تابستانِ رشدهای اسمی تمام شد و پاییز با خط کش واقعیت به میدان آمد. بازخوانی بازدهی بورس، خودرو و دلار در ۶ ماه نخست سال نشان میدهد در ایستگاه پاییز، دیگر همه بازارها با هم بالا نمیروند؛ حالا زمان محاسبه سود و زیان واقعی است تا در موازنه با جهش ارزی و ریسکهای پیش رو، نقشه راه سرمایهگذاریها در نیمه دوم سال ترسیم شود.
در نیمه نخست سال، شاخصهای بورس با جهشهای نزدیک به ۱۰۰درصدی، جاماندگی گذشته خود را جبران کردند؛ بازار ارز با شتابگیری در شهریور بار دیگر قدرت خود را در هدایت انتظارات به رخ کشید و بازار خودرو نیز باوجود رشد هزینههای تولید و واردات، زیر بار فشار کاهش قدرت خرید مصرفکننده با بازدهی محدود ۱۰درصدی درجا زد.
در آغاز ماه پاییز، پرسش کلیدی این است موتور هر یک از این بازارها تا چه اندازه توان پیشروی دارد و متغیرهای کلان و سیاسی چه جهتی به نقدینگی خواهند داد؟ دو کارشناس مسائل اقتصادی و بازارهای مالی، در گفتوگو با قدس به کالبدشکافی عملکرد بورس، دلار، طلا و خودرو و ترسیم چشمانداز پیش رو پرداختهاند.
کارنامه ۹۳درصدی در بازه چهار ماهه
مجتبی باقری شاد، کارشناس اقتصادی در ارزیابی عملکرد بازارها در ۶ ماه نخست سال اظهار کرد: بورس از نظر رشد اسمی اعداد و ارقام متفاوتی را در نیمه نخست سال ثبت کرد، اما نکته مهم با شروع پاییز این است که ببینیم این رشد چقدر کیفیت داشته، در مقایسه با دلار و خودرو چطور عمل کرده و آیا میتواند این وضعیت را حفظ کند یا خیر.
وی افزود: شاخص کل بورس در ۶ ماه نخست حدود ۹۳درصد، شاخص هموزن ۱۰۲درصد و شاخص فرابورس نزدیک به ۱۰۰درصد رشد کردند. این جهشها در حالی اتفاق افتاد که بورس در ابتدای سال تعطیلی و وقفه معاملاتی داشت و عملاً کل این رشد در حدود چهار ماه معامله فشرده شکل گرفت.
پرتاب بورس با سوخت ارزی
باقری شاد درباره دلایل این رشد و ارتباط آن با دلار گفت: دلیل اصلی جهش بورس، جبران عقبماندگی چندساله این بازار نسبت به تورم، طلا، خودرو و دلار بود. در سالهای گذشته قیمت همه داراییها پابهپای تورم بالا رفت، اما بورس جا مانده بود؛ بنابراین با باز شدن فضا، این فنر فشرده آزاد شد و بورس فاصله خود را با سایر بازارها پر کرد.
وی ادامه داد: بالا رفتن قیمت دلار از دو مسیر به بورس کمک کرد؛ نخست اینکه ارزش کارخانهها، تجهیزات و دارایی شرکتها گرانتر شد و دوم، سود شرکتهای صادراتی و کالایی با افزایش نرخ دلار بالا رفت. پس نباید فکر کرد همه این رشد فقط بهخاطر ورود پول تازه بوده است، بلکه بازار داشت قیمت سهام را با واقعیت جدید دلار و تورم هماهنگ میکرد. رشد ۱۰۲درصدی شاخص هموزن هم نشان داد رشد فقط برای چند شرکت بزرگ نبوده و کل بازار با هم بالا آمده است.
سود واقعی در برابر تورم چقدر بود؟
این کارشناس اقتصادی درباره پول ورودی به بازار و تله خط کش ریالی تصریح کرد: میانگین معاملات خرد روزانه به ۳۱هزار میلیارد تومان رسید و مردم بیش از ۹۳هزار میلیارد تومان پول تازه وارد بورس کردند که نشان از استقبال بالا داشت. اما نباید با خط کش ریالی فریب بخوریم، ۹۳درصد رشد بورس به این معنی نیست که قدرت خرید سرمایهگذاران واقعاً ۹۳درصد بیشتر شده است.
