان
بطحایی نقش خانوادهها را در تکمیل فرآیند تربیتی کودکان با نیازهای خاص بسیار حیاتی دانست و گفت: «آموزش این دانشآموزان تنها محدود به کلاس و مدرسه نیست. خانوادهها رکن اصلی این مسیر هستند و به همان اندازه که مدرسه در یادگیری کودک اهمیت دارد، خانواده نیز باید مجهز به دانش و مهارتهای لازم در زمینه تربیتی و روانی شود تا همراهی اثربخشتری داشته باشند.» وی افزود: «این نیازمند برنامهریزی و حمایت رسمی آموزش و پرورش در قالب دورههای آموزشی، مشاورههای تخصصی و حتی حمایت مالی برای خانوادههاست.»
غلامعلی افروز، بنیانگذار سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور، نیز با تأکید بر ضرورت حمایت بیشتر از دانشآموزان با نیازهای ویژه و خانوادههای آنها گفت: «کشورهای توسعهیافته توجه و بودجه بیشتری را به این دانشآموزان اختصاص میدهند و برای کاهش فشار بر خانوادهها نیز حمایتهای مختلفی ارائه میکنند.»
وی با اشاره به اهمیت نیروی انسانی در مدارس استثنایی افزود: «در برخی کشورها برای هر دانشآموز با نیازهای ویژه حداقل دو معلم یا مربی در نظر گرفته میشود که نشاندهنده اهمیت آموزش تخصصی این دانشآموزان است.»
ضرورت جلوگیری از تضعیف طرح آموزش فراگیر
بطحایی در ادامه آموزش فراگیر را «سرمایه ملی» خواند و گفت: «ایران جزو پیشگامان آموزش فراگیر در میان کشورهای منطقه و حتی برخی کشورهای جهان بوده است. این مدل آموزشی نه تنها موجب ادغام اجتماعی کودکان استثنایی با سایر دانشآموزان میشود، بلکه زمینه ارتقای همدلی و مهارتهای ارتباطی نسل جدید را فراهم میآورد. اما گزارشهای اخیر نشان میدهد سهم این برنامهها در نظام آموزشی به دلیل فشارهای اجرایی و کمبود منابع، رو به کاهش است. این روند خطرناک است و باید برای جلوگیری از آن عزم جدی در سطح مدیران و تصمیمگیران ایجاد شود.»
وی با انتقاد از جداسازی بیش از حد دانشآموزان استثنایی از سایر دانشآموزان گفت: «این سیاست، هرچند ممکن است در کوتاهمدت برخی مشکلات اجرایی را حل کند، در بلندمدت با ایجاد فاصله اجتماعی و فرهنگی، مانع رشد طبیعی این دانشآموزان و تضعیف فرهنگ همزیستی میشود.»
بطحایی در پایان افزود: «هدف نهایی ما باید ایجاد محیطی شاد، امن، مجهز و آموزشمحور باشد تا دانشآموزان با نیازهای ویژه، علاوه بر یادگیری علمی، اعتماد به نفس و توانمندی اجتماعی لازم برای روبهرو شدن با زندگی را کسب کنند.»
دانشآموزان بازمانده از تحصیل؛ برنامه ویژه بهزیستی
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در این مراسم با اشاره به بازگشایی حضوری مدارس پس از دورههایی از تعطیلی ناشی از کرونا، جنگ و حوادث طبیعی و غیرطبیعی اظهار کرد: «امروز از بازگشایی مدارس خوشحالیم، اما در کنار این شادی، یاد ۱۶۸ دانشآموز دختر و پسر شهید که در حوادث اخیر جان خود را از دست دادند، تلخی این روز را نیز به همراه دارد.»
وی با اشاره به دیدگاه غلامعلی افروز، بنیانگذار سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور، درباره جایگاه این سازمان گفت: «آموزش و پرورش استثنایی تنها مختص کودکان با نیازهای ویژه نیست، بلکه سنجش آمادگی تحصیلی و سلامت جسمانی، آموزش فراگیر و مراکز اختلالات یادگیری، بخشهایی از فعالیتهای این سازمان هستند.»
حسینی ادامه داد: «سازمان آموزش و پرورش استثنایی را میتوان مینیاتوری از کل نظام تعلیم و تربیت دانست، زیرا همه فعالیتهای آموزشی و پرورشی را در خود دارد و در کنار آن، فرایندهای توانبخشی نیز به این مجموعه اضافه شده است.»
رئیس سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: «در بسیاری از کشورها، میزان موفقیت یا شکست نظام تعلیم و تربیت را با وضعیت آموزش کودکان با نیازهای ویژه ارزیابی میکنند؛ بنابراین اگر در این بخش کیفیت و توانمندی وجود داشته باشد، میتوان گفت نظام تعلیم و تربیت نیز از کیفیت مناسبی برخوردار است.»
