به گزارش قدس آنلاین ،كلماتى كه بزرگان اسلامى از هر فرقه و مذهب در تجليل مقام امام صادق صلوات الله عليه گفته اند زياد است هر انسان آزاده ای که در آن عصر می زیسته و هر كس که امام صادق عليه السلام را مى شناخته، آن حضرت را با حوزه و مدرسهاى عظيم و پر نفع و ثمر كه آثارش هنوز باقى و زنده است عنوان نموده .حوزه هاى علميه امروز شيعه امتداد حوزه آن روز آن حضرت است.از این رو در میلاد سراسر سعات امام جعفر صادق (ع) در گفتگویی با حجت الاسلام و المسلمین دکتر مصطفی صادقی عضو هیات علمی پزوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با ابعاد زندگی ششمین امام همام شیعیان آشنا می شویم.
لطفا ویژگی های عصری که امام جعفر صادق در آن می زیسته را مورد بررسی قرار دهید و تلاشی که این امام همام در راستای ادامه نهضت علمی پدر بزرگوارشان داشته اند را تبیین بفرمایید؟
-عصر امام صادق(ع) به لحاظ سیاسی، دوره انتقال قدرت امویان به عباسیان بود. بنیعباس با استفاده از نام بنیهاشم و انتقاد به امویان بخاطر حوادثی چون عاشورا و قتل زید بن علی(ع) و دیگر ستمهای آنان، از حدود سال 100 هجری به صورت زیرزمینی، دعوت و مبارزه خود را آغاز کردند و در سال 132 به حکومت رسیدند. شیعیان تصور میکردند که منظور از شعار «الرضا من آل محمد»، ائمه شیعه هستند اما امام صادق(ع) به یاران خاص خود تذکر میداد که فریب افراد سودجو را نخورند. حتی زمانی که نماینده عباسیان برای دعوت امام رفت ایشان به او فرمود تو کی شیعه ما بودهای که اکنون آمدهای؟
در هر صورت، شروع امامت حضرت صادق از سال 114 یا به قولی 117 بود و این زمان اوضاع بنیامیه آشفته بود و عباسیان هم حاکم نبودند لذا حاکمیت با شیعه و ائمه آنها کاری نداشتند وامام فرصت مناسبی یافت که معارف اهلبیت را در این مدت تبیین کند یعنی آنچه را که اجداد او فرصت انجام آن را نیافته بودند و در زمان پدرش آغاز شده بود در این زمان تکمیل شد. به همین دلیل که فقه و کلام و دیگر معارف شیعه در زمان این امام تبیین شد شیعه را جعفری گفتهاند.
ویژگی دیگر این عصر، از تب و تاب افتادن نزاعهای سیاسی بین گروههای مسلمانان و رویکرد علمی و فرهنگی و تضارب آراء و اندیشههاست. مسلمانان با هر گونه تفکر و نظری چه به لحاظ کلامی و چه فقهی، در حال سامان دادن به اوضاع فرهنگی خود بودند. از این رو نیاز بود که امام صادق(ع) و یاران ایشان هم به تدوین آراء و عقاید خود بپردازند و پاسخگوی سؤالات دیگران باشند.
ـ امام جعفر صادق (ع ) از تربیت مبلغان،مناظره کنندگان و راویان چه اهدافی را دنبال می کردند؟
چون تشیع در دوره ائمه پیشین چندان شناخته شده نبود و بسیاری از مردم بر مرام خلافت سیر میکردند، امام ضمن آموزش و تبیین معارف اصیل اسلامی که در واقع همان آموزههای پیامبر بود، افرادی را در رشتههای مختلف تربیت میکردند که بتوانند روی پای خود ایستاده و پاسخگوی مشکلات علمی جامعه باشند. شخصیتهایی مثل هشام بن حکم و هشام بن سالم و مؤمن الطاق به کلام و عقاید روی آوردند و در مناظرات شرکت میکردند. افرادی چون زاره به فقه مشغول بودند و عده زیادتری هم فقط حامل علوم بودند یعنی روایت میکردند. شاید برخی از آنها توان اداره بخشی از مباحث علمی را نداشتند اما از قدرت ثبت و ضبط خود استفاده میکردند. باید توجه داشت که بسیاری از این راویان الزاماً شیعه نبودند بلکه نزد امام میآمدند و مطالبی درباره مسائل مختلف از آن حضرت میپرسیدند و اتفاق نمیافتاد که دوباره خدمت امام برسند هر چند عدهای راوی حرفهای هم بودند که احادیث را مینوشتند و برای این کار خدمت امام میرسیدند.
