اما درکنار تحصیل دغدغه های دیگری نیز سراغ خانواده های ایرانی امد , دغدغه هایی از جنس موارد مرتبط با مدرسه از جمله سرویس مدارس ، پوشاک مدرسه و البته تغذیه دانش اموزان درمدرسه وقبل وبعد از ان .
بخشی از دغدغه مهم تغذیه دانش اموزان به خانواده و خوراک انها در منزل مربوط میشود که براحتی قابل کنترل است ، اما بخش دیگری از این تغذیه در محل تحصیل دانش اموزان انجام میشود وتوسط مدیران مدارس کنترل میشود و اتفاقا بسیاری از اتفاقات ناخوشایند درهمین بخش رخ میدهد ؛ بخشی که دربوفه مدارس رخ میدهد.
***بوفه چیست
بوفه به فروشگاهی گفته میشود که در مدارس دایر میشود و توسط فردی که از سوی مدیران مدرسه تعیین میگردد اداره میشود, اینکار درعمده مدارس توسط سرایدار مدرسه انجام میشود و نظارت بر ان باید توسط اولیا مدرسه انجام شود ، هرچند که کمتر پیش میاید که این نظارت به صورت خیلی جدی اعمال شود وفروشنده یا فروشندگان یک یا چند قلم کالای خاص را که سود اوری بهتری برایشان دارد در بوفه ارایه میکنند .
اما دربرخی مدارس وضع از این هم بدتر است و دانش اموزان درزنگ تفریح و استراحت به مغازه های مجاور مدرسه مراجعه میکنند که اصلا امکان نظارت بران ازسوی هیچ کس وجود ندارد و هرچه دلشان میخواهد میخرند , اقلامی که بیشتر جنبه هله هوله دارد.
این درحالی است که سال‌هاست مسئولان آموزش و پرورش می‌گویند بهتر است در بوفه مدارس اقلام سالم و مجاز مانند خشکبار و خرما، بادام زمینی، بادام، بادام هندی، فندق و پسته، کشمش، نخودچی، آجیل سویا، توت خشک و انجیر خشک عرضه شود.نکته مهم اینکه هر سال در این‌باره بخشنامه هم صادر می‌شود و مسائل تکراری بیان می‌شود ولی در بوفه مدارس تأثیری ندارد و صرفا فقط بخشنامه صادر می‌شود و لاغیر.
آمار بالای بیماری‌های غیرواگیردار مانند دیابت، چاقی، فشارخون بالا، بیماری‌های قلبی و عروقی و... بیانگر یک مسئله است؛ تغذیه نامناسب. اما باید گفت تغذیه نامناسب از کودکی آغاز می‌شود و در دوران جوانی و میانسالی ادامه پیدا می‌کند. از این‌رو آموزش از دوران کودکی بسیار بااهمیت است.
هر سال، دستورالعمل‌ بوفه مدارس توسط وزارت آموزش و پرورش به مدارس ابلاغ می‌شود اما هنوز در بوفه مدارس چیپس و پفک، پیراشکی، نوشابه، سوسیس و کالباس توزیع می‌شود. نکته حائز اهمیت آن است که چنین دستور‌العمل‌هایی چقدر در کشور ما جدی گرفته می‌شوند و اهمیت دارند؟
بوفه مدارس نیاز به برنامه‌هایی منطبق با واقعیت‌های جامعه دارد تا قابلیت اجرایی داشته باشد وگرنه برنامه‌نویسی و صدور دستورالعمل مانند آنچه طی چند سال اخیر انجام شده کاری بسیار آسان است. البته کارشناسان بهداشت محیط وزارت بهداشت نیز باید بر وضعیت بوفه مدارس نظارت دقیق داشته باشند که به‌دست فراموشی سپرده شده است.

درهمین راستا یک متخصص تغذیه گفت:در بوفه‌های مدارس به جای غذاهای بی ارزشی مثل چیپس، پفک و نوشابه باید از تنقلاتی سالمی مانند نخودچی، شاهدانه، کنجد بو داده، برنجک، دوغ، خرما، کشمش و غذاهایی گرم استفاده شود.

سید ضیاءالدین مظهری ، افزود: نتایج تحقیقات نشان می‌دهد اگر در دوران میانسالی، افراد دچار بیماری‌های قلبی ـ عروقی ‌شوند، این مسئله ریشه در تغذیه دوران کودکی آنها دارد و حتی کودکانی که با وزن خیلی کم به دنیا می‌آیند، مادران آنها در دوران بارداری از سیگار استفاده کرده یا دچار سوءتغذیه بوده‌اند.

