ندامت را می توان یکی از آثار و تبعات اولیه گناهان دانست که خداوند بدین وسیله به گناهکار تذکر می دهد اما آنانکه گوی سبقت را از شیطان می ربایندو از گناه و معصیت ابایی ندارند حتی از بدترین گناهان احساس ندامت نمی کنند .

امام زین العابدین (ع) پنج گناه را از گناهانی برمی شمرند که حسرت شدیدی را برای برخی در دنیا و آخرت و برای برخی در آخرت به دنبال دارد و به راحتی قابل جبران نمی باشند.

1-قتل ناحق
امام سجاد (ع) در بیانی می فرمایند: والذُّنوبُ التی یُورثُ النَّدَمَ قَتلُ النَّفسِ الّتی حَرَّمِ الله قال اللهُ تعالی فِی قصَّةِ قابیلً حِینَ قتل اخاه هابیل فعجزَ عَن دَفنِهِ (فَأَصبَحَ مِنَ النّادمین)؛ گناهانی که پشیمانی می آورند (یکی) کشتن نفس انسانی است که خداوند آن را حرام کرده است. خداوند بلندمرتبه در قصه قابیل، آن زمانی که برادرش هابیل را به قتل رساند و از دفن او عاجز شد، می فرماید: از زمره نادمین و پشیمان ها گشت.

2- قطع رحم
دومین گناهی که پشیمانی بدنبال دارد و بسیار بزرگ است، قطع رحم یا همان ترک صله رحم است. امام سجاد (ع) در ادامه می فرمایند: «و تَرَک صلةِ القَرابَةِ؛ و ترک صله ارحام و بستگان.» ترک رابطه با رحم از گناهانی است که حسرت و پشیمانی را به دنبال دارد؛ که نمونه های آن را به وضوح در جامعه مشاهده می کنیم.
حضرت سجاد (ع) به فرزندش امام باقر (ع) فرمودند: «ایّاک و مُصاحَبَةَ القاطع لِرَحِمِهِ فاِنِّی وَجَدتُهُ ملعوناً فی کتاب الله عزَّ وَجلَّ فی ثلاثِ مواضعَ؛ فرزندم! از دوستی با کسی که پیوند خویشاوندی را قطع کرده بر حذر باش که من او را در سه آیه از قرآن ملعون یافتم.

3- ترک نماز اول وقت
امام سجاد (ع) دسته ی دیگر از نادمین را افراد سهل انگار در نماز اول وقت قلمداد می فرمایند چنانکه این فرموده ی امام سجاد (ع) کاملا منطبق بر قرآن می باشد؛ آنجا که می فرماید: (والذین هُم علی صلَوَاتِهِم یُحافِظونَ)؛ «آن ها کسانی هستند که در حفظ نمازهای خویش می کوشند.» از مهم ترین مصداق محافظت نماز، محافظت بر وقت آن است؛ لذا در حدیث می خوانیم که: حضرت علی (ع) از رسول خدا (ص) نقل فرموده است  که آن حضرت فرموده اند: هرگاه نمازگزار رکوع و سجده های نماز را کامل انجام دهد و بهره آن را تماماً ادا کند، نوری از نماز به سمت آسمان بالا می رود که می درخشد و درهای آسمان برای آن باز می شود و [به نمازگزار] می گوید: مرا حفظ کردی، خدا حفظت کند! پس ملائکه می گویند: خداوند بر صاحب این نماز درود فرستد؛ ولی اگر بهره آن را کامل ادا نکند، در حال تاریکی به سوی آسمان صعود می کند و درهای آسمان به روی آن بسته می شود و نماز می گوید: مرا ضایع کردی، خدا ضایعت کند! و آن نماز به چهره او زده می شود.»
راز این که عدم محافظت بر نماز پشیمانی و حسرت دنیا و آخرت را در پی دارد این است که اگر نماز با تمام آدابش در اول وقت انجام گیرد، زمینه مطمئنی برای همه خوبی ها و نیکی ها خواهد بود و اثر نماز که بازداشتن از فحشاء و منکرات است محقق خواهد شد.

4- وصیت نکردن و ترک ردمظالم
امام سجاد (ع) چهارمین گروه پشیمانان در آخرت را افرادی معرفی نموده اند که به ترک نوشتن وصیت می پردازند.
هستند کسانی که وصیتنامه نوشتن و یا وصیت کردن را بد می دانند؛ ولی نمی دانند که ممکن است مرگ ناگهانی دامن آن ها را بگیرد، در حالی که دیون مردم و مظالم آن ها و یا نماز و روزه قضا داشته و وصیت به آن را ترک کرده باشند، آنگاه دچار حسرت و پشیمانی شوند. از این گذشته، گاه انسان مایل است کارهای خیری انجام دهد؛ اما در زمان حیاتش به خاطر نیازهای مالی خودش موفق به این امر نیست. منطق عقل ایجاد می کند که او از اموالی که زحمت تحصیل آن را کشیده است، برای انجام این کارهای خیر- لااقل برای بعد از مرگش- محروم نماند.
در ادامه روایت فوق، حضرت سجاد (ع) می فرماید: «وَرَدُّ المَظَالِمِ؛ کسی که ردّ مظالم را ترک کند [باعث پشیمانی می شود].» مقصود این است که گاه انسان مالی از مردم ضایع نموده که یادش رفته مربوط به چه کسی بوده است. برای این گونه موارد خوب است مالی در راه خدا به عنوان ردّ مظالم به نیت صاحبان مال داده شود تا روز قیامت جبرانی حق آن ها شود. ترک این مسئله نیز در قیامت پشیمانی و حسرت را به دنبال دارد.

5- عدم پرداخت زکات
امام سجاد (ع) در بیان پنجمین گناه حسرت زا می فرمایند: «و مَنعُ الزّکاة حتّی یحضَرَ المَوتُ و ینفَلِقَ اللِّسانُ؛ ندادن زکات تا زمانی که مرگ فرا برسد و زبان بند آید.» آنوقت است که با چشمان خود می بیند که همین اموالی را که خمس و زکاتش را نداده و آن را ذخیره نموده است، در اختیار ورثه قرار می گیرد و آن ها از آن استفاده می کنند؛ ولی عذاب زکات ندادن و حسرت طولانی آن به صاحب مال برمی گردد.

منابع:
1- کلینی. اصول کافی، ج2: 641.
2- مجلسی. بحارالانوار، ج71: 208.
3- نوری. مستدرک الوسایل، ج3: 30.
4- حرعاملی. وسائل الشیعة، ج11: 520.
* سید جواد حسینی. آثار برخی گناهان از زبان امام سجاد (ع)، نشریه مبلغان.