پخش نوحه عربی-فارسی «أنا مظلوم حسین» که در سال 1386 در کربلا اجرا و از تلویزیون ایران پخش شد، نام نزار را بر سرزبانها انداخت .
او بعد از این هم بارها نوحه های مختلف را در کشورهای عربی و ایران اجرا کرد که باعث شد بیشتر مورد توجه قرار گیرد. در آستانه ایام عزای صفر، نزار القطری میهمان روزنامه قدس در تهران بود. آنچه در ادامه می خوانید حاصل گفت و گوی صمیمی با این مداح است.

گروه هنر-گفت و گو و ترجمه: مسعود بصیری

جناب القطری، شما یکی از مداحان شناخته شده جهان عرب محسوب می شوید، اما به فارسی هم مداحی های شما مورد توجه ایرانی‌ها و فارسی زبانان قرار گرفته است.اجازه بدهید درباره فضای نوحه خوانی در ایران و تفاوت آن با سایر کشورهای مسلمان سوال کنم. شما این فضا را چطور ارزیابی می کنید؟
- سبک مداحی در ایران همیشه برای من بسیار جالب بوده است. اولین نکته ای که باید به آن توجه کرد تفاوت سبکها و پراکندگی زیبای آنها در پهنه ایران است . منظور من این است که شما در ایران می توانید به هر سبکی که مایل هستید مداحی کنید. مثلا من می خواهم به سبک مردم بوشهر شعری را بخوانم. این سبک موجود است و خواص خاص خود را هم دارد . دستگاه‌هایی که در آن این نواها اجرا می شود، فضا و حس خاصی دارد. حس سوز و غم در این سبک بسیار موج می زند، بسیار متین و باوقار است و حزن شدیدی دارد؛ البته این به آن معنا نیست که سبکهای دیگر متین و باوقار نیستند، منظور من در مقایسه آنها با هم است، یعنی سبک مداحی و سینه زنی در قسمتهای جنوبی ایران حال و هوای خود را دارد. مثلاً من در گرگان بودم. اجرای آنها بسیار خاص و مخصوص همان مناطق است، یا مثلاً سبک مداحی و سینه زنی در زنجان. خب همه اینها نشان دهنده یک فرهنگ غنی است، فرهنگی که تنوع در آن موج می زند و شما می توانید به زبان، و آداب خودتان عزاداری سالار شهیدان را برگزار کنید. این کار باعث شده است تا مداحهای ایرانی در دنیای شیعیان بسیار مورد توجه قرار گیرند و حتی در برخی کشورها من دیده ام از این سبکها تقلید می شود.

این تنوع را شما تأیید می کنید؟
- بله حتماً بگذارید آن را به یک سبد گل تشبیه کنم که گلهای رنگارنگ، خوشبو و زیبایی در آن هستند که به مجموعه سبد شکل زیبایی داده اند. مداحی درایران به این شکل است، ضمن اینکه باید توجه کنیم شیعیان داخل ایران به دلیل اعتقادهای ویژه خود و وفاداری به اصل تشیع از خرافات نیز دور شده و همین مسأله باعث شده تا شعر، شعور و مداحی در این کشور غنای خاصی پیدا کند. در واقع عزاداری برای ائمه اطهار خود مروج فرهنگ اسلام است .

نوحه های شما بخصوص نوحه مشهور «انامظلوم حسین» هم در ایران بسیار مورد توجه قرار گرفت. این در مورد سایر اشعار و مرثیه های عربی هم صادق است.
- ایرانی ها بسیار به اشعار مداحی به هر زبانی توجه می کنند، اصلاً برای آنها جنس مداحی مهم است، حال به هر زبانی که اجرا شود.
من در خیابان و مسافرتهایی که دارم با مردم ایران بسیار برخورد می کنم که همواره از مداحی ها سؤال می کنند و ابراز لطف دارند، و این نکته مهمی است چرا که نشان می دهد آنها بخش زیادی از فکر خود را به این موضوع اختصاص می دهند. در واقع ذکر امام حسین به هر زبانی که اجرا می شود برای آنها مهم است. طی این سالها من دیده ام برخی الحان عربی هم در مداحی ایرانی ها نمود پیدا کرده است، هم لحن و هم کلمات عربی.

این البته از قبل هم بود. اشعار مشهوری به زبان عربی در میان مردم ایران برای مداحی استفاده می‌شود، مانند نوحه معروف « شیعتی مهما شربتم ماء عذب فاذکرونی - او سمعتم بغریب او شهید فاندبونی» و امثال اینها.
- بله، از قبل هم بود؛ در سالهای اخیر بخصوص در شهرهای بزرگ این موارد کمتر دیده می شد، اما به دلیل مناسبتهای نزدیک شیعیان در دنیا بخصوص بین ایران و عراق برخی کلمات و اشعار عربی توسط مداحان معروف ایرانی قرائت می شود که بسیار هم خوب است. در واقع این یک تبادل زیبای فرهنگی است.