وی با بیان اینکه سلامت کودکان از بعد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بسیار مهم است، اضافه کرد: کودکان سالم بهتر از امکانات موجود در کشور بهره می‌گیرند و هزینه‌های کمتری به دولت تحمیل می‌کنند و بازدهی بیشتری دارند.

مظهری گفت: تلاش بر این است که در بوفه‌های مدارس به جای غذاهای بی ارزشی مثل چیپس، پفک و نوشابه، از تنقلاتی مانند نخودچی، شاهدانه، کنجد بو داده، برنجک، دوغ، خرما، کشمش و غذاهایی گرم استفاده شود.

این متخصص تغذیه فرهنگ سازی درباره تغذیه اصیل ایرانی و رجعت به غذاهای سنتی را کمک بزرگی به سلامت کودکان دانست و گفت: با یک فرهنگ سازی قوی می‌توانیم از باورهای غلط و گرایش‌های نابه جا بکاهیم، زیرا این مواد غذایی فاقد ارزش، نسل را فرسوده، کم توان و کم طاقت می‌کند.
همچنین یک فوق تخصص گوارش کودکان با اشاره به اینکه مسئولان سعی در حذف تبلیغات مربوط به تنقلات صنعتی کنند، گفت: فروش تنقلات مصنوعی در بوفه مدارس گامی در جهت تبلیغ هرچه بیشتر این محصولات است که می‌توانند به جای فروش چیپس و پفک جایگزین‌های بهتری همچون میوه‌ها را به عنوان یک میان وعده مناسب در نظر بگیرند.
دکتر پدرام عطایی ، با بیان اینکه آجیل و میوه‌های خشک شده جزء تنقلات طبیعی به شمار می روند، اظهار داشت: چیپس، پفک و نوشابه‌های گازدار که از تنقلات مصنوعی هستند به دلیل مواد به کار رفته جهت ساخت آن برای سلامتی کودکان و همچنین بزرگسالان بسیار مضر است.
وی با اشاره به اینکه نمک اضافه شده به چیپس و پفک موجب تمایل بیشتر کودکان به سمت غذاهای شور می‌شود، گفت: نمک از عوامل خطرساز در افزایش فشار خون است که با مصرف تنقلات مصنوعی فشار خون ازحد طبیعی خود بالا می رود و این امر موجب بروز بیماری‌های قلبی عروقی خواهد شد.
دکتر عطایی با بیان این مطلب که نوشابه‌های گازدار بدون تامین هیچگونه پروتئین و املاح مفید بدن مقدار زیادی کالری دارند که مصرف آن موجب بی اشتهایی فرد به مواد غذایی دیگر می‌شود، اظهار داشت: افزودن دی اکسیدکربن و ایجاد ترکیبات اسید کربینیک موجود در نوشابه‌های گازدار منجر به آسیب رساندن مینای دندان، معده و مشکلات گوارشی می شود.
این متخصص گوارش کودکان در ادامه خاطرنشان کرد: مواد نگهدارنده موجود در آب میوه ها و افزودن قند به این محصول موجب بالا رفتن قند خون در افراد می شود که برای سلامتی مضر است و باید از میوه ها تا حدی که امکان دارد به صورت طبیعی استفاده کرد.
وی با بیان اینکه تنقلات مصنوعی به خصوص چیپس و پفک به راحتی از طریق رسانه های صوتی و تصویری تبلیغ می‌شود، افزود: تبلیغات مربوط به تنقلات صنعتی به ویژه در رادیو و تلویزیون موجب شکل گرفتن یک آمادگی ذهنی در کودکان و تحریک هر چه بیشتر آنان برای خوردن این محصولات از سنین پایین تر می شود که باید مسئولین سعی در حذف تبلیغات تنقلات مصنوعی کنند.
دکتر عطایی فروش تنقلات مصنوعی را در بوفه مدارس گامی در جهت تبلیغ هرچه بیشتر این مواد دانست و افزود: مدارس می‌توانند به جای فروش چیپس و پفک جایگزین‌های بهتری همچون میوه‌ها را در نظر بگیرند که دانش آموزان آن را به عنوان یک میان وعده مفید مصرف کنند.
***چیپس وپفک در مدرسه
چیپس وپفک و خیلی از اقلام ممنوعه دیگر ازجمله موارد ی است که دیده شده حتی در بوفه مدارس به فروش برسد ، این درحالی است که ممنوعیت این اقلام بارها و بارها اعلام شده و مربوط به امسال و پارسال نیست .