ـ امام جعفر صادق (ع) چه ارزشهایی را در مکتب تشییع پایه گذاری کردند با توجه به گسترش تشیییع د رجلوگیری از خرافات، پرهیز از کلمات غلو آمیز والوهیت بخشی به ائمه و پرهیز از فحاشی به دیگر فرق اسلامی نقش ایشان را در هریک از موارد یاد شده بررسی نمایید؟
یکی از کارهای امام نهادینه کردن ارزشهای اخلاقی بود که البته این در دورههای قبل هم وجود دشات و شخص امیرمؤمنان پیوسته از اخلاق و موعظه و زهد سخن میگفت. امام به شیعیان میفرمودند شما باید بهترین باشید. روایت بسیار جالبی هست که آن حضرت فرموده است اگر شیعهای در یک منطقه صد هزار نفری زندگی میکند که دیگر ساکنانش از فرقهةای دیگر هستند شیعه باید از 99 هزار نفر دیگر برتر باشد. (لَيْسَ مِنْ شِيعَتِنَا مَنْ يَكُونُ فِي مِصْرٍ يَكُونُ فِيهِ مِائَةُ أَلْفٍ وَ يَكُونُ فِي الْمِصْرِ أَوْرَعُ مِنْه). این یعنی تربیت شیعیان در حدّ عالی اخلاق، رعایت حقوق دیگران، احترام به دیگران و...
در خصوص غلو هم شیعیان را از ارتباط با غالیان منع کردند و بیشترین مبارزه را با آنها داشتند اما متأسفانه بیشترین اتهام از سوی غالیان متوجه ائمه و شیعیان شد. همان چیزی که امروزه هم گرفتار آن هستیم و مسلمانان به رفتار عدهای تندرو در شیعه نگاه میکنند و تصور میکنند تشیع این است. تشیع نه خرافه پرستی است نه ائمه را از حدّ خود بالا بردن و نه به دنبال خرده گرفتن از مخالفان آنها بودن. ائمه میفرمودند در مراسم دینی، تشییع جنازه، عیادت و دیگر امور اجتماعی مسلمانان یعنی غیر شیعیان همراه باشید.
امام جعفر صادق (ع) در تقریب مذاهب اسلامی و وحدت اسلامی چه نقشی را ایفا نموده اند؟
همین که امام صادق(ع) راویان زیادی از اهلسنت داشتند، نشان دهنده ارتباط آنها با یکدیگر است. اگر چهار هزار راوی که برای آن حضرت شمرده شده، درست باشد اکثر قریب به اتفاق آنها را غیر شیعیان تشکیل میدادند. کسانی که از آمار شیعه در آن روز اطلاع دارند این را تصدیق خواهند کرد. آنها از امام فاصله نداشتند و امام هم آنها را از خود دور نمیکرد. اگر تصور میکنیم امام در مجلسی با صدها شاگرد مینشست و در اول سخنان یا درس خود هم به مخالفان اهلبیت لعن میفرستاد! نشان میدهد از اوضاع زمان امام صادق(ع) و شرایط آن دوره کاملاً بیاطلاعیم. متأسفانه امروزه بین شیعه و سنی چنان دشمنی و کینهای هست که گاه میان مسلمان و کافر نیست. این روش ائمه و امام صادق(ع) نبوده است. اصلاً آن بزرگواران در میان همین مردم زندگی میکردند و بخصوص در زمان ائمه نخستین یعنی تا امام سجاد(ع) شیعه تمایز چندانی نداشت و تعامل جدی با بقیه مسلمانان داشتند، حتی روابط عمیق خانوادگی. این در حالی است که شیعه با امتیازات خاص خود وجود داشت و اعتقادات اصلی و اصیل خود را هم حفظ میکرد.
ـ اگر ممکن است لطفا به اختصار جایگاه علمی و سیاسی ایشانر ا در بین ائمه بررسی نمائید ؟
آنچه مهم است سیره اخلاقی و اجتماعی آن حضرت است. رفتارهای محبتآمیز امام با مردم و همنوعان حتی مخالفان خود، برای ما درس است. نمونه آن اختلافی است که امام با عمویش زید داشت و حتی این اختلاف در مواردی فکری و اعتقادی هم بود، با این حال برای اظهار مخالفت با قیام عمو، بسیار رفتار اخلاقی داشت. این برخوردها با نوادگان امام حسن مجتبی که آنها هم با امام اختلاف داشتند، مکرر حکایت شده است. آیا ما امروزه در بحثهای سیاسی و کشمکشهایی که گاه جز پیروی از هوا و هوس نیست، چقدر تابع رفتار آن امام هستیم؟ همینطور در مناظره با دشمنان فکری و اعتقادی به طوری که یکی از این مخالفان در مناظره با یکی از یاران امام میگوید پیشوای شما اینطور بحث نمیکند پیداست امام آنها را تحمل میکرده و به خوبی با آنان برخورد میکرده است.
اما جایگاه سیاسی امام صادق(ع) در بین ائمه را میتوان از روایات آن حضرت درباره امامت فهمید. باید توجه داشت که امام این سخنان را در شرایطی می فرمود که غالب مردم، امامت سیاسی اهلبیت را برنمیتافتند. حتی عباسیان که با ادعای اهلبیت پیامبر روی کار آمدند، نگاهشان متفاوت بود و به سرعت در صدد مخالفت صریح سیاسی با آن حضرت و ائمه بعدی بر آمدند. بله امام ظاهراً درگیر مسائل سیاسی و نظامی نشد و یارانش را هم از همکاری با عباسیان در مقابله با بنیامیه باز داشت اما همین بهترین کار سیاسی بود که امام اجازه نداد یارانش ناخواسته در دام کسانی بیفتند که فقط ادعای خلافت آلمحمد را داشتند ولی به دنبال اهداف خودشان بودند. ...گفتگو از ساحل عباسی
نظر شما