اما همین محصولات نیز با دو چالش مهم روبرو هستند , از یک سو واردات ابمیوه هایی مختلف خارجی حیات انها را تهدید میکندو ازدیگر سو , محصولات بی کیفیت و نامرغوب داخلی باعث شده تا اقبال مردم به این نوشیدنیها , بویژه نوع داخلی ان کاهش یابد .
این درحالی است که کشور ما به دلیل شرایط اب وهوایی و تولید محصولات فراوان باغی , علاوه بر داشتن امکان بسیار زیاد درصنایع تبدیلی , حتی توان صادرات محصولات تولیدی داخلی به خارج از کشور را هم دارد , این درحالی است که متاسفانه نه تنها از این ظرفیت استفاده نشده که حتی برخی تولید کنندگان داخلی در رقابت با محصولات وارداتی بجای بهبود کیفیت , سراغ اب بستن به تولید را در پیش گرفته اند .
***شربت تولید می کنند
استان های مازندران، فارس،هرمزگان و کرمان به علت داشتن شرایط اقلیمی خاص، آب وهوای مناسب و خاک حاصل خیز بیشترین سطح زیر کشت را به خود اختصاص داده اند به طوری که مرکبات ایران جزء با کیفیت ترین مرکبات جهان محسوب می شود.
با توجه به فراوانی انواع میوه های فصلی درکشورمتأسفانه سرانه مصرف آبمیوه درایران 11 لیتر درسال است به طوری که در کشورهای اروپایی که فراوانی و تازه خوری میوه درآنها بسیارکم است 35 الی 40 لیتر درسال آبمیوه مصرف می شود. براساس قانون برنامه پنجم توسعه وزارت بهداشت و درمان موظف به آموزش فرهنگ تغذیه به مردم است که متأسفانه به علت عملکرد ضعیف این وزارتخانه شاهد مصرف فقط 11 لیتر آبمیوه درسبد غذایی خانوارها هستیم.
با توجه به حجم زیاد مرکبات درکشورتولید آبمیوه می تواند ارزش افزوده بسیاری به دنبال داشته باشد که متأسفانه دراین زمینه عملکرد مؤثر وجدی از سوی مسئولان دولتی مشاهده نشده است. به علت نداشتن صنایع تبدیلی تولید آبمیوه حجم بسیاری ازمرکبات کشوربه کشورهای حاشیه خلیج فارس صادرمی شود که این کشورها با استفاده ازصنایع تبدیلی میوه را به آبمیوه تبدیل کرده و دوباره به کشوربا قیمت بسیارزیادتر صادرمی کنند.
به عنوان مثال کشورهای عربی با وجود اینکه سطح زیرکشت مناسبی برای تولید مرکبات ندارند با وارد کردن مرکبات و استفاده ازصنایع تبدیلی درجهت تولید آبمیوه ازاین فرصت برای درآمدزایی و ایجاد اشتغال پایداردرکشورشان نیزاستفاده کرده اند. مرکبات دربعضی از نقاط کشور بسیار زیادتراز نیاز داخلی تولید می شود که این میزان میوه باقی مانده به علت نبود شرایط نگهداری مناسب به طور حتم از بین می روند که با استفاده از صنایع تبدیلی تولید آبمیوه علاوه برجلوگیری ازهدررفتن این میوه ها می توان درآمد زایی بسیاری درکشورداشته باشیم .عباس رجایی درگفت و گو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری خانه ملت، با بیان اینکه تولید آبمیوه به عنوان نمونه ای ازصنایع تبدیلی می تواند موجب توسعه صادرات غیرنفتی کشورشود،گفت: ایران یک درصد از جمعیت دنیا رادارد و 4 درصد میوه های جهان را تولید می کند اما نه فقط جز صادرکنندگان بزرگ آبمیوه نیست بلکه دچاررقابت منفی شده به طوری که اکنون واردات آبمیوه را به کشور شاهد هستیم.
نماینده مردم اراک،کمیجان و خنداب درمجلس شورای اسلامی، با تأکید براینکه عملکرد مسئولان دولتی درخصوص توسعه صنایع تبدیلی تولید آبمیوه بسیار ضعیف بوده است، تصریح کرد: در کشور سالیانه حدود 20 تا 30 درصد از محصولات میوه به علت کمبود شرایط نگهداری مناسب و نیز نبود صنایع تبدیلی مطلوب جهت تبدیل این میوه ها به آبمیوه به ضایعات تبدیل می شوند.
