در گذشته سوغاتی حجاج ایرانی شامل هدایای متبرک همچون سجاده، آب زمزم و عطر بود اما متأسفانه این سنت حسنه دچار تغییر و تجمل گرایی شده است تاجایی که برخی از حجاج ایرانی بیشتر وقت خود را به جای استفاده از فضای اماکن معنوی، صرف خرید سوغاتی های گرانقیمت می کنند. این روزها اعزام حجاج به مکه مکرمه برای انجام مناسک حج، آغاز شده است. در نخستین روزهای حرکت کاروانهای حج، مقام معظم رهبری در توصیه ای پدرانه از حاجیان خواستند که در خرید سوغاتی ملاحظاتی داشته باشند. این توصیه رهبری با توجه به شرایط اقتصادی کشور بسیار مهم و حائز اهمیت است. گزارش پیش رو به این مساله اشاره می کند.

سوغاتی های زائران ایرانی...!

بنابر یک نظرسنجی، 30 درصد از وقت مفید حجاج ایرانی صرف بازارگردی برای خرید سوغات می شود. مهمترین کالای خریداری شده توسط زائران ایرانی نیز پارچه، پوشاک، اسباب بازی، ساعت مچی و دوربین بوده در حالی که سوغات زائران غیرایرانی به ترتیب آب زمزم، خرما، جانماز، تسبیح و برد یمانی بوده است. یکی از زائران خانه خدا پیش از سفر به خبرنگار ما می گوید: آوردن سوغاتی از حج یکی از رسوم خوب ایرانیان است، به هرحال کسی که به خانه خدا مشرف می شود، باید سوغاتی را برای تبرک به دوستان و آشنایان هدیه کند اما من از همین حالا دغدغه ام این است که برای فامیل چه چیزی را به عنوان سوغات بیاورم، چون اقوام هدایای گرانقیمتی را هنگام بازگشت به من هدیه می کنند و انتظار دارند سوغاتی مناسبی، جای هدیه آن ها را بگیرد! بنابراین برای حفظ آبرو و جلوگیری از دلخوری های اطرافیان هم که شده باید سوغات مناسبی را تهیه کنم. وی اضافه می کند: اگر سازمان حج و زیارت ایران فروشگاه هایی مخصوص با کالاهای مرغوب برای زائران در مکه و مدینه تأسیس کند، هم وقت حجاج صرف بازار گردی نمی شود و هم پول و ارز کشور بیهوده به هدر نمی رود!

حجاج ایرانی در خرید سوغات تجدید نظر کنند

مسعود مجردی، رئیس سازمان حج و زیارت خراسان رضوی با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با عوامل و کارگزاران حج می گوید: ایشان در سخنان خود درباره نحوه خرید سوغات توصیه های ارزشمندی را مطرح فرمودند و تاکید کردند که سوغات جزئی از سفر است، رهبر انقلاب فرمودند که من با خرید سوغاتی مخالف نیستم، اما حجاج ایرانی باید در خرید سوغات خود بشدت تجدید نظر کنند و در موسم حج با رفتار خود نمونه ای کامل از فرهنگ شیعی باشند. نباید وقت محدود زائر به بازارگردی تلف شود و خدای نکرده ارز(پول) و عرض(آبرو) خود را بدهد و کالای بی کیفیت یک کشور دوردست که با همکاری برخی از کمپانی های کشور میزبان عرضه شده، به عنوان سوغاتی آورده شود.
وی ادامه می دهد: اکنون هر ایرانی فقط یک بار می تواند به حج واجب مشرف شود و باید از این سفر معنوی نهایت استفاده را بکند. ما در سازمان حج و زیارت همیشه به حجاج ایرانی تاکید کرده ایم که وقت خود را در بازارهای کاذب عربستان که جز ضرر مالی سودی ندارد تلف نکنند. مدیران و روحانیان کاروان ها هم که رابط میان ما و زائران هستند موظفند این نکات را برای آن ها روشن کنند و پیوسته در جلساتی که قبل و در هنگام سفر با زائران دارند آن ها را به خرید کم و پرهیز از بازارگردی تشویق می کنند. ولی نمی شود زائران را کنترل کرد، باید فرهنگسازی شود.
وی درباره تأسیس فروشگاه از سوی سازمان حج و زیارت در کشور عربستان می گوید: این پیشنهاد مطرح شد ولی دولت سعودی مجوز مالکیت و فروشندگی را به ایران نمی دهد، ایرانیانی هم که در آن کشور به خرید و فروش مشغولند، تبعه عربستان هستند.
وی با بیان اینکه به تازگی برای جلوگیری از خرید بی رویه اجناس بازارهای عربستان تمهیداتی اندیشیده شده، می گوید: امسال به هر زائر فقط دو ساک اختصاص داده ایم و زائرانی که هنگام بازگشت ساکی اضافه به ایران بیاورند، جریمه می شوند.

