موسیقی مذهبی در ایران از نظر ساختار و فرم نغمگی به طور کلی بر گرفته و یا ملهم از انواع موسیقی ملی (ردیفی) و یا موسیقی بومی و قومی (فولکلور) است. موسیقی دینی مذهبی ایران، مانند انواع موسیقی مذهبی دیگرملل، بنابر کارکردها و ظرفیت های گوناگون خود با شکل های مختلفی قابل دسته بندی است. این دسته بندی ها می تواند براساس ساختار فنی الحان، شخصیت موسیقایی یا تعلقات ملی بومی، ایلی طایفه ای، تنوع مضامین و درون مایه مفهومی آن، ویژگی های آئینی مناسبتی و مراسمی، موفقیت ها و مناسبت ها مکانی و زمانی اجرا (تقویمی)، دیدگاه های فرقه ای و یا با تلفیقی از این ویژگی ها صورت گیرد. به طور کلی موسیقی مذهبی در ایران را می توان در شش شکل اصلی و فراگیر مشاهده کرد:تک خوانی آواز در مراسم عزای درگذشتگان ،مرثیه و نوحه خوانی،ترتیل و قرائت قرآن کریم،مولودی خوانی،تواشیح و تعزیه .

گفت و گوی رسول نجفیان بازیگر و خواننده خوب کشورمان با شبکه ایران درباره موسیقی مذهبی، دستگاه ها و سبک موسیقی مذهبی و همچنین اشعاری که در این نوع موسیقی بکار می رود را در ادامه می خوانید:

نخستین آواها و نوحه نواهای بشری بخاطرعجز بشردر برابر پدیده های هستی است

در موسیقی مذهبی ازچه سبک ها و چه دستگاه هایی استفاده می شود؟

به نظرمن برای بررسی این موضوع اول باید بدانیم خاستگاه این نوع نوحه ها و نواهای مذهبی کجا بوده است؟

جالب است بدانید نخستین آواها و نوحه نواهای بشری بخاطرعجز بشردر برابر پدیده های هستی مثل سیلاب، طوفان و زلزله بوده است و از آنجایی که نمی توانستند این پدیده ها را توجیه و تفسیر کنند و هنوز هم لطف الهی شامل حالشان نشده بود تا پیامبرانی فرستاده شوند که آنان را آگاهی دهند، دریک مراسم آیینی با آواهای خاص و قربانی کردن سعی بر این داشتند که این اتفاقات پیش نیاید والبته برای شادی ها و تفریحاتشان هم مراسم های خاص دیگری داشتند. چون بشرهمیشه خواسته است خودش را پیدا کند.

موسیقی و نواهای مذهبی دارای یک غم معرفتی است نه غم بی خبری و جهل

موسیقی و نواهای مذهبی و محلی معمولا دستگاه هایی است که با توجه به وقاری که دارد،دارای یک غم معرفتی است نه غم بی خبری و جهل. اگر به موسیقی مذهبی غرب توجه کنید می توان تبلور این نوع موسیقی را در آثار هنرمندانی چون باخ یا حتی برخی از قطعات آمادئوس، موتسارت و بتهوون یا موسیقی روسیه قدیم دید. این نوع سبک موسیقی اغلب در گام بیات اصفهان یا به قول غربی ها گام مینور بوده است.

خیلی جالب است که بدانید در ایران هم یکسری از مقام ها و نواهای مذهبی وجود دارد که در همین بیات اصفهان است بخصوص دستگاه غم انگیز شور و البته چهارگاه و سه گاه.

یعنی ملودی و نوحه های مذهبی ایران تقریبا در تمام دستگاه ها ارائه شده است اما ماندگارترین آنها دستگاه شور و یا دستگاه بیات اصفهان بوده است.

به نظر شما اشعاری که در موسیقی مذهبی بکار می رود مناسب این سبک موسیقایی است؟

عزیزانی که در این راه قدم برداشته اند باید در این مورد تحقیق و تفحص داشته باشند

من به عنوان کوچکترین شاگرد می گویم عزیزانی که در این راه قدم برداشته اند باید در این مورد تحقیق و تفحص داشته باشند. ادبیات ارزشمند ما یک ادبیات جهانی است و برای دنیا چه در وجه سوگواری ها و چه در شادی ها حرف بسیار دارد. در کشورما شعرهای غنی بسیاری وجود دارد که هم از نظر تکنیک فوق العاده است و هم از نظرتاثیرگذاری ، در اوج عاطفه می گذرد.