وی افزود: وقتی همزمان دلار و اجناس گران میشوند، بخش زیادی از این بازدهی جبران افت ارزش پول ملی است، نه سود خالص. سود واقعی یعنی بازدهی بورس را در برابر تورم و بازارهایی مثل خودرو، دلار و مسکن بگذاریم؛ بورس توانست عقبافتادگی قبلیاش را از این بازارها جبران کند، اما نامیدن کل این رشد به عنوان سود واقعی دقیق نیست.
تغییر آرایش داراییها در پایان نیمسال
باقری شاد شهریور را نقطه عطف تغییر آرایش داراییها دانست و گفت: در مقیاس ۶ ماهه بورس جلوتر از ارز بود، اما در شهریور تصویر برگشت؛ دلار ۲۴درصد جهش کرد و بورس ۱۸درصد بازدهی داد. علت این سبقت، واکنش سریعتر دلار به ریسکهای سیاسی و انتظارات تورمی است، در حالی که بورس نیازمند ورود پول پایدار و سودآوری واقعی شرکتهاست.
وی به افت پایان شهریور اشاره کرد و افزود: ریزش ۱۱۳ هزار واحدی شاخص و خروج ۴ هزار و ۷۵۴ میلیارد تومان پول حقیقی در روز آخر تابستان، زنگ هشداری جدی بود. اگر این خروج پول ادامه یابد، سرمایهها به سمت دلار و طلا میرود؛ بنابراین در آغاز پاییز، سه متغیر ارزش معاملات خرد، ورود و خروج پول حقیقی و توان بازگشت تقاضا، برنده رقابت بازارها را تعیین خواهند کرد.
فاصله معنادار خودرو از کورس بازدهی
مهدی بنیاسدی، کارشناس مسائل اقتصادی با تحلیل رفتار بازار خودرو در مقایسه با بورس و ارز اظهار کرد: بازار خودرو در نیمه نخست سال مسیری کاملاً واگرا نسبت به بورس را در پیش گرفت. برآوردها نشان میدهد میانگین قیمت خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی در مجموع ۶ ماه تنها حدود ۱۰درصد افزایش یافته است؛ با وجود این، درون این بازدهیِ بهظاهر محدود، تلاطمات ماهانه بسیار تندی ثبت شد.
وی تشریح کرد: بازار خودرو در اردیبهشت رشد ۳۷درصدی را ثبت کرد. در خرداد با افت ۶درصدی مواجه شد، در تیر حدود ۴درصد رشد کرد و در مرداد ۵/۱درصد کاهش یافت و درنهایت در شهریور با جهش دوباره ۱۷درصدی همراه شد که طی آن خودروهای وارداتی به طور متوسط ۲۳درصد گران شدند. این افتوخیزها ثابت میکند بازار خودرو بیش از آنکه بر روندی باثبات سوار باشد، تابع ضربات و شوکهای متناوب بوده است.
فرمان ارزی و تله کاهش قدرت خرید در بازار خودرو
بنیاسدی با اشاره به سازوکار قیمتگذاری در بازار خودرو تصریح کرد: دلار فرمان بازار خودرو را هدایت میکند و لنگر اصلی انتظارات در این بخش است. با افزایش نرخ دلار، هزینه واردات قطعات و مواد اولیه بالا میرود و همزمان محاسبات فروشندگان درباره هزینه جایگزینی تغییر میکند؛ به همین دلیل حتی خودروهای تولید داخل نیز از مدار ارزی خارج نیستند .
وی اضافه کرد: با این حال، یک نیروی مقاوم بازدارنده در بازار خودرو وجود داشت که مانع از رشد همپای بورس شد و آن «افت شدید توان خرید مصرفکننده» بود. وقتی درآمد خانوار نتواند جهش قیمتها را هضم کند، بازار وارد وضعیت «تورم همراه با رکود معاملاتی» میشود؛ یعنی قیمت اعلامی در بازار صعودی است، اما معاملهای انجام نمیشود. به همین سبب، ظرفیت جهش قیمتی تحت تأثیر ارز بود، اما نبود تقاضای مؤثر اجازه نداد شوک ارزی به همان شدت به بازدهی ۶ ماهه خودرو تبدیل شود.
