«دنبال کامپوزیت خوشقیمتی اما هنوز پیج ما رو پیدا نکردی؟ فقط با واحدی ۵۰۰ تومن، میتونی دندونهات رو سفید و زیبا کنی. خط لبخند در یک جلسه؛ تضمینی. با بهترین مواد و زیرنظر متخصص. کی فکرش رو میکرد با ۶ میلیون بتونی کامپوزیت کنی؟»
اینطور که در تبلیغات نشان داده میشود خدمات زیبایی دندان، با نازلترین قیمت و با سریعترین سرعت به زیباجویان ارایه میشود و فراوانی این تبلیغات و گسترش آنها، نشان از تقاضای بالا برای خدمات زیبایی دندان است. البته در هر فضای عمومی، کمی دقت کنیم با افراد بسیاری مواجه میشویم که دندانهای سفید و گاهی بیش از اندازه سفید دارند و روزبهروز، چنین اقداماتی همهگیرتر میشود. این در حالی است که بر اساس آمارهای موجود، هر ایرانی حداقل ۶ دندان پوسیده دارد. بیش از ۸۰ درصد افراد ۵ تا ۶ ساله بهطور متوسط ۵ دندان شیری پوسیده، یا کشیدهشده یا پرشده دارند، افراد ۳۰ تا ۴۰ ساله که در سن فعالیت اجتماعی هستند، ۱۲ تا ۱۳ دندان ازدسترفته دارند. در گروه سنی بالای ۶۵ سال هم، بیش از ۵۵ درصد افراد دیگر هیچ دندانی برایشان باقی نمانده است.
البته این اعداد، مربوط به آخرین آمار رسمی موجود درباره سلامت دندان در ایران است که سال ۱۳۹۵ منتشر شده و پس از آن، آمار جدیدی اعلام نشده است؛ بنابراین با توجه به رشد تورم و بحرانیترشدن وضعیت اقتصادی و معیشت خانوارها، و البته بالارفتن هزینههای درمانی دهان و دندان، احتمالا آمار بیماری و آسیبهای دندان ۸ سال، افزایش داشته است.
شرایط اقتصادی باعث حذف خدمات دندانپزشکی از سبد خانوار شده است
یکی از دندانپزشکانی که با «اعتماد» گفتوگو کرده، درباره دلایل مراجعه به دندانپزشکی، توضیح میدهد: «مراجعه مردم برای استفاده از خدمات دندانپزشکی، اغلب در موارد اورژانسی است، یعنی وقتی پوسیدگی در حد عصبکشی میرسد، یا دندان دچار آبسه و درد شده، به دندانپزشکی مراجعه میکند. آنهم بهدلیل شرایط بد اقتصادی. از طرفی، هرچند برخی خدمات دندانپزشکی تحت پوشش بیمههای پایه و تکمیلی قرار دارند اما تعرفه تعریفشده برای بیمههای پایه، با هزینه مواد دندانپزشکی همخوانی ندارد.»
بهزاد فرخزاد، رییس هیاتمدیره جامعه دندانپزشکی ایران و عضو هیاتمدیره سازمان نظام پزشکی، در گفتوگو با «اعتماد»، با اشاره به اینکه شرایط اقتصادی حاکم بر کشور طی سالیان اخیر قشر متوسط را به فقیر و افراد فقیر را به زیر فقیر تبدیل کرده است، میگوید: «شرایط اقتصادی حتی بخش اعظمی از دهکهای ۹ و ۱۰ جامعه را نیز تحتتأثیر منفی قرار داده که این امر در میزان مراجعه بیماران به مراکز دندانپزشکی قابلدرک است. همچنین تورم بسیار بالای موجود، بیارزششدن پول ملی، کاهش تولید و عدم تناسب درآمدها با هزینههای زندگی باعث حذف خدمات دندانپزشکی از سبد خانوار شده است.»
یکی دیگر از دندانپزشکانی که طی این گزارش با «اعتماد» گفتوگو کرد، بر این باور است که وقتی افراد در خرج اجاره خانه، هزینه مدرسه فرزندان و خرید خورد و خوراک ماندند، هر هزینهای مربوط به سلامتی را بیهوده میدانند و میگویند «خودش خوب میشه» که این پشتگوشانداختنها درمورد مواردی مانند دندان، خیلی بدتر است. در این شرایط تا زمانی که دندان درد نگیرد، تقریبا کسی متوجه آن نمیشود.
