ایرج اسکندری از هنرمندان پیشتاز هنرهای تجسمی‌ انقلاب اسلامی‌ است. وی سال 1335 در کاشمر متولد شد و از همان کودکی از طریق کارگاه نقشه‌کشی قالی با این هنر سنتی مأنوس شد. وی دانش‌آموخته رشته نقاشی از هنرکده هنرهای تزیینی، دانش‌آموخته پژوهش هنر و عضو هیأت‌علمی‌ و رئیس دانشکده هنرهای تجسمی‌ دانشگاه هنر است و تا کنون دبیر دومین و سومین دوسالانه نقاشی معاصر ایران، دبیر نخستین دوسالانه بین‌المللی نقاشی جهان اسلام و دبیر نخستین جشنواره هنرهای تجسمی‌آفریقا بوده است.

نمایشگاه آثار اسکندری که به عنوان اولین نمایشگاه از سلسله نمایشگاه‌های «شرح رنگ و نگاه» از 4 مهرماه در نگارخانه ابوالفضل عالی بر پا شده، 26 تابلو از آثار این هنرمند را در خود جای داده است. موضوع آثاری که در این نمایشگاه قرار داده شدند درباره جنگ، صلح، انقلاب اسلامی هستند ‌و چند تابلو با محوریت محرم و ایام عاشورا می‎باشند که با رویکردی فرمالیستی طراحی شدند که رنگ در آنها نقش مهم و بسزایی دارد.

رنگ و فرم؛ عنصر غالب نقاشی‌های اسکندری

شاید بتوان گفت که «رنگ و نگاه» بهترین نامی‌ است که می‌توان روی آثار این نمایشگاه نهاد زیرا درخشش رنگ در برخی تابلوها قابل توجه و بسیار چشمگیر است. به‌طور مثال یکی از این تابلوها ترکیبی از طرح پرنده و خورشید است که با رنگ‌های طلایی و مشکی کار شده و مجموع طرح‌های برگ‌ها و پرندگان در تابلو به صورت قرینه روبه‌روی هم قرار گرفتند و همه آنها زیر سایه خورشید طلایی بزرگی چیده شده‌اند.

یکی از نمادهایی که در بسیاری از تابلوهای این نمایشگاه به چشم می‌خورد، پرنده و برگ درخت زیتون به نشانه صلح و آزادی است و اغلب تابلوها در خود نمادی از طبیعت همچون کوه، درخت و گیاهان و آسمان را جای داده است. به همین دلیل است که می‌توان فرم را یکی از ویژگی‌های بارز و از مشخصه‌های اصلی تابلوهای اسکندری قلمداد کرد که به خوبی در خدمت محتوای سوژه قرار گرفته است و مخاطب در بیشتر موارد، عناصر واحدی را به صورت قرینه روبه‌روی هم می‌تواند ببیند.

روایت خطی داستان مقاومت

نکته جالب توجه در این نمایشگاه، تنوع در موضوعات است که می‌توان تابلوهای مختلفی را با سوژه‌های متنوعی از نظر گذراند؛ تابلوهایی همچون مقاومت و پیروزی رزمندگان؛ جمعی از اسرا در جاده‌های بیابانی؛ تصویر یک صندلی چرخ‌دار خالیِ رو به دریا و آسمانی باز با عکسی از یک رزمنده روی دیوار؛ تابلویی از یک رزمنده بر تخت و پرندگانی که بیرون از پنجره روی شاخه‌ای او را به نظاره نشستند؛ و تابلویی از صهیونیست‌ها که در امتداد سرهایشان کودکی دراز کشیده است.

بیشتر این تابلوها علی‌رغم اینکه موضوعات مختلفی را شامل می‌شوند اما گویی در حال روایت یک داستان هستند که نتیجه آن به پیروزی انقلاب اسلامی ‌و رشادت‌های رزمندگان ختم می‌شود. اما در لابه‌لای این تابلوها، وجود چند اثر نقاشی زیبا از عاشورا ، با توجه به ایام محرم، هم خالی از لطف نیست.

ایرج اسکندری را می‌توان یکی از پیشتازان عرصه هنرهای تجسمی ‌در خدمت انقلاب اسلامی ‌دانست که اغلب آثارش متأثر از فضای سال‌های دهه 60 و دوران دفاع مقدس است و البته در بسیاری از دیگر آثار خود نیز به خوبی توانسته فضای پس از جنگ را به تصویر درآورد.

در کنار برپایی این نمایشگاه، نشستی درباره نقد و بررسی آثار ایرج اسکندری با حضور احمدرضا دالوند، پژوهشگر و استاد دانشگاه، در حوزه هنری برگزار شد. این منتقد به مسایلی درباره ویژگی نقاشان انقلاب اسلامی، سیر تحول نقاشی انقلاب و موضوعاتی از این دست پرداخت.

آثار اسکندری در جهان قابل عرضه هستند

دالوند در بخشی از سخنان خود درباره ویژگی‌های نقاشی ایرج اسکندری این‌طور می‌گوید: برخی از آثاری که در نمایشگاه ایرج اسکندری در حوزه هنری به نمایش گذاشته شده‌اند، اگر در حراج کریستیز عرضه شوند، فروش‌ بالایی خواهند داشت؛ این در حالی است که تحلیلگران این آثار را نمی‌شناسند. هنوز وقتی ایرج اسکندری را بررسی می‌کنیم، آمیزه‌ای از 5 گرایش را در نقاشی‌هایش می‌بینیم که قوی‌ترین گرایش، گرایش‌ فرم‌گرا و آبستره اوست. برخی از آثار اسکندری در این نمایشگاه در هر حراجی دنیا قابل فروش هستند. برخی آثار ایرج اسکندری که بر روی عناصر طبیعت کار کرده، بسیار قیمتی و ارزشمند هستند و در مارکت هنر معاصر ایران می‌توانند عرض اندام کنند. این آثار در آرشیو قرار گرفته و از چشم کسانی که باید رصد کنند، دور مانده است.

وی در ادامه با تأکید بر اینکه برخی، آثار هنرمندان انقلاب اسلامی‌ را تحریم می‌کنند، می‌افزاید: کسانی هستند که کتاب و مقاله می‌نویسند. آنها وقتی شرح حال نقاشی پس از انقلاب اسلامی ‌را می‌نویسند، به‌طور مثال تصویری از اثر 30 یا 40 سال پیش هنرمندی که پیشکسوت است و آثار ارزشمند بسیاری دارد را در کتاب خود قرار می‌دهند و می‌خواهند بگویند این اثر، برآیند کل آثار این هنرمند است. این کار جفا و حتی خیانت است. مؤلف چنین کتابی آگاهانه این کار را کرده است زیرا اگر آن شخص بخواهد ایرج اسکندری را در کتابش معرفی کند، می‌تواند آرشیو حوزه هنری، موزه هنرهای معاصر و یا آرشیو شخصی آقای اسکندری را ببیند و ببیند در زمان 40 سال، چقدر آثار متنوع و با ارزشی را کار کرده است.

علاقه‌مندان می‌توانند برای بازدید از آثار نمایشگاه «شرح رنگ و نگاه» و منتخبی از آثار ایرج اسکندری به گالری ابوالفضل عالی واقع در حوزه هنری به نشانی خیابان سمیه، نرسیده به پل حافظ مراجعه کنند.