دکتر پریسا ترابی ، با بیان اینکه سالاد الویه، چیپس، انواع لواشک و آلو و آلوچه از دیگر اقلام غیرغذایی غیرمجاز برای عرضه در پایگاه‌های تغذیه‌ای سالم در مدارس به شمار می‌روند، گفت: همچنین آب نبات‌هایی که به سطح دندان می‌چسبند، آب میوه‌هایی که از آب و قند و اسانس میوه تهیه شده‌اند و فلافل و بستنی یخی از جمله این مواد غذایی هستند.

وی با تاکید بر این که پایگاه‌های تغذیه سالم مدارس باید واجد شرایط فضای فیزیکی و تجهیزات پایگاه تغذیه سالم باشند، افزود: در این راستا سقف این پایگا‌ه‌ها باید صاف، حتی الامکان مسطح، بدون ترک خوردگی، درز و شکاف و همیشه تمیز باشد. درها و پنجره‌ها هم باید از جنس مقاوم، سالم و بدون ترک خوردگی و شکستگی و زنگ زدگی و قابل شست و شو باشند.

رییس اداره بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، با بیان اینکه پنجره پایگاه تغذیه سالم مدارس باید بازشود و مجهز به توری سالم و مناسب باشد، گفت: بدین ترتیب از ورود حشرات به داخل پایگاه جلوگیری می‌شود.

دکتر ترابی با بیان اینکه طبق این دستورالعمل روغن مصرفی برای موادغذایی عرضه شده در پایگاه‌های تغذیه سالم مدارس باید از اسید چرب ترانس کمتر از 10 درصد باشد، گفت: مواد غذایی و نوع غذا عرضه شده در پایگاه‌های تغذیه سالم مدارس براساس مقادیر نیاز دانش آموزان به انرژی و پروتئین و براساس سن در نظر گرفته می‌شود.

وی، با بیان اینکه حجم غذا باید متناسب با سن و انرژی مورد نیاز باشد، افزود: غذا در ظروف یکبار مصرف توزیع و در عین حال از توزیع نوشابه‌های گازدار (بجز ماء الشعیر) همراه با غذا خودداری می‌شود.

رییس اداره بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، خشکبار، خرما و انواع میوه خشک، شیر و فرآورده‌های آن، نوشیدنی‌ها، میوه، بیسکوئیت، کیک و کلوچه، لقمه سالم و غذاهای پخته را از مواد غذایی سالم عرضه شده در پایگاه‌های تغذیه سالم مدارس برشمرد و افزود: پسته، بادام، گردو، بادام زمینی و هندی، انواع شیر، ماست، کشک، پنیر، آب میوه‌های طبیعی، دوغ، ماء‌الشعیر، آب معدنی، انواع میوه، بیسکوئیت، کیک و کلوچه غنی شده از جمله مواد غذایی مجاز عرضه شده در پایگاه‌های تغذیه سالم مدارس است.