این نماینده مردم درمجلس نهم، با تأکید براینکه درحال حاضرصنایع تبدیلی تولید آبمیوه کشور بسیار ضعیف است،اظهار داشت: بیشترکشورهای دنیا به تولیدات MFCآبمیوه دسترسی پیدا کرده اند به طوری که دراین کشورها استفاده ازکنسانتره ای که دارای مواد افزودنی نظیر ماده غلیظ کننده و بتا کاروتن و قند و شکر مصنوعی است ممنوع شده وبه جای آن تولیدات طبیعی و پاستوریزه که مستقیم از طبیعت گرفته شده تولید می شود و این در حالی است که متاسفانه در کشور ما شرکت های تولیدکننده آب میوه بجای استفاده صد در صدی از محصولات طبیعی با بکارگیری از اسانس های گوناگون و شیمیایی بجای تولید آب میوه شربت تولید می کنند.
رجایی، ادامه داد: با وجود اینکه ماندگاری این نوع آبمیوه ها به علت طبیعی بودن طولانی مدت نیست اما ارزش افزوده بسیاری به دنبال دارد به طوری که تولیدات آبمیوه MFCدرکشور باید به عنوان یک نهضت هم در تأمین نیاز داخلی وهم صادرات در بازارهای خارجی محسوب می شود.
وی، با انتقاد ازعملکرد ضعیف مسئولان دولتی که منجربه واردات آبمیوه بی کیفیت به کشورشده است، تصریح کرد:متأسفانه کمبود نقدینگی برای کشاورزان تولید کننده میوه موجب ضعف در صنعت تولید آبمیوه شده به طوری که باید سرمایه درحال گردشی برای این صنعت در نظر گرفته شود.
این نماینده مردم درمجلس نهم، با بیان اینکه سرمایه گذاران خارجی منجر به کاهش توان رقابتی تولید کنندگان داخلی شده اند ، اظهار داشت: سرمایه گذاران خارجی با وام های کم بهره سیستم های بانکی خود توانسته اند به داخل ایران وارد شوند و به همین منظورعلاوه برارزآوری موجب اشتغال زایی خوبی برای کشورشان شده اند و چون شرایط تولید کنندگان داخلی با سرمایه گذاران خارجی یکسان نیست پس از توان رقابتی تولید کنندگان داخلی کاسته شده است.
رئیس فراکسیون صنایع غذایی مجلس، با تأکید براینکه قیمت گذاری آبمیوه باید متناسب با کیفیت مطلوب این محصول صورت گیرد،تصریح کرد: متأسفانه در ایران بدون در نظر گرفتن شرایط تولید و کیفیت محصول قیمت گذاری می شود که درهمین جهت تولید کنندگان برای جلوگیری از زیان مالی کیفیت این محصول را کاهش داده که این مهم نه به سود تولید کننده و نه مصرف کننده است.
ابراز نگرانی مسئولان و کارشناسان در مورد وضعیت نابسامان آبمیوه و کنستانتره در حالی مطرح می شود که به اعتقاد بخش خصوصی موسسه استاندارد و وزارت بهداشت تاکنون کمترین توجه به این بخش داشته و به نوعی تولید کنندگان بی کیفیت آبمیوه را به حال خود رها کرده است.
***هیچ نظارتی نیست
در این میان مصرف کنندگان با نوعی سردرگمی برای خرید آبمیوه مواجه هستند و برخی معتقدند با پرداخت وجه بالاتر می توانند آبمیوه با کیفیت خریداری کنند.

از طرفی طبق قانون ، سازمان استاندارد و بهداشت وظیفه نمونه برداری از بازار و آزمایش مکرر از محصولات تولیدی را دارد ولی با وجود اجرای طرحهایی توسط موسسه استاندارد برای کنترل محصولات مختلف ، تاکنون توجهی به وضعیت کیفیت و بهداشت آبمیوه های تولیدی به ویژه " دوی پک " که در بسته بندی های آلومینیومی عرضه می شود ، نشده است .

