هر چند در نگاه اول سخنان پیامبر (ص) شاید و تنها شاید محدود به ابتدای تاریخ اسلام باشد، ولی با نگاهی دقیق تر و عمیق تر پی به نکات بسیار عالمانه آن می بریم که بی شک کسی جزء پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص)، توان انتقال و بیان آن را از افلاکیان به خاکیان نداشته است.

علی احمدی خواه ضمن بیان گوشه گوشه های نکات اجتماعی در گفتار پیامبر (ص) به بحث پیامبر اسلام و تاکید ایشان بر مهربانی با زنان اشاره می کند و می نویسد: پیامبر رحمت فرمودند:
درباره دو گروه، از عذاب خدا بترسید: 1. زنان؛ 2. خادمان (پیشکاران)؛ یعنی باید به طور ویژه، مراعات حال این دو قشر را نمود و با مدارا و مهربانی با ایشان رفتار کرد؛
در حدیثی دیگر، به جای «خادم و پیشکار»، «یتیم» آمده است و در ادامه فرموده: بهترین شما، خوش اخلاق ترین شما در میان خانه و اهلش می باشد؛ البته جمع این افراد با هم، منافاتی ندارد؛ یعنی هم مراعات حال زنان بشود و هم یتیمان و هم خادمان.
_ درباره زنان از- عذاب- خدا بترسید؛ چون که آنان، پایبست شمایند؛
- با زنان به نیکی رفتار کنید؛
- درباره حقوق زنان، از عذاب خدا بترسید؛ گویا پایبند شما هستند (و مانند پرستوی مهاجری، همراه شمایند)؛ و امانت خدا در دست شمایند؛ به وسیله کلمه خدایی (نکاح)، لذات جنسی از آنان بر شما حلال گشته؛ و باید که خرجی پوشاک و خوراکشان (نفقه) را به طور شایسته ای فراهم نمایید؛

مؤلف مغنی المحتاج، در ادامه حدیث پیشگفته، حدیث ذیل را نیز نقل نموده:
پرسیدند که حق زن بر مرد چیست؟ فرمود: هر موقع نیاز به خوردنی داشت، برایش فراهم سازد؛ و هر زمان که محتاج لباس گشت، برایش تهیه نماید.

مورخان نوشته اند که زن ابوسفیان (هند، مادر معاویه)، برای شکایت از ابوسفیان به خدمت پیامبر اسلام مشرف شد و عرض نمود: «ای رسول خدا! ابوسفیان مرد خسیسی است؛ به همین جهت به اندازه کفاف، نفقه به من و فرزندم نمی دهد». رسول خدا (ص) خطاب به هند، فرمود: آنچه را که نیاز داری (یعنی به قدر کفایت و حاجت،) از او به طور شایسته و نیکویی بگیر»!

ناگفته نماند رسول رحمت (ص) به طور مشروح، حقوق زن و شوهر را بیان فرموده است؛ به گونه ای که کتاب های مستقلی با عناوین «حقوق زن و شوهر»، «آیین زناشویی»، «آیین همسرداری» و... تألیف شده و در عین حال که این همه به مردان درباره حقوق زنان سفارش نموده، از حقوق مردان بر همسرانشان نیز غافل نگشته و سفارشات مربوطه را نیز فرموده است که برخی از آن ها در کلام پیشگفته بیان گردید. خوب شوهرداری کردن چنان اهمیت دارد که از دیدگاه پیامبر خاتم (ص) مساوی با «جهاد» شمرده شده؛ «جهاد المرأه، حسنُ التَّبَعُّلِ»؛ جهاد کردن زن، خوب شوهرداری کردن او می باشد؛ و فرمودند:

بدانید که شما بر زنانتان حقوقی دارید و زنانتان نیز بر شما حقوقی؛ اما حق شما بر همسرانتان این است که ناموس شما را حفظ کنند و با شخص دیگری سر و سرّ نداشته باشند؛ و کسی را که شما دوست ندارید، به خانه و منزل راه ندهند. اما حق زنانتان بر شما، این است که پوشاک و خوراکشان را به نیکی و خوبی تأمین نمایید.

زنان را نفرین ننمایید و به فراق بچه هایشان دچار نکنید!
طبق گزارش شاهدان عینی- که در ادامه می آید- آن رسول رحمت (ص) هیچ وقت زنی را نفرین نکرد. برای احترام، بانوانِ فرزنددار و بی فرزند را به کنیه می نامید. به مردان برای احترام به احساسات مادرانه می فرمود: «مَن فَرَّقَ بینَ الوالدِهِ وَ وَلَدِها، فَرَّقَ اللهُ بینَهُ و بَینَ مَن أحِبَّتهُ یَومَ القِیامَهِ»؛ کسی که میان مادر و فرزندانش جدایی افکند، پروردگارش در روز قیامت میان او و محبوبانش جدایی می افکند.
در بیانی دیگر، با لحنی شدیدتر- این گونه درباره محروم کردن مادران از فرزندانشان- ابراز ناراحتی فرموده و خبر از یک واقعیت داده که «... ملعونٌ ملعونٌ مَن فرَّقَ بینَ والدهٍ وَ وَلَدِها»؛ از رحمت خدا دور است، ملعون می باشد کسی که بین مادر و فرزندش جدایی بیندازد.

