در سال‌های اخیر، سینمای دفاع مقدس در کنار تولید آثار ماندگار، با چالش‌هایی همچون نگاه‌های شعاری، سطحی‌نگری و فاصله گرفتن از زبان سینما روبه‌رو بوده است؛ مسائلی که ضرورت بازخوانی و بازنمایی آثار شاخص این حوزه را بیش از پیش نمایان می‌کند.
همزمان با هفته دفاع مقدس، اکران مجموعه‌ای از فیلم‌های ماندگار این سینما در مشهد به صورت رایگان، فرصتی برای توجه دوباره به ظرفیت‌های این ژانر و ارتباط آن با نسل جوان فراهم کرده است.
در همین راستا به سراغ محمد مداح حسینی، رئیس دفتر انجمن سینمای جوانان ایران در مشهد رفتیم تا درباره این طرح، ویژگی‌های سینمای دفاع مقدس و چالش‌های فیلمسازان مشهدی در این حوزه گفت‌وگو کنیم.
محمد مداح حسینی با بیان اینکه هدف از اکران این فیلم‌ها در هفته دفاع مقدس آشنایی جوانان با ارزش‌های دفاع مقدس است، گفت: با اجرای این طرح در مشهد تلاش کردیم شرایط اکران برخی از آثار شاخص و ماندگار سینمای دفاع مقدس را مهیا کنیم؛ آثاری که نسل جوان‌ کمتر آن‌ها را دیده و از نظر محتوایی و فرمی، ارزش‌هایی در دل خود دارند که به درد سینمای امروز ایران می‌خورند.
در نتیجه، با همکاری مجموعه بهمن سبز و سینما مهر کوهسنگی، تلاش کردیم فیلم‌های شاخصی مثل «تنگه ابوقریب» به کارگردانی بهرام توکلی، «دیده‌بان» ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا، «قارچ سمی» به کارگردانی رسول ملاقلی‌پور و «دوئل» ساخته احمدرضا درویش را از ۳ تا ۶ مهر ماه در این طرح قرار دهیم.
وی با اشاره به برگزاری یک سمینار علمی-تخصصی در این حوزه ادامه داد: هدف از برگزاری سمینار این است که به برخی از بحث‌های فرمی سینمای دفاع مقدس بپردازیم. سینمای دفاع مقدس شاید اورجینال‌ترین گروه فیلمی است که به ایران تعلق دارد.
در واقع همه ژانرهای دیگر سینما، خارج از ایران متولد شده‌اند و ما هم از آن‌ها الگو گرفته‌ایم؛ اما دفاع مقدس، سینمایی‌ است که همه‌چیز آن از دل جنگ، هشت سال دفاع مقدس و متناسب با شرایط ایران خلق شده و ارزش‌های فرهنگی، دینی، اعتقادی و انقلابی ما در آن متبلور است. در یک دهه گذشته فیلم‌های خیلی خوب و ارزشمندی در حوزه دفاع مقدس داشتیم؛ مثل «موقعیت مهدی» یا «شیار ۱۴۳»؛ اما فیلم‌های ضعیفی هم در این حوزه ساخته شده و فیلم‌هایی با نگاه سطحی یا شعاری به این موضوع نیز داشته‌ایم. نشان دادن نمونه‌های موفق می‌تواند این ارزش‌های سینمای دفاع مقدس را دوباره یادآوری کند.
رئیس دفتر انجمن سینمای جوانان ایران در مشهد با بیان اینکه شعارزدگی، سطحی بودن و نداشتن شناخت دقیق از سوژه، بزرگ‌ترین ضعف آثار ناموفق سینمای دفاع مقدس هستند، افزود: این‌ عوامل شاید بتوانند آثار ضعیف ساخته شده در سینمای دفاع مقدس را توضیح بدهند. درواقع نگاه‌های شعارزده و کلیشه‌ای موجب ساخت نمونه‌های ضعیف می‌شود.
موارد برجسته این حوزه دقیقاً برخلاف این آثار بوده‌ و درک عمیقی از سوژه داشتند. نکته مهم دیگر این است که هر فیلمی در هر حوزه‌ای ابتدا باید از نظر فنی و سینمایی قوی باشد.
اگر ما اصیل‌ترین مفهوم و سوژه را داشته باشیم؛ اما به زبان سینما بیان نشود و از ارزش‌های فنی خالی باشد، به آن موضوع جفا کرده‌ایم. اگر درباره یک شهید، اسطوره یا قهرمان فیلمی بسازیم که از نظر اصول سینمایی ضعیف باشد، نخستین خطایمان این است که سوژه و ظرفیت آشنایی جامعه با آن را از بین برده‌ایم. بی‌توجهی به این موضوع، در سینمای دفاع مقدس خطرناک است.
مداح حسینی با اشاره به چالش‌های فیلمسازان مشهدی در ساخت آثار مرتبط با دفاع مقدس بیان کرد: فیلم‌سازی در حوزه سینمای دفاع مقدس نیازمند بودجه زیادی است. باید توجه داشت که در چه شرایطی تولید می‌شوند و به امکانات و شرایط تولیدی گسترده‌ای نیاز دارند مگر اینکه فیلم درباره پشت جبهه یا در حاشیه جنگ باشد.
در نتیجه، سینمای مشهد و فیلمسازان مشهدی در حوزه فیلم بلند، آثار زیادی تولید نکرده‌اند. هرچند در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ فیلم‌هایی با موضوع دفاع مقدس در مشهد ساخته شد، برخلاف آن و در حوزه ساخت فیلم کوتاه، مشهد خیلی موفق بوده است. مثلاً «خوانا بنویسید» آقای مرتضی علیزاده که جوایز بسیار زیادی هم گرفته، یک نمونه موفق در این حوزه است.
وی در پاسخ به اینکه در حمایت از فیلمسازان مشهدی چه کارهایی باید انجام شود، توضیح داد: فیلم‌سازی هزینه می‌برد و به همین دلیل تهیه‌کنندگان بخش خصوصی نمی‌توانند به راحتی آن‌ها را تولید کنند. فیلم‌های موفق حوزه دفاع مقدس، فیلم‌هایی بودند که سازمان‌های دولتی، تلویزیون یا ارگان‌های قدرتمند، توانایی ساخت بخش‌هایی از آن‌ها را داشته‌اند.
در بحث حمایت، به نظر من صرف اینکه فیلمی در مشهد تولید شود که موضوعش دفاع مقدس باشد، موفقیت تلقی نمی‌شود. اینکه ارزش‌های دفاع مقدس را در فیلم‌هایمان به خوبی بازنمایی و بازتولید کنیم، مهم‌تر است.
مداح حسینی در پایان با تأکید بر اینکه ما مدیون شهدا هستیم، خاطرنشان کرد: تا ایران پابرجاست و جغرافیایی به نام ایران وجود دارد، ما مدیون آن‌هایی هستیم که هشت سال با جان و دل از مملکت دفاع کردند. مدیون مادران و پدرانی هستیم که غم فقدان فرزندان شهیدشان را به دوش می‌کشند. دفاع مقدس هشت ساله‏، جنگ ۱۲ روزه و جنگی که در حال حاضر در آن قرار داریم، پر از قصه است که اگر درست آن‌ها را روایت کنیم، خیلی از چالش‌های ما، دست‌کم به لحاظ اجتماعی حل خواهد شد.