اولین نکته ای که درباب تغذیه شایان ذکر است توصیه امام صادق(ع) به وضو قبل از غذا خوردن است. آن حضرت در این باره می فرماید: الوضوء قبل الطعام و بعده یذهبان الفقر؛ وضو پیش از غذا و بعد از غذا، فقر را از بین مى برد.
امام صادق علیه السلام از پرخوری نهی کرده و فرمودند: کم خوردن در هر حال و نزد همه اقوام پسندیده است؛ زیرا در آن مصلحت ظاهر و باطن وجود دارد».(2)
یکی از توصیه های تغذیه ای امام صادق(ع) رعایت زمان تغذیه و خوراک معتدل است . آن حضرت در باب تأدیب نفس می فرماید: أَمَّا اللَوَاتِی فِی الرِّیَاضَةِ: فَإیَّاکَ أَنْ تَأْکُلَ مَا لاَ تَشْتَهِیهِ، فَإنَّهُ یُورِثُ الْحَمَاقَةَ وَ الْبَلَهَ؛ وَ لاَ تَأْکُلْ إلاَّ عِنْدَ الْجُوعِ؛ وَ إذَا أَکَلْتَ فَکُلْ حَلاَلاً وَ سَمِّ اللَهَ وَ اذْکُرْ حَدِیثَ الرَّسُولِ صَلَّی اللَهُ عَلَیْهِ وَ ءَالِهِ. مَا مَلاَ ءَادَمِیٌّ وِعَآءًا شَرًّا مِنْ بَطْنِهِ؛ فَإنْ کَانَ وَ لاَبُدَّ فَثُلْثٌ لِطَعَامِهِ وَ ثُلْثٌ لِشَرَابِهِ وَ ثُلْثٌ لِنَفَسِه؛ یعنی: امّا آن چیزهائی که راجع به تأدیب نفس است، نخست آنکه: مبادا چیزی بخوری که به آن اشتها نداری، چرا که در انسان ایجاد حماقت و نادانی می کند؛ و چیزی مخور مگر آنگاه که گرسنه باشی؛ و زمان خوردن از حلال بخور و نام خدا ببر و به خاطر آور حدیث رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله) را که فرمود: هیچوقت آدمی ظرفی را بدتر از شکمش پر نکرده است. بر این اساس اگر بقدری گرسنه شد که غذا تناول نمود، یک سوم شکم خو را برای طعامش بگذارد، دو سوم دیگر را برای آب و یک سوم آخر را برای نفس کشیدن.(!)
همچنین امام صادق (ع ) به نقل از پدرانش از قول حسن بن على (ع ) می فرماید : آداب غذا خوردن دوازده چیز است که بر هر مسلمانى واجب است آنها را بداند، چهار مورد از آنها واجب و چهار مورد مستحب و چهار مورد از ادب است . امام موارد واجب ، عبارت است از معرفت ، رضا، بسم اللّه گفتن و شکر خدا را به جا آوردن ، موارد سنت عبارت است از وضو گرفتن پیش از غذا، نشستن به پهلوى چپ ، خوردن غذا با سه انگشت و لیسیدن آنها، و اما چهار موردى که از ادب است : خوردن غذا (در صورت مشترک بودن ظرف غذا) از جلوى خود، کوچک برداشتن لقمه ، خوب جویدن غذا و کمتر نگاه کردن به صورت دیگران .(3)
امام صادق (ع ) درباره آداب تغذیه شستن دستها را پیش از غذا بسیار مهم دانسته و آن را مایه برکت برشمرده اند . آن حضرت می فرماید: کسى که پیش از غذا و بعد از آن دستش را بشوید، غذا در اول و آخر با برکت باشد و آن شخص تا وقتى که زندگى کند در گشایش و تندرستى خواهد بود. (4)و نیز می فرمایند: هرکس پیش از غذا خوردن دستش را بشوید، با حوله آن را خشک نکند چرا که تا آن رطوبت در دست باقى است همواره غذا برکت پیدا مى کند. (5)
یکی دیگر از توصیه های امام صادق(ع) پرهیز از غذای داغ است. امام صادق(ع) می فرماید: برای پیامبر(ص) غذای داغی آوردند. فرمود:«خداوند، آتش را خوراکمان نکرده است. کنارش بگذارید تا سرد شود». پس آن را واگذاشتند تا سرد شود.
امام صادق(ع) در توصیه ای دیگر می فرماید: در سه چیز، ناخشنودی خداوند است: خفتن بدون بیداری کشیدن[و احساس نیاز به خواب]، خندیدن بدون شگفتی، و خوردن پس از سیری.
و نیز می فرماید: دراز کشیدن پس از غذا، بدن را چاق می کند، غذا را هضم می نماید و درد را [از درون انسان،] بیرون می کشد.
در حدیثی دیگر امام صادق (ع) به شستن میوه با آب قبل از خوردن آن توصیه کرده و می فرماید: هر میوه ای آلودگی به همراه دارد. پس اگر خواستید میوه بخورید، آن را با آب بشویید.(6)
و در پایان از جمله آداب غذا خوردن آن است که کنار سفره زیاد بنشیند. امام صادق (ع ) فرمود: کنار سفره ها نشست طولانى داشته باشید، زیرا آن ساعتى است که از عمرتان حساب نمى شود.(7)
پانوشتها:
1. وسائل الشیعه ، ج 1
2. چراغ راه دینداری (بازنویسی مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقة)، ص99
3. من لا یحضره الفقیه ، ص 403 و محاسن برقى ، ص 459
4. کافى ، ج 6، ص 290، به شماره حدیث 1؛ محاسن ، ص 424
5. همان ماءخذ، ج 6، ص 290؛ به شماره حدیث 1
6. الکافی، ج6،ص350،ح4
7. مکارم اخلاق (بخش طب ائمه )، ص 161
نظر شما