اگر خود من به شخصه یک سری ابیات نامفهوم و بی محتوا را سر هم کنم و با دانش اندکم بخوانم هم لوس می شود وهم اثرش از بین می رود.

اگر خوب به تاریخ سوگواره و سوگواره سرایی نگاه کنید،می بینید آثاری ماندگار شده که هم دارای شعرهای غنی و محکم بوده اند و هم نام آوران عرصه شعر حضورداشته اند.

باید در سوگواری به تمام وجوه اهل بیت پرداخته شود نه یک وجه خاص

به نظر من درست نیست مقوله شعر خصوصا اشعار مذهبی را به دست افرادی بدهیم که بعضا آن سواد و آگاهی لازم را ندارند. باید شاعران این نوع سبک موسیقایی به افرادی واگذار شود یا کسانی انتخاب کنند که در این رشته تبحر داشته اند و نیایند بدون تخصص و تبحر چند تا کلمه را سرهم کنند، شعری را بخوانند، مردم هم در سرو کله خودشان بزنند. این سوگواری نیست، سوگواری باید دل انسان را روشن کند باید اشکی که از چشم جاری می شود دل را روشن کند و هیچ چیز جز نور خدا در آن نباشد .باید در سوگواری به تمام وجوه اهل بیت پرداخته شود نه یک وجه خاص.

البته در مواردی هم گفته شده اشعار مذهبی نسبت به دیگر اشعار کمتر است. شاید این دوستان به فرض بگویند مابیش از یکبار نمی توانیم شعر کلیم کاشانی را بخوانیم. این درست نیست چون در ادبیات ما منابع و مأخذ ارزشمندی در زمینه شعرهای سوگواره ای و به مناسبت های مختلف وجود دارد

به نظر شما چرا در رسانه ها چندان تفاوتی بین موسیقی عزا و شادی وجود ندارد؟

باید این نوع موسیقی مراقبت بشود

بله من هم شنیده ام که گفته اند شبهای عزاداری با شبهای شادی یا بالعکس موسیقی اش چندان تفاوتی ندارد. البته خیلی اینگونه نیست چون مرکزموسیقی صدا و سیما ترانه هایی دراعیاد مذهبی ساخته است که شادی آور است در سوگواره هم همینطور. اما باید این نوع موسیقی مراقبت بشود تامخاطبان موسیقی یا رسانه های تلویزیونی مرزهایشان مخدوش نشود یعنی شادی ها کاملا شاد باشد.

بطور مثال ویژگی یک شعر و آهنگی که به مناسبت میلاد حضرت علی (ع) می سراییم با اینکه در رثای شهادت ایشان می گوییم باید خیلی تفاوت داشته باشد ودر جای خودش بنشینند.

در پایان از برنامه های آینده تان بگویید

نیایش خوانی ها» یکماه دیگربه بازار موسیقی عرضه می شود

به دنبال اثر موسیقایی «ذوالجناح آمد بی سوار» که جمع آوری نوحه نواهای عاشورایی با 600 سال سابقه از روستاهای اصیل ایران است،در کنارآن مجموعه ای را جمع آوری کرده ام که شامل یکسری شادی خوانی ها چون «الله خوانی ها»،« نبی خوانی ها» و«علی خوانی ها» که شاعرانی چون فردوسی، سعدی و مولانا هم در این باره خوانده اند و درمجموعه آهنگهای جدیدی با نام« نیایش خوانی ها» یکماه دیگربه بازار موسیقی عرضه می شود.

همانطور که غم خوانی های اهل بیت علیهم السلام را بیان می کنیم باید شادی خوانی ها را هم مردم گوش بدهند و ببینند مردم روستاها در میلاد فرخنده و اعیاد چه آهنگ ها و ترانه های ازچه شاعران بزرگی انتخاب می کنند.

همچنین در حال حاضر به جشنواره تئاتر عروسکی دعوت شده ام که تصمیم دارم یک نمایش شاد و آهنگین را به روی صحنه ببریم این نمایش کمدی تحت تاثیر یکی ازداستان های مولانا با نام «شاه عالمتاب، کنیزک بی تاب و سونات مهتاب» است که با 50نفر ازاعضا گروهم در فرهنگسرای نیاوران اجرا می کنیم.