نوحه مشهور شما «انا مظلوم حسین» هم از همین نوحه ها بود که مورد توجه ایرانی ها قرار گرفت.
- من فکر می کنم ایرانی ها به دلیل این که مدتها بود کارهای تلفیقی نشنیده یا کمتر شنیده بودند، این نوحه مورد توجه آنها قرار گرفت. باید بگویم متاسفانه مدتی بود که ایرانی ها مقداری از سینه زنی و نوحه خوانی سنتی دور شده بودند. سبکهای سنتی همچنان مورد توجه مردم است، اما برخی سبکهای جدید مردم را از آن سبکها که اتفاقاً شعرهای عمیقی هم دارد، دور کرده است. می خواهم بگویم آن شعر یک خاطره برای مردم داشت که مورد توجه آنها قرار گرفت. نکته دوم این که انتخاب کلمات و شعر هم خیلی مهم بود. در آن شعر مقتل خوانی بود، صحبت درباره مو و ابرو و قد بلند حضرت علی اکبر علیه السلام نبود. روز عاشورا یک واقعه عظیم است، باید آن واقعه مورد توجه قرار بگیرد نه شکل و قیافه افراد.
ما نباید توصیف علی اکبر (ع) را بگوییم، اما از تفکر و اندیشه او که حادثه عظیم کربلا حادث شد چیزی نگوییم. علی اکبر (ع)نزدیک ترین افراد به پیامبر در خلق است. خلق پیغمبر گرامی اسلام چگونه بود؟ ما باید درباره اندیشه و اخلاق پیامبری صحبت کنیم یا درباره قد و بالا و اشکال؟صحبت کردن کمی در این باره اشکال ندارد، اما این که اساس کار بشود، الحان تند به همراه اشعاری که گفتم به نظر من درست نیست.

شما چند نوحه هم با حاج صادق آهنگران اجرا کردید که امسال از تلویزیون پخش شد و بازهم مورد توجه قرار گرفت.
- من ایشان را خیلی دوست دارم و فکر می کنم، دلیل مورد توجه قرار گرفتن این نوحه ها هم رعایت همان مسایلی بود که الان توضیح دادم. شما نگاه کنید در زمان جنگ، اشعار و نوحه های او بر یک بستر حماسی و سنتی اجرا شد و خیلی هم مورد استقبال بود.شما ببینید نوحه های مرحوم بخشو و ناخدا چطور مورد توجه مردم است یا مرحوم اکبر ناظم در تهران و افراد دیگر در خراسان یا گیلان. من اینها را مطالعه کرده ام تا حدودی و مردم هنوز نوحه های آنها را زمزمه می کنند. شما نگاه کنید به اشعار محتشم کاشانی. کجا محتشم از چشم و ابرو و قد و بالا صحبت می کند؟ اگر هم باشد کم است.در آن اشعار و نوحه ها روح اسلام گرایی و توجه به معارف اسلامی موج می زند. همین موضوع باید الان هم باشد. مداحی باید شیوه زندگی اسلامی را که همان دوری از ذلت است، ترویج کند. چهره اشقیا را در تاریخ نمایان کند.
قیام امام حسین مربوط به همه زمانهاست و لذا در هر برهه ای کاربرد خود را دارد و مردم را برای مبارزه با ظلم تحریک می کند. درسهای عاشورا ، درس زندگی است، درس آزادگی است، درس حیات طیبه است. باید مداحانی که منبر دارند، خود را معلم مردم بدانند. کیفیت منبرها به نظر من بیش از کمیت آن اهمیت دارد؛ البته تعداد و کمیت هم مهم است، اما باید بدانیم که چگونه می توانیم از این منبرهای مداحی آدم درست کنیم. هشدار بدهیم، امام حسین(ع) را معرفی کنیم. برای مداح باید اینها مهم باشد. مداح در واقع کسی است که با صدای رسا و خوب شیوه زندگی ائمه را فریاد می زند. ما این وظیفه را داریم. معلمهای ما آنچه به ما یاد داده اند، باید به مردم منتقل کنیم. علمای اسلام چگونه عزاداری می‌کنند؟ باید از آنها بیاموزیم.

ممنون از شما که برای خوانندگان ما وقت گذاشتید.
- من هم از شما متشکرم و از همین جا به امام هشتم شیعیان سلام می کنم و امیدوارم ایشان از این ذاکر کمترین آستان خود راضی باشند.