امام رضا (علیه السلام ) در توصیف بدن انسان و چگونگی برخورد با آن می فرماید: بدن ، به سان زمین پاک و آماده برای زراعت است که اگر در آبادانی و آبدهی بدان ، مراقبت شود، به گونه ای که آب ، نه فراوان تر از نیاز بدان برسد تا آن را غرق کنند و نه از اندازه کمتر باشد تا آن را به تشنگی گرفتار سازد، آبادانی اش استمرار می یابد و خرمی اش فزونی می گیرد و کشتش بالندگی و برکت می یابد؛ اما اگر از آن غفلت شود، به تباهی می گراید و علف هرز در آن می روید.
بدن ، چنین حکایتی دارد و تدبیر آن در خوراک و نوشاک ، چنین است . (پس ،) سامان و سلامت می یابد و عافیت در آن ، ریشه می گسترد. بنگر که ... چه چیز با تو و با معده ات سازگار است و تنت با چه چیز نیرو می گیرد و بدنت چه خوردنی و نوشیدنی ای را می گوارد. همان را برای خویش مقرر بدار و خوراک خود گیر.(۱)
یکی از بیماریهایی که رفته رفته فراگیری آن بیشتر دبده می شود بیماری فشارخون است. امام رضا علیه السلام برای برخورداری از یک خون سالم و مفید برای بدن توصیه های جالبی دارند. یکی از راههایی که ضمن جلوگیری از غلظت خون به تصفیه جریان خون و بهبود کار کبد کمک می کند مصرف تره است.
یحیی بن سلیمان می گوید: رَأیتُ أبَاالحسنِ الرِّضا علیه‌السلام بخراسان فی رَوضَةٍ وهُوَ یَأکُلُ الحُرّاثَ، فقُلتُ لَهُ: جُعِلتُ فِداکَ ! أنَّ الناسَ یَروونَ أنَّ الهِندَباءَ یَقطُرُ عَلَیهِ کُلَّ یَومٍ قَطرَةٌ مِنَ الجَنَّةِ؟ فقالُ: إن کانَ الهندَباءُ یَقطُرُ عُلُیهِ قَطرَةٌ مِنَ الجَنَّةِ، فَإِنَّ الکُرّاثَ مَنغَمِسٌ فی الماءِ فی الجَنَّةِ. قَلتُ: فَإِنَّهُ یُسَمَّدُ؟ فقالَ: لا یَعلَقُ بِهِ شَی‌ءٌ؛ امام رضا علیه‌السلام را در باغی دیدم، در حالی که تره می‌خورد. به ایشان گفتم : فدایت شوم! مردم بر این باورند که هر روز از بهشت بر کاسنی یک قطره فرو می‌ریزد، تره، در آب بهشت، یکسره غوطه‌ور است. گفتم: به آن کود می‌دهند. فرمود:« چیزی از این کود بدان نمی‌چسبد.(۲)
در میان سبزیجات کاهو مملو از نمک های معدنی است و خاصیت قلیایی دارد. از این رو مصرف آن تأثیر اعجاب گونه ای در تصفیه خون دارد. در همین زمینه امام رضا(ع) به شیعیان خود توصیه می‌فرمودند: تا می‌توانید کاهو بخورید، زیرا کاهو رقت خون را از بین می‌برد و بهتر از سایر سبزی ها، خون را تصفیه می‌نماید. کاهو خواب‌آور و آرام‌بخش است. بنابراین برای اشخاص عصبانی و کسانی که مبتلا به بی‌خوابی هستند، مفید است.
در تأیید همین مطلب امام رضا علیه‏السلام در بیان دیگری می فرمایند: فِی البُقولِ: أفضَلُهَا . . . الهِندَباءُ ، وَالخَسُّ ؛- درباره سبزی‏ها: بهترینِ آنها ، کاسنی و کاهو است .(۳)
یکی از راههای داشتن خون سالم کمک به تولید خون خوب و تازه در بدن است. باقالی این کار را در بدن ما انجام می دهد. خوردن این ماده غذایی در طب الائمه (ع) به ما توصیه شده است. از امام رضا (ع) و سایر ائمه نقل شده است که: اَکْلُ الباقِلّی یُمَخِّخُ السّاقَینِ وَ یَزیدُ فِی الدِّماغِ وَ یُوَلِّدُ الدَّمَ الطَّریَّ؛ خوردن باقلا، مایه تقویت مغز استخوان‏های ساق پا می‏شود، توان مغز را افزون می‏سازد و خون تازه تولید می‏کند. (۴)
و در بیانی دیگر امام رضا (ع) می فرمایند: باقلا را با پوست بخورید چون معده را پاکیزه می کند. (۵)
یکی دیگر از خوراکی های مورد توصیه برای داشتن خون سالم آلو است. آلوی تازه حرارت را خاموش و صفرا را تسکین می‌دهد و آلوی خشک خون را ساکن می‌کند و درد مهلک را آسان و از بین می‌برد.
زیاد قندی می گوید : به محضر امام رضا (ع) رسیدم در حالیکه ظرفی از آلوی سیاه در پیش روی آن حضرت بود، سپس فرمود : گرما به ما هجوم آورده و می بینم که آلو حرارت و گرما را خاموش کند و صفراء را تسکین بخشیده و فشار خون را کم می کند و به اذن خدای عزوجل مسکن درد بی درمان است.(۶)
امام رضا (ع) همچنین در مورد خاصیت خون سازی انار می فرمایند : آب انار ملس را بنوش که انسان را نیرومند و خون را زنده می سازد و همین خاصینت را برای سنجد ذکر فرموده اند: سنجد ضد اسهال و خونریزی است. برای سینه مفید و سموم معده و روده‌ها را زایل و سردرد را تسکین می‌دهد.
إمام رضا علیه‏السلام چغندر را نیز تصفیه کننده خون برشمرده اند. الامام الرضا (ع)فی ذِکرِ فَوائِدِ السِّلقِ: یَشُدُّ العَقلَ ، ویُصَفِّی الدَّمَ .
درباره فواید چغندر: عقل را استحکام می‏بخشد و خون را تصفیه می‏کند.(۷)
امام رضا (ع) همچنین درباره خواص مفید زیتون برای خون فرمودند:روغن زیتون طعام خوبی است زیرا بوی دهان را خوش و بلغم را می برد و رنگ صورت و بدن را را شفاف و با صفا و عصب را محکم و بیماری را از بین برده و آتش غضب را خاموش می کند.(۸)

نویسنده: حسینعلی پورافضلی

پانوشتها:
۱. طب الامام الرضا (علیه السلام ): ص ۱۳
۲. المحاسن ج ۲ ص ۳۱۸ بحار الانوار ج ۶۶ ص ۲۰۶
۳. الدعوات ، صفحه ۱۵۹ ، حدیث ۴۳۶
۴. کافی، ج ۶، ص ۳۴۴، ح ۱
۵. مکارم الاخلاق، ص۱۹۰
۶. مکارم الاخلاق- ص۱۹۹
۷. المحاسن ، ج۲ ، صفحه ۳۲۷ ، حدیث ۲۱۱۰ ، بحار الأنوار ، جلد ۶۶ ، صفحه ۲۱۷ ، حدیث ۷
۸. مکارم الاخلاق – ص۲۱۸