فرخزاد همچنین موردی را تأیید میکند و میگوید: «در شرایطی که فرد قدرت تأمین نیازهای اولیه زندگی خود و خانوادهاش را ندارد، چگونه میتوان انتظار داشت، هزینه سلامتی بهویژه سلامت دهان و دندان اولویت زندگی شخص یا خانواده باشد. متأسفانه پوششهای بیمهای مناسب نیز در دسترس مردم نیست که حداقل بخشی از مشکلات هزینههای سلامت را کاهش دهد. در چنین شرایطی اکثریت افراد زمانی برای درمانهای دندانپزشکی مراجعه میکنند که بیماری دندانها به عفونت یا مرحلهای دردناک رسیده است که دیگر از تحمل بیمار خارج شده و بالاجبار به مراکز دندانپزشکی مراجعه میکنند.»
بهگفته رییس هیاتمدیره جامعه دندانپزشکی ایران، تحقیقات نشان داده است میزان توجه به سلامتی دهان و دندان وابستگی شدیدی به قدرت اقتصادی خانوار و سطح آگاهی فردی یا عمومی جامعه دارد. هر چه این دو مولفه بیشتر باشد سلامت دهان و دندان فرد و درنهایت جامعه افزایش مییابد.
پوشش خدمات دندانپزشکی با تعرفههای دستوری
سالهاست که خبرها از معضل بیمه خدمات دندانپزشکی میگویند و برخی از خدماتی که تحت پوشش بیمههای دولتی تعریف شدهاند، با هزینههای واقعی تمامشده خدمات دندانپزشکی مطابقت ندارند. بهگفته یکی از دندانپزشکان که در این گزارش همراه «اعتماد» بود، بیمههای تکمیلی هم، هزینه دندانپزشکان را با تأخیر بسیار زیادی پرداخت میکنند. بنابراین دندانپزشکان ترجیح میدهند آزاد کار کنند، چون مواد و ابزار لازم را با قیمت بازار آزاد خریداری میکنند. درنتیجه دندانپزشکی را فقط به عنوان درمانی برای درد یا کشیدن دندان میشناسند و چیزی به نام چکاپ دورهای معنی ندارد.
فرخزاد درباره ارایه خدمات دندانپزشکی تحت پوشش بیمههای درمانی، توضیح میدهد: «از سه سازمان بیمهگر اصلی کشور فقط بیمه نیروهای مسلح خدمات دندانپزشکی را پوشش میدهد که جمعیت هدف آن حدود ۵/۴ میلیون نفر است. بیمه تأمین اجتماعی هم فقط در مراکز ملکی خود بخش کمی از خدمات دندانپزشکی را به افراد تحت پوشش خود ارایه میکند و بیمه سلامت، فقط خدماتی اندک را با تعرفه دولتی پوشش میدهد. باید توجه داشت برعکس خدمات پزشکی که بیش از ۷۰ درصد آن در بخش دولتی ارایه میشود، ۹۰درصد خدمات دندانپزشکی در بخش خصوصی پوشش داده میشود. درنتیجه شرایط اقتصادی نابسامان، تعرفههای دستوری و بدون توجه به واقعیتهای اقتصادی، عدم نظارت صحیح بر بازار تجهیزات و مواد دندانپزشکی و تغییرات مکرر قیمت آنها و بدعهدی سازمانهای بیمهگر در پرداخت کامل و بهموقع هزینههای درمانی، تأثیری بهمراتب مخربتر در دندانپزشکی کشور داشته و دارد. نتیجه این عوامل تضعیف مراکز دندانپزشکی، افت کیفیت خدمات، کاهش تنوع خدمات، خارجشدن دندانپزشکان بهویژه جوانترها از این حرفه و درنهایت کاهش سلامت مردم و اجتماع است.»
بهگفته رییس هیاتمدیره جامعه دندانپزشکی ایران، متاسفانه تاکنون ندیدن و نشنیدن و انکار واقعیت راهی برای عبور از مشکلات فوق بوده است. امیدواریم دولت جدید بیماری موجود در ساختار درمانی کشور را بپذیرد و برای درمان آن نسخهای علمی ارایه شود.