***توزیع غذای گرم

درحالیکه بازار وعده ها هر سال درابتدای سال تحصیلی داغ میشود , بوفه نیز بخشی از این وعده های اجرایی نشده را بخود اختصاص میدهد, این ماجرا به حدی است که سال گذشته گفته شد دربوفه مدارس غذای گرم توزیع خواهد شد , وعده ای که به نظر حتی در وعده بودن انهم تردید وجود دارد .
رئیس اداره سلامت آموزش و پرورش شهر تهران در این‌باره گفت:
برای توسعه فرهنگ تغذیه سالم در بین دانش‌آموزان، غذاهای گرم و سالم با اولویت مدارس ابتدایی در بوفه‌ها توزیع می‌شود. بهنوش آرام‌فر با بیان اینکه بخشنامه‌ای مربوط به تهیه و توزیع غذاهای سالم در مدارس شهریور‌ماه در اختیار مناطق آموزش و پرورش قرار می‌گیرد، افزود: در این بخشنامه جزئیات توزیع غذاهای سالم با هدف ایجاد انگیزه و جذابیت برای دانش‌آموزان و همچنین لیست خوراکی‌های غیرمجاز به‌طور کامل تشریح شده است.
وی اظهار کرد: مقرر شده برای حفظ سلامت دانش‌آموزان به‌ویژه دانش‌آموزان ابتدایی، غذاهای گرم و سالم از جمله آش رشته، لوبیا، عدسی، ماکارونی با سویا، تخم‌مرغ و سیب‌زمینی آب‌پز در بوفه‌ها توزیع شود و پایگاه‌های سلامت نظارت جدی‌تر بر توزیع خوراکی‌های مدارس داشته باشند. آرام‌فر گفت: همچنین خشکبار که از لحاظ تغذیه بسیار برای دانش‌آموزان مفید است در بوفه‌های مدارس قرار می‌گیرد تا نه‌تنها دانش‌آموزان از خوراکی‌های سالم و مغذی استفاده کنند، بلکه فرهنگ استفاده از خوراکی‌های مناسب از همان کودکی در بین آنها نهادینه شود.
به گفته وی، تمهیداتی اندیشیده شده که بنرهای بزرگ خوراکی‌های سالم در بوفه‌های مدارس نصب شود تا دانش‌آموزان نسبت به خوراکی‌های سالم اطلاعات دقیق‌تری داشته باشند و امسال نظارت بر بوفه‌های مدارس جدی‌تر خواهد بود.
***اقلام ممنوعه

درعین حال محمد چینیان، مدیر کل دفتر سلامت وزارت آموزش و پرورش در پاسخ به این پرسش که فروش چه مواد غذایی در بوفه مدارس ممنوع است؟ اظهار کرد: «فروش هرگونه مواد غذایی نظیر سرخ‌کردنی، شور، پرقند، مواد غذایی که شرایط بسته‌بندی آنها مناسب نباشد، چیپس، آبنبات، انواع پفک، نوشابه‌های گازدار (به‌غیر از ماءالشعیر) آلوچه و لواشک غیربهداشتی و فاقد بسته‌بندی در بوفه مدارس ممنوع است.»
وی افزود: همچنین فروش ساندویچ سوسیس و کالباس، انواع یخمک وبستنی وبرخی از مواد غذایی به دلیل چسبندگی بالا که به سطح دندان آسیب وارد می‌کند، انواع آبمیوه‌های غیراستاندارد و ‌مواد غذایی فاقد برچسب نیز در بوفه‌های مدارس ممنوع است.
چینیان همچنین در مورد فهرستی از مواد غذایی مجاز که می تواند در بوفه مدارس به فروش برسد، تصریح کرد: «فروش خشکبار به ویژه خرما، انواع میوه‌های خشک شده، آجیل با بسته‌بندی بهداشتی به ویژه انجیر، توت، کشمش، سویا، شیر وفرآورده ها، بیسکویت استاندارد، لقمه سالم وغذاهای پخته مانند عدسی وغیره...در بوفه مدارس مجاز است.»
محمد چینیان مدیر کل دفتر سلامت وزارت آموزش و پرورش همچنین با اشاره به برنامه هایی که برای بوفه مدارس در نظر گرفته شده است، گفت: اجرای طرح سلامت به منظور پیشگیری وآموزش در زمینه توزیع تغذیه سالم، آموزش واطلاع رسانی در پایگاههای طرح سلامت مدارس (بوفه مدارس)، به صورت کتابچه آموزشی تهیه و ازنظر حقوقی و برای بوفه مدارس جدول موادغذایی تنظیم شده است.
وی در پاسخ به این پرسش که نظارت بر بوفه مدارس چگونه انجام می شود؟اظهار کرد: مدیریت ونظارت بربوفه به عهده انجمن اولیا ومربیان ومدیر مدارس است .
یکی از مواردی که باعث خواهد شد تا مواد خوراکی غیر مجازی که اتفاقا مورد استقبال دانش آموزان هستند از مدارس حذف شود، افزایش نظارت ها بر بوفه مدارس و اعمال فرهنگ سازی در بین دانش آموزان و همچنین خانواده های آنها است.
درعین حال ، رئیس گروه سلامت مرکز تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش از ابلاغ آیین نامه پایه تغذیه سالم به تمام مدارس خبر داد و گفت: بیشترین تخلفات در مورد بوفه مدارس در کلانشهرهایی همچون تهران است که به کمبود ناظران ما بر می گردد.
مهناز تسلیمی با بیان این مطلب افزود: درباره بوفه مدارس چون بحث اقتصادی آن نیز مهم است برخی از مدیران برای تامین منافع مالی خود آن را اجاره می دهند و این موجب فرصت طلبی متصدی بوفه می شود که تنقلات و خوراکی هایی را بفروشد که گران تر و پرفروش است. از سویی دانش آموزان نیز اگر پول داشته باشند یک ذائقه غذایی تکراری پیدا و این اقلام غیراستاندارد را خریداری می کنند.
رئیس گروه سلامت مرکز تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش افزود: با این مسائل هرگونه که باشد برخورد می شود هم ناظران و کارشناسان بهداشت خودمان و هم اداره بهداشت و محیط که حتی می تواند بوفه را پلمپ کنند. ضمن اینکه آیین نامه پایگاه تغذیه سالم را کتاب کرده ایم و به همه مدیران مدارس داده شده است.
تسلیمی با اشاره به افزایش ساعات مدارس در سال تحصیلی جاری گفت: دانش آموزان بدلیل این افزایش ساعات نیاز دارند مواد غذایی به جز میان وعده نیز داشته باشند که این اختیار را به مدارس و استانها دادیم که ابتکار عمل خوبی از خود نشان دادند اما تخلفات شاید در تهران و برخی کلانشهرهای دیگر زیاد باشد اما در استانهای کوچکتر کمتر مشکل داریم.
وی ادامه داد: معتقدیم در این کلانشهرها باید تعداد ناظران بیشتری باشد چون هم اکنون تنها فقط یکبار مدرسه را نظارت می کنند و اگر تعداد دفعات بیشتر باشد امکان خطا کمتر است.
رئیس گروه سلامت مرکز تربیت بدنی و سلامت آموزش و پرورش درباره جریمه مدیرانی که بوفه آنها مواد خوراکی غیراستاندارد است و دچار تخلف شده اند، گفت: این موارد در ارزشیابی مدیرمدرسه لحاظ می شود و قطعا جریمه هایی برای او در نظر می گیرند.