رسول رحمت، در دستور دیگری، از یک مسأله عاطفی و روانی مادران خبر داده و از ناراحت کردن آنان- به خاطر دوری از بچه ها- نهی نموده و سفارش فرموده که مادران را به فراق فرزندان دچار نسازید که سرگشته و پریشان می گردند!
_ بزرگواران، زنان را گرامی می دارند؛ و فرومایه ها، خوار
_ آن بزرگوار، از مردان تقاضا نموده است تا با همسرانشان، بزرگوارانه و کریمانه رفتار نمایند. چون زن را- بعد از ایمان به خدا- بهترین گنجینه می داند.

چند سفارش از رسول رحمت را در این زمینه مرور می کنیم که فرمودند:
_ کسی جز بزرگوار، زنان را گرامی نمی دارد؛ و کسی جز فرومایه (پست)، به آنان توهین نمی کند؛
_ آدمی، پس از ایمان به خدا به چیزی برتر از «همسری همدل» دست نمی یابد؛
- آیا می خواهید که شما را از بهترین «گنجینه»، آگاه نمایم؟ آن، زن شایسته ای است
کسی که همسری گرفته، باید او را گرامی بدارد.
_ برای زنان، گردنبند و زیورآلات تهیه کنید؛ اگر چه با زینت های ارزان و ساده باشد.

سفارش جبرئیل به پیامبر اسلام، درباره زنان!
رسول رحمت (ص)- چنان که پیشتر گفته شد- دیدگاه خودش را بیان فرمود؛ البته دیدگاه ایشان، همان دیدگاه خدای رحمان است. این معانی پیشگفته را از قول خدای عزوجل و جناب جبرئیل جلیل القدر نیز بیان کرده که در ذیل می بینیم؛ آن حضرت (ص) فرمود:
_ جبرئیل، آن قدر سفارش زنان را کرد که گمان کردم طلاق دادن آنان حرام است!
از خداوند والا، درباره زنان پروا داشته باشید! آنان را به عنوان امانت های خداوندی، [به همسری] گرفته اید...؛ بر شما، حقی واجب دارند؛ زیرا تنشان بر شما حلال شمرده شده و از آن بهره می گیرید؛ فرزندانتان را در درون خویش، حمل می کنند تا زمانی که با زایمان [از این رنج طاقت فرسا] رها گردند؛ پس با آنان مهربان باشید و به ایشان محبت بورزید و دلشان را به دست آورید تا در کنار شما بایستند. زنان را ناپسند نشمارید و بر آنان خشم نگیرید! از آنچه [از مهر و هدیه و...] به آنان داده اید، جز با رضایت خاطر و اجازه خودشان، چیزی باز پس نگیرید... .

زنان را نزنید؛ والا اعمالتان پذیرفته نمی شود!
پیامبر اعظم (ص) در زمینه رفتار خشونت بار و خارج از عطوفت، به خانواده ها هشدار دادند و سفارش هایی نمودند. برخی از سخنان ایشان را پیشتر نوشتیم. اکنون به گوشه ای از سخنان آن جناب درباره مهربانی با همسران و آزار و شکنجه ندادن آنان اشاره ای می نماییم. آن رسول رحمت فرمودند:
_ هر مردی که با زبانش زنش را بیازارد، پروردگارش نه انفاق او را می پذیرد، نه نماز مستحبی اش و نه کارهای نیکش را؛ تا زمانی که زنش را خرسند گرداند. و اگر آن مرد، روزها روزه بگیرد و شب ها برای مناجات شب زنده داری نماید، برده ها آزاد کند و...؛ با این وصف، نخستین کیس خواهد بود که وارد دوزخ می شود؛ (شاید مراد از این سخن، نابودی اعمال باشد که در احادیث دیگر آمده؛ إنَّ السَّیِّئاتِ یُذهِبنَ الحَسَناتِ یا تَأکُلُ...).
_ بهترین شما، کسانی هستند که برای زنان خود بهترین [شوهر] باشند؛ و من از همه شما برای خانواده ام، بهترم؛
_ همسرانتان را با چوب، کتک نزنید که قصاص دارد؛
_ هر مردی که همسرش را سه بار کتک بزند، آفریدگار در روز رستاخیز او را چنان رسوا می کند که مردمان اولین و آخرین به او بنگرند؛
_ از مردی درشگفتم که همسرش را می زند؛ در حالی که خودش [به خاطر این رفتار نادرست]، به کتک خوردن سزاوارتر است؛
_ هر مردی که به همسرش سیلی بزند، آفریدگار بلند مرتبه [در روز قیامت] به کلیددار دوزخ فرمان می دهد که هفتاد سیلی داغ از آتش جهنم به او بزند؛
_ بهشت، زیر پای مادران است.