گرفتار شدن در بازار آفت سفر حجاج ایرانی است

حجة الاسلام محمدابراهیم علوی؛ کارشناس مذهبی، حج را عرصه بزرگ جهاد با نفس اماره و بهترین فرصت برای قربانی کردن خواهش های نفسانی می داند و می گوید: انسان در سفر حج باید خود را در محضر خدا، پیامبر(ص) و ائمه(ع) ببیند و حس خداجویی وی تقویت شود، نه اینکه به مادیات توجه کند، زیرا اشتغال به مسایل دنیایی و خرید سوغات به بهای گزاف، صرفاً برای تجمل گرایی و چشم و هم چشمی، آفت بزرگ و یکی از انحرافهای سفر معنوی حج است که آثار هدایتگر و سازنده آن را تضعیف می کند.
وی ادامه می دهد: متأسفانه بسیاری از افراد هنگام تشرف به حج به اهمیت و ارزش سفر معنوی خود و وظایفی که دارند آگاه نیستند و مسایل دیگری را مد نظر قرار می دهند.چنان که پیامبر(ص) در حدیثی فرموده اند: «یکی از نشانه های آخرالزمان این است که ثروتمندان امت من برای تفریح، مردم عادی برای تجارت و فقرا برای خودنمایی به سفر حج مشرف می شوند.»
وی با اشاره به اینکه در احادیث اسلامی سوغات بخشی از حج است اظهار می دارد: پیامبر (ص) از زائران خانه خدا خرما و آب زمزم طلب می کردند، بزرگان و مراجع تقلید ما هم به تاسی از پیامبر(ص) برای آب زمزم به عنوان سوغات سفر حج ارزش زیادی قایل بودند مثلا یکی از شاگردان آیة ا... بهجت می گفتند که سوغات مورد علاقه این مرجع عالی قدر آب زمزم بود. ما هم باید از آن بزرگواران الگو بگیریم و سوغاتمان آب زمزم، عطر، تسبیح و سجاده که رنگ و بوی کوی دوست را دارد باشد.
فرهنگ حج نهادینه شود

دکتر سید علی اکبر حسینی، جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد با اشاره به اینکه رسم خرید سوغاتی در بین حجاج ایرانی کاملاً با آنچه در فرهنگ اسلامی آمده تمایز دارد می گوید: بازارگردی ایرانیان هنگام سفر به عربستان به حدی است که اغلب فروشنده ها در بازارها زبان فارسی را یاد گرفته اند این مسأله نه تنها آبروی ایرانیان را خدشه دار می کند، بلکه از نظر اقتصادی هم به صرفه نیست، چون موجب خارج شدن ارز زیادی از کشور می شود.
وی می افزاید: بسیاری از افراد فکر می کنند قیمت کالاها در بازار عربستان ارزانتر از ایران است، در حالی که قضیه کاملاً بالعکس است؛ اجناس آن ها اغلب چینی و تایوانی و با کیفیت پایین و قیمت کالاها هم گرانتر از ایران است. وی این رسم غلط و دست و پاگیر را یک معضل فرهنگی می داند و خاطر نشان می کند: اصلاح این معضل نیازمند کار فرهنگی جدی و زمانبری است. نهادهای فرهنگی بویژه رسانه ها در این زمینه نقش تأثیرگذاری دارند، باید فرهنگ حج درست، بتدریج و به صورت فراگیر ترویج شود، زیرا تا هنگامی که خود حجاج نخواهند و این فرهنگ بین آن ها نهادینه نشود با کنترل و چند جلسه سخنرانی که معمولاً پیش از حج انجام می شود، نمی توان این فرهنگ را اصلاح کرد.