*** مغفول‌ترین مکان در مدارس

درهمین خصوص همچنین یک عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با انتقاد از عرضه اقلام و مواد خوراکی غیرسالم در بوفه مدارس، گفت: بخش‌های نظارتی و بازرسی آموزش و پرورش بوفه را مکانی مستقل از مدارس ندانند و بوفه‌ها را نیز زیر چتر نظارتی خود قرار دهند.
قاسم جعفری ، با انتقاد از وجود اقلام و مواد خوراکی غیرسالم در بوفه مدارس، توضیح داد: متولیان و مسئولان آموزش وپرورش باید یک بار برای همیشه تکلیف بوفه‌های مدارس را معلوم کنند چرا که هنوز فلسفه و هدف وجود این بوفه‌ها روشن و مشخص نیست.
نماینده مردم بجنورد، مانه و سملقان در مجلس شورای اسلامی، تصریح کرد: اگر هدف از وجود این بوفه‌ها کسب درآمد و صرفه اقتصادی باشد، بوفه داران بی توجه به مسایل سلامتی و بهداشتی اقلامی مضر مثل چیپس و پفک و انواع ساندویج را که جذبه و گیرایی بیشتری برای دانش‌آموزان داشته در بوفه‌ها عرضه می‌‌کنند که با رسالت تربیتی و پرورشی آموزش و پرورش منافات دارد.
این نماینده مردم در مجلس نهم، افزود: نگاه سودگرایانه باعث خواهد شد تا در دراز مدت هزینه‌های درمانی ناشی از ازدیاد مبتلایان به دیابت، فشار خون، چربی و از این قبیل بیماری‌های غیرواگیر در کشور افزایش یابد.
جعفری با انتقاد از بخش‌های نظارتی آموزش و پرورش، ادامه داد: متاسفانه بخش های نظارتی و بازرسی آموزش و پرورش گویی بوفه مدارس را بخشی مجزا و مستقل در مدارس می‌دانند در صورتی که با توجه به حساسیت مسئله سلامتی و بهداشت دانش‌آموزان باید نگاه‌ویژه‌ای به این امکان وجود داشته باشد.
عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی، تصریح کرد: این بحث به حدی حساس است که در صورت نیاز مجلس و اعضاء کمیسیون آموزش و تحقیقات نیز برای سروسامان دادن به بوفه مدارس وارد گود خواهند شد./