باقی ماندن عین بعد از انتفاع
مطابق ماده 58 قانون مدنی فقط مالی جایز است که با بقاء عین بتوان از آن بهره مند شد اعم از اینکه منقول، غیرمنقول، مشاع یا مفروز باشد. بنابراین مالی را که با استفاده آن، از بین می رود، مانند مواد خوراکی، نمی توان وقف نمود.

امکان قبض و اقباض
مطابق ماده 67 قانون مدنی وقف مالی که قابل قبض و اقباض نیست باطل است مثلاً مرواریدی که به قعر دریا افتاده است قابل وقف نیست ولی اگر موقوف علیه قادر به اقباض آن مال باشد، وقف آن صحیح است. وقف مالی که دارای شرایط فوق باشد، صحیح است ولی در برخی موارد ممکن است شخصی که بدهکار است برای ضرر رسانیدن به طلبکاران خود اقدام به وقف اموال خود نماید در این حالت، مطابق ماده 65 قانون مدنی، وقف در صورتی صحیح است که طلبکاران واقف، به وقف او رضایت دهند. همچنین مالی که منافع آن موقتاً متعلق به دیگری است مثلاً در اجاره دیگری است، اشکالی ندارد. لذا، وقف مال الاجاره ای که مستأجر آن را تخلیه نمی کند اشکالی ندارد و بعد از وقف، متولی موقوفه باید اقدامات لازم را برای تخلیه انجام دهد.

وقف طلا و نقره
طبق تعریف وقف، عین مال موقوفه حبس می شود یعنی بایستی عین مال موقوفه باقی بماند و فقط از منافع آن صرف موقوف علیهم شود، لذا، زمانی وقف طلا و نقره صحیح است که جهت استفاده به عنوان زیورآلات وقف شوند در این صورت از منافع آن ها استفاده می شود، به عنوان مثال فردی تعدادی انگشتر یا گردنبند وقف کند تا دختران نیازمند هنگام مراسم ازدواج خود از آن ها استفاده کنند و بعد از استفاده به متولی برگردانند، چون در این موارد، از طلا و نقره وقف شده، استفاده عقلایی به عمل می آید و عین مال موقوفه باقی می ماند، وقف صحیح است.

وقف سهام شرکت ها
از آنجایی که شرکت ها در چارچوب مقررات خاصی شکل می گیرند و مطابق ضوابط خاصی فعالیت می کنند، سهام شرکت هایی که موقتی تشکیل نشده اند قابل وقف هستند، چون اصل سهام باقی می ماند و فقط منافع آن برای اجرای نیت واقف مورد استفاده قرار می گیرد. لذا، کلیه مقررات وقف نیز بر وقف سهام حکم فرماست و با استناد به ماده 3 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه سهام وقف شده دارای شخصیت حقوقی هستند و توسط متولی تعیین شده یا حسب مورد توسط سازمان اوقاف اداره می شوند.
از نگاه دیگر باید یادآور شد که وصول منافع سهام وقف شده، سهل تر از سایر رقبات موقوفات است ولی خطر سقوط قیمت سهام را با توجه به شرایط اقتصادی امروز نباید نادیده گرفت، در مجموع وقف سهام صحیح بوده و صدقه جاریه محسوب می شود.

منابع:

1- امامی، حسن. حقوق مدنی، تهران: اسلامیه، 1380.
2- ریاحی سامانی، نادر. وقف و سیر تحول قانون گذاری در موقوفات، شیراز: نوید: 1378.
* ریاحی سامانی، نادر. چگونه وقف کنیم، نشریه میراث جاویدان، شماره 68.