این درحالی است که عمده آبمیوه های بی کیفیت که با قیمت نازل در بازار فروخته می شود ، علاوه بر نداشتن خواص میوه ، برای سلامت انسان مضر بوده و خطراتی نیز به همراه دارد.
درهمین راستا , دبیر انجمن آبمیوه ، اظهار داشت: با وجود وضعیت مناسب صنایع داخلی در تولید کنستانتره ،به محض افزایش قیمت تولید کنندگان اقدام به افزودن مواد جایگزین و بی کیفیت می کنند.
ولی الله داوود آبادی با بیان اینکه این بخش قادر به شناسایی واحد های متخلف تولید کننده آبمیوه است ، افزود: انجمن آبمیوه به راحتی می تواند کیفیت تولید واحد های مختلف این بخش را ارزیابی و درجه بندی کند.

وی با اشاره به اهمیت کیفیت آبمیوه های تولیدی در صادرات و حفظ جایگاه ایران گفت: هم اکنون رقابت در بین تولید کنندگان آبمیوه به کاهش قیمت ها خلاصه شده است به طوریکه برای کسب بازار بسیاری از تولید کنندگان کیفیت محصول تولیدی خود را کاهش می دهند.
دبیر انجمن آبمیوه و کنستانتره با بیان اینکه سازمان استاندارد و وزارت بهداشت در این بخش اهمال داشته اند ، افزود: درخواست ما از این دو ارگان دولتی این است که نظارت بیشتری بر نحوه تولید آبمیوه داشته باشند و از فعالیت واحدهای متخلف جلوگیری کنند.

وی با بیان اینکه هم اکنون بیشترین سود ناشی از تولید آبمیوه نصیب مغازه دار می شود ، تصریح کرد: هم اکنون یک بسته آبمیوه دوی پک 70 تومان به بنکدار فروخته شده و به 2برابر قیمت به دست مشتری می رسد.

وی در ادامه به اثرات منفی واردات کنستانتره اشاره کرد و گفت: با وجود طعم بی نظیر آلبالوی ایرانی هم اکنون با هجوم کنستانتره آلبالو از کشور لهستان روبرو هستیم که ناشی از پایین بودن نسبی قیمت وارداتی است.
وی ضمن ابراز نگرانی از ورود کنستانتره انواع آب میوه به کشور ، افزود: در صورت واردات کنستانتره ازچین به طور حتم شاهد تعطیلی واحد های تولید کننده داخلی خواهیم بود.
داوو آبادی با تاکید بر کنترل بهداشتی آبمیوه های تولیدی توسط وزارت بهداشت ، گفت: باید با واحد های متخلف که بر خلاف پروانه تولیدی خود عمل می کنند به طور جدی برخورد شود.
وی با بیان اینکه تولید کنندگان این بخش نیز از وضعیت تولید ناراضی هستند ، خاطر نشان کرد: درخواست تولید کنندگان این بخش برای ارتقای کیفیت تولید بازرسی مکرر از محصولات موجود در بازار و شناسایی و تذکر به واحد های متخلف است.
همچنین رئیس موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی کشور ، به وضعیت نامناسب تولید آبمیوه و کنستانتره در کشور اشاره کرد و گفت: باید گروهی امر نظارت بر واردات کنستانتره به کشور را بر عهده گیرند.
نظام الدین برزگری با بیان اینکه تولید کنستانتره و آبمیوه وضعیت مناسبی ندارد،افزود: برای شناسایی واحد های تولیدی ضعیف نیازمند کمک انجمن تولید کنندگان این بخش هستیم .
*** در حالی در کشور سالانه بیش از _دو میلیارد عدد آبمیوه آلومینیومی، بیش از نیم میلیارد آبمیوه در بسته بندی کاغذی و بخش اندکی نیز در قوطی های فلزی تولید می شود، در کشورهای پیشرفته بیش ترین دیدگاه بر تولید آبمیوه در ظروف شیشه ای است که در واقع مطمئن ترین نوع آن به حساب می آید اما معلوم نیست به چه دلیل این نکته در میان تولیدکنندگان هنوز مورد توجه قرار نگرفته است.