وی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به آموزش افراد دارای معلولیت گفت: «رویکرد امروز باید از مدل پزشکی فاصله بگیرد و به سمت مدل اجتماعی حرکت کند. در مدل اجتماعی، تفاوت انسانها به رسمیت شناخته میشود و به جای اینکه تنها کمبودهای فرد برطرف شود، باید محیط و جامعه برای حضور و مشارکت همه افراد مناسب، ایمن، بدون مانع و در دسترس باشد.»
حسینی افزود: «جامعه فراگیر، عادلانه و دسترسپذیر، جامعهای دوستدار انسان است و مدرسه نیز باید همین ویژگی را داشته باشد. در همین راستا، ۱۹ شهر کشور را به عنوان شهر دوستدار انسان معرفی کردهایم تا دسترسپذیری در آنها توسعه پیدا کند.»
وی با اشاره به همکاری سازمان بهزیستی با آموزش و پرورش استثنایی گفت: «در این زمینه تفاهمنامهای داریم که یکی از محورهای اصلی آن، اجرای طرح «مرکز ـ مدرسه» است؛ به این معنا که نزدیکترین مرکز توانبخشی به مدرسه متصل شود و بخشی از خدمات توانبخشی را در مدرسه ارائه کند.»
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: «همچنین اطلاعات موجود در نظام سنجش آموزش و پرورش، وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی در حال اتصال و یکپارچه شدن است تا بتوانیم مداخلات بهموقع و مؤثر را در دوره طلایی انجام دهیم.»
حسینی با تأکید بر ضرورت شکلگیری «مدرسه بدون دیوار» گفت: «مدرسه استثنایی باید با خانه و جامعه پیوند داشته باشد و مدرسه محله و محله مدرسه شود. ما به دنبال مدرسهای هستیم که هیچ دانشآموزی در آن شکستخورده تلقی نشود و همه افراد با تفاوتها و استعدادهای خود پذیرفته شوند و امکان رشد داشته باشند.»
وی در ادامه از برنامه سازمان بهزیستی برای بازگرداندن دانشآموزان بازمانده از تحصیل خبر داد و گفت: «۲۸۰۸ دانشآموز بازمانده از تحصیل تحت پوشش سازمان بهزیستی هستند و امسال با اجرای یک پروژه ویژه تلاش میکنیم همه آنها را به چرخه تحصیل بازگردانیم. به ازای بازگشت هر دانشآموز به مدرسه نیز ماهانه ۲ میلیون تومان به حساب او پرداخت خواهیم کرد.»
حسینی همچنین به برنامه این سازمان برای کودکان کار و خیابان اشاره کرد و گفت: «پردیس توانمندسازی کودکان کار و خیابان را ایجاد کردهایم و با استفاده از اتوبوسهای «جابز» به محیطهای آسیب میرویم تا خدمات تعلیم و تربیت را به این کودکان نزدیک کنیم و آنها را به چرخه آموزش بازگردانیم.»
تأکید بر حمایت از خانوادهها و دانشآموزان استثنایی
غلامعلی افروز، بنیانگذار سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور، در این مراسم بر ضرورت سرمایهگذاری در حوزه پیشگیری، آموزش و توانبخشی بههنگام تأکید کرد و گفت: «حمایت از این کودکان باید از نخستین فرصت ممکن آغاز شود و تا رسیدن آنها به بالاترین سطح توانمندی و کارآمدی ادامه پیدا کند.»
وی با انتقاد از نگاههای نادرست به این دانشآموزان گفت: «محدودیت جسمی یا حسی مانع موفقیت نیست و دانشآموزان استثنایی میتوانند در عرصههای علمی، هنری و ورزشی به موفقیتهای جهانی برسند.»
افروز بر ضرورت توسعه آموزش فراگیر تأکید کرد و گفت: «دانشآموزان استثنایی در صورت نیاز باید بتوانند در مدارس عادی تحصیل کنند و در مقابل، دانشآموزان عادی نیز باید فرصت حضور در مدارس استثنایی را داشته باشند.» وی افزود: «بسیاری از مدارس استثنایی در حوزههای هنر و ورزش توانمندیهای بالایی دارند و میتوان با حضور دانشآموزان مدارس عادی در این مراکز، زمینه آشنایی آنها با استعدادها و تواناییهای دانشآموزان استثنایی را فراهم کرد.»
سالار قاسمی نیز در پایان با اشاره به شعار سال تحصیلی آموزش و پرورش استثنایی گفت: «شعار امسال «مدرسه امید، آموزش فراگیر و مهارت پایدار» است. در شرایطی که تلاشهایی برای سلب امید از جامعه صورت گرفته است، ما با امید سال تحصیلی را آغاز میکنیم و با همین امید نیز مسیر خود را ادامه خواهیم داد.» وی یادآور شد: «امسال برای ۱۲۰۰ نوآموز در بدو ورود به مدارس استثنایی، سنجش کامل انجام شد.»
نظر شما