سه بازار با سه منطق اقتصادی کاملاً مجزا
این کارشناس اقتصادی تفاوت سازوکار بازارها در نیمه نخست سال را چنین دستهبندی کرد: برای درک بازار داراییها باید میان منطق آنها تمایز قائل شد؛ بورس از جبران جاماندگی تاریخی، رشد اسمی ارزش دارایی شرکتها و تزریق نقدینگی متأثر شد؛ بازار ارز عمدتاً تحت سلطه انتظارات تورمی، ریسکهای سیاسی و موازنه عرضه و تقاضا حرکت کرد و بازار خودرو نیز از یک سو زیر فشار جهش نرخ ارز و هزینههای تأمین قرار گرفت و از سوی دیگر با دیوار سخت عدم کشش قدرت خرید خریداران مواجه شد. بنابراین صرف بازدهی ۹۳درصدی سهام در مقابل ۱۰درصدی خودرو یا بازدهی ارزی، بدون در نظر گرفتن منشأ آنها، مقایسهای ناقص است.
سیگنالهای سیاسی و اثر مستقیم بر بازار ارز و طلا
بنیاسدی به نقش تعیینکننده اخبار سیاست خارجی در هفته پایانی تابستان پرداخت و گفت: تحولات سیاسی دوباره به کانون توجه بازارهای مالی بازگشته است؛ گزارشهای رسانههای بینالمللی ازجمله رویترز در روزهای پایانی شهریور درباره سخنان دونالد ترامپ مبنی بر تداوم گفتوگوها با ایران و ابراز امیدواری برای دستیابی به توافق در عین اختلافات عمیق و از سوی دیگر مباحث مرتبط با اعلام آمادگی مشروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز در ازای مهار فشارهای نظامی و تحریمی آمریکا بر بنادر، متغیرهای تازهای روی میز گذاشت.
وی افزود: از منظر اقتصادی، آنچه بازار داراییها را تحریک میکند، نه فقط متن اخبار، بلکه تأثیر مستقیم آن بر انتظارات ارزی است. در صورتی که بازار نشانههای تنشزدایی را جدی ببیند، بخشی از تقاضای احتیاطی در بازار ارز و طلا تخلیه میشود، اما اگر تنشها شدت یابد، جذابیت بازارهای امن پوششدهنده ریسک (نظیر دلار و مسکوکات) تقویت خواهد شد. بنابراین نرخ ارز در نیمه دوم سال همچنان حلقه رابط سیاست با سایر بازارهای دارایی از بورس گرفته تا خودرو و طلا خواهد بود.
پاییز داراییها؛ کدام بازار پشتوانه قویتری دارد؟
بنیاسدی درباره چشمانداز نیمه دوم سال خاطرنشان کرد: در نیمه نخست، راهبرد خرید کلی و نوسانگیری از جبران جاماندگی در بازار سهام و برخی داراییها جواب داد، اما در قیمتهای کنونی، بازارها وارد مرحله گزینش سخت شدهاند.
وی افزود: در بورس، دوره صعود هماهنگ تمام شده است و فاز گزارشمحور و سودمحور حاکم خواهد شد؛ یعنی بازار تنها به شرکتهایی پاداش میدهد که جهش دلار توانسته باشد سود عملیاتی آنها را تقویت کند، نه نمادهایی که فقط اسمی رشد کردهاند.
وی تأکید کرد: برای نیمه دوم سال، پنج متغیر کلیدی مسیر نرخ ارز، کیفیت صورتهای مالی شرکتها، سطح ارزش معاملات خرد، رفتار پول حقیقی و سطح ریسکهای سیاسی و منطقهای نقشه راه داراییها را تعیین میکنند. چنانچه سودآوری بنگاهها نتواند قیمتهای کنونی را توجیه کند یا توان خرید مردم در بازارهای کالایی مانند خودرو باز هم تحلیل برود، افزایش نوسانها و اصلاحهای عمیق حتمی خواهد بود.
پرونده نیمه نخست سال برای بازارهای دارایی در شرایطی بسته شد که هر یک از مقاصد سرمایهگذاری، سرنوشتی منحصربهفرد را تجربه کردند؛ بورس توانست با تکیه بر بازقیمتگذاری ناشی از تورمهای گذشته، جاماندگی خود را جبران کند؛ دلار در واپسین ماه تابستان با سبقت از سهام، اقتدار سنتی خود را در هدایت انتظارات تورمی گوشزد کرد و بازار خودرو نیز باوجود فشارهای تورمی، در تله رکود سنگینِ ناشی از تحلیل رفتن توان خرید جامعه گرفتار ماند. در شرایطی که متغیرهای بینالمللی و ابهامات سیاسی بار دیگر به مدار قیمتگذاری داراییها بازگشتهاند، پاییز فصل موجسواری بر صعودهای دستهجمعی نیست و پول تنها در پناه سودآوری واقعی شرکتها یا پناهگاههای پایدار ارزی آرام خواهد گرفت.
نظر شما