کارخانجات آبمیوه کشور هر چند اغلب در دهه 70 شمسی تاسیس شده اند و از نظر ماشین آلات در وضعیت مناسبی قرار دارند اما حضور حتی یک رقیب گمنام هم چون رانی در سال های اخیر توانسته است بازار داخلی را دست بگیرد. یکی از دلایل موفقیت این آبمیوه طعم و مزه مطلوب آن برای مصرف کنندگان است نکته ای که شاید در تولیدات داخل با وجود داشتن کیفیت تولید مناسب و مواد اولیه مرغوب در بسیاری موارد دیده نمی شود.
مشکلات صنعت آبمیوه ایران بیش تر به اصول اولیه سرمایه گذاری در این بخش مربوط است. ایجاد واحدهای صنعتی کوچک با هدف اشتغال زایی هر چند اقدامی به ظاهر مؤثر بوده است اما باعث شده تا توان رقابت این صنعت با سرمایه گذاران بزرگ که تولید در سیستم های مدرن آن ها با هزینه های کم تری همراه است از دست برود.
حضور سرمایه گذاران خارجی، به طور قطع مورد استقبال اغلب مدیران و صاحبان صنایع کشور است اما در این میان لازم است تا مسوولان فکری هم به حال تولید متزلزل داخل بکنند.اگر امروز رانی به ایران نمی آمد چند سال بعد ما به بازار جهانی راه می یافتیم پس مشکل حضور یا عدم حضور نیست بلکه توان تولید مرغوب و ارزان در داخل کشور است.
صنعت آبمیوه و کنسانتره کشور در سال های پس از پیروزی انقلاب رشد قابل توجه و چشم گیری داشته است.در روزهای انقلاب تنها یک کارخانه که آن هم در جهت تولید شراب پایه گذاری شده بود شروع به تولید آبمیوه در کشور کرد.امروزه تعداد فعالان این صنعت به عدد صد نزدیک شده است.در سال های اخیر با وجود رشد آمار و ارقام تولیدات این صنعت حضور رقبای خارجی، باعث شده تا بخش قابل توجهی از بازار داخلی آبمیوه در زیر سیطره آن ها قرار گیرد.
***مشکل کارخانجات داخلی

واحدهای کوچک صنعت آبمیوه داخل با حضور رقبای قدرتمند آسیب می بیند. این اظهارنظر اولیه دبیر انجمن آبمیوه و کنسانتره کشور در زمینه پیامدهای سرمایه گذاری یک صد میلیون دلاری العوجان عربستان در ایران است.
ولی الله داود آبادی در این باره توضیح می دهد:«صنعت هراسی از ورود شرکت های خارجی ندارد اما چون شرایط ما با سرمایه گذاران خارجی یکسان نیست پس از توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی کاسته می شود.»
داودآبادی که خود از تولیدکنندگان آبمیوه داخلی است تصریح می کند: «مشکل از سرمایه گذاران خارجی نیست چون آن ها از طریق وام های کم بهره خارجی به کشور وارد می شوند و طبیعتادر کشور اشتغال زایی ایجاد می کنند.» وی در این باره اضافه می کند: «مشکل از عدم همکاری با تولیدکنندگان داخلی توسط بانک ها و دولت در سال های گذشته است.»
یکی از این رقبا که اکنون برنامه ریزی جامعی نیز در جهت سرمایه گذاری در ایران دارد «رانی» است. آب میوه «رانی» اکنون آن طور که مدیران ایرانی آن عنوان می کنند بیش از 30 درصد بازار داخلی را در دست دارد.
«رانی» که ابتدا به صورت قاچاق به کیش و سایر شهرهای ایرانی وارد شد پس از مدتی فعالیت رسمی خود را در کشور شروع کرد و اکنون پس از چند سال مدیران آن درصدد برآمده اند تا با تاسیس کارخانه ای مدرن و مجهز حضور گسترده تری در ایران داشته باشند.
سرمایه گذاری یکصد میلیون دلاری شرکت العوجان برای احداث کارخانه «رانی ایرانیان» نگرانی هایی برای صنعت آبمیوه داخل به وجود آورده است. این تردیدها بیش تر به دلیل احتمال قبضه بازار توسط این_ تولیدکننده است.
احسان محمدزاده یکی از کارشناسان صنعت کشور درباره حضور سرمایه گذاران خارجی به سرمایه می گوید: «وام با بهره های چند برابر آن هم با شرایط سخت دریافت در واقع توان گسترش صنایع مختلف کشور را به صفر رسانده است.» وی که در عین حال دستی نیز در صنعت آب میوه دارد درباره صنعت آب میوه تصریح می کند: «به هر حال حضور سرمایه گذاران خارجی را باید به فال نیک بگیریم; ما باید دنبال افزایش توان رقابتی خود باشیم نه آن که جلوی ورود دیگران را بگیریم تا سرپا بایستیم.»
دبیر انجمن آب میوه نیز درباره سرمایه گذاران خارجی نظر مشابهی دارد و می گوید: «لازم است تا دولت توجه بیش تری داشته باشد به هر حال امروز العوجان از عربستان آمده; فردا ممکن است سرمایه گذار دیگری از ایتالیا بیاید. پس کشور ما که در صنایع غذایی مزیت نسبی دارد باید نسبت به افزایش توان خود اقدام کند.»
داوود آبادی نیز به مشکلات سرمایه گذاران داخلی اشاره و اضافه می کند: «بانک ها لازم است از سخت گیری ها دست بردارند و رقم وام را افزایش دهند در عین حال که کاهش بهره های بانکی می تواند در این باره بسیار مؤثر افتد.»
داوودآبادی لزوم تولید میوه صنعتی در کشور را یادآور می شود و اضافه می کند: «ایجاد باغ های بزرگ در کشور انجام نشده است تا تولید میوه صنعتی داشته باشیم به همین دلیل است که از میوه های با کیفیت پایین برای تولید آبمیوه و کنسانتره استفاده می شود.»
درهمین راستا همچنین, یک عضو انجمن صنایع آبمیوه و کنسانتره گفت: نبود اطلاع رسانی کافی و واردات بی رویه انواع نوشیدنی و آبمیوه، تولیدکنندگان داخلی صنعت آبمیوه کشور را با چالش مواجه کرده است.
‌ ابراهیم رزاقی افزود: قاچاق انواع نوشیدنی و آبمیوه به داخل کشور در بازه های زمانی مختلف نیز شرکت های داخلی این صنعت را با مشکلاتی در مسیر تولید مواجه خواهد کرد.
وی در ارزیابی بازار آبمیوه کشور، اظهار داشت: روند رو به رشد استفاده از آبمیوه به جای سایر نوشیدنی ها بیانگر رشد فراینده سرانه مصرف آبمیوه در آینده است.
وی در مورد میزان مصرف سالانه آبمیوه در کشور، تصریح کرد: با توجه به میزان بالای قاچاق انواع آبمیوه های خارجی به داخل کشور سرانه قطعی و مشخصی وجود ندارد، اما آنچه مسلم است پایین بودن سرانه مصرف آبمیوه در ایران نسبت به سایر کشورها می باشد که البته در سال های اخیر از رشد قابل توجهی برخوردار شده است.
وی در خصوص برخی تحریم ها و تاثیر آن بر صنعت آبمیوه کشور، اضافه کرد: در مورد تولید آبمیوه هایی که میوه آن ها در ایران موجود است مشکل خاصی وجود ندارد و فقط در واردات میوه های استوایی مانند آناناس و انبه برخی چالش ها وجود دارد.
رزاقی ادامه داد: واردات کنسانتره انواع میوه ها نسبت به تولید کنسانتره از میوه های داخلی مقرون به صرفه تر می باشد اما هدف ما بر این است که کشاورزان زحمتکش ایرانی بتوانند در پروسه تولید آبمیوه نقش بسزایی داشته باشند.
مدیرعامل بزرگترین تولیدکننده آبمیوه در ایران، یکی از چالش های اساسی صنعت آبمیوه کشور را کمبود نقدینگی دانست و گفت: مسئولان باید سیاستی اتخاذ کند که کشاورزان را ترغیب به ماندن در باغات خود کند و برای کشاورزان که از ارکان اساسی اقتصاد ایران است، تولید میوه صرفه اقتصادی داشته باشد.