دندانهای پوسیده با خط لبخند سفید
یکی دیگر از دندانپزشکان اما وضعیت اقتصادی را در انجام خدمات درمانی دهان و دندان، خیلی دخیل نمیداند. او در این باره توضیح میدهد: «بهنظر من قشر متوسط، عموما کارمند بوده و تحت پوشش بیمههای پایه و تکمیلی قرار دارند که این بیمهها تا حدودی هزینههای دندانپزشکی را پوشش میدهد. از طرفی، گاهی بعضی ادارهها یا نهادها، طرف قرارداد با دندانپزشکیهای خاصی هستند که هزینهها را برای نیروهایشان کاهش میدهد. بااینحال، بارها پیش آمده که برای بیماری پوسیدگی دندان تشخیص داده میشود و به او میگوییم در کمتر از یک ماه دیگر مراجعه کند تا ترمیم انجام شود، اما بعد از چند ماه، با دندان کاملا تخریب شده، به مطب میآید و ناچار میشویم دندان را بکشیم. گاهی هم در برخی مناطق، کلینیکهای دندانپزشکی روزهایی را به انجام خدمات درمانی رایگان اختصاص میدهند اما تقریبا هیچکسی مراجعه نمیکند.»
در میان تمام صحبتهایی که از تأثیر شرایط اقتصادی بر مراجعهنکردن به دندانپزشکی حکایت دارد، تقاضای بالا و استفاده از خدمات زیبایی دندان، تناقض عجیبی ایجاد میکند. بهنظر میرسد ما امروز با افراد بسیاری روبهرو هستیم که دندانهای پوسیده، شکسته یا کشیدهشده دارند اما خط لبخند آنها سفید و سینمایی است. از طرفی، رشد مراکز ارایه خدمات زیبایی دندان، نشان از متقاضیان زیاد برای استفاده از این خدمات دارد.
سینا نواب، متخصص دندانپزشکی و پروتزهای دندانی، در گفتوگو با «اعتماد» از رشد بالای خدمات زیبایی دندان میگوید و دو بُعد منفی و مثبت برای آن در نظر میگیرد: «تقاضا برای خدمات زیبایی دندان، طی ده، پانزده سال گذشته سیر صعودی داشته است. این موضوع دو وجه مثبت و منفی دارد. وجه منفی آن، همان افزایش تقاضا در شرایطی است که آمار بیماریهای دهان و دندان در حال افزایش است و افرادی که پیش از این شاید توجه چندانی به سلامت دهان و دندان خود نداشتند، امروز بهدنبال خدمات زیبایی هستند، بدون اینکه سلامت خود را در اولویت قرار دهند. وجه مثبت موضوع هم این است که وقتی بیمارانی که پیش از این، هیچ توجهی به دندانهای خود نداشتند، به دندانپزشک مراجعه میکنند، حداقل برای همان تعداد دندانی که کاندیدای خدمات زیبایی هستند، اقدامات درمانی و پیشگیرانه انجام میشود؛ هرچند دلیل مراجعه، رسیدگی به سلامت دهان و دندان نیست اما نتیجه ماجرا در اغلب اوقات منجر به این موضوع میشود. چراکه امکان ندارد خدمات زیبایی، بدون ترمیم و درمان دندانهای مورد نظر انجام شود. در واقع باید اول سلامت دهان و دندان به دست بیاید و بعد خدمات زیبایی ارایه شود. البته این در شرایطی است که متقاضیان خدمات زیبایی، حتما به متخصصان بامهارت و متعهد رجوع کنند. متأسفانه گاهی برخی همکاران، کمی بیانصافی میکنند و خدمات زیبایی را بدون توجه به سلامت دندانهای کاندیدا برای این خدمات انجام میدهند.»
بهگفته این متخصص دندانپزشکی، این میزان تقاضای بالا برای خدمات زیبایی در کنار آماری که مربوط به بیماریهای دهان و دندان منتشر میشود، بار منفی دارد. او در این باره توضیح میدهد: «وقتی که اعلام میشود آمار پوسیدگیهای دندان در کشور بیشتر از استانداردهای جهانی است و در همان زمان، شاهد این موضوع هستیم که تقاضا برای خدمات زیبایی هم از میانگین جهانی بالاتر است، نگرانکننده است اما حداقل این است که اگر مراجعه برای زیبایی نبود، همین میزان اندک ترمیم و رسیدگی به آسیبهای دندان هم انجام نمیشد. بنابراین جامعه دندانپزشکی میتواند در کنار تقاضای خدمات زیبایی -که نمیتوان مانع آن شد-، آگاهیبخشی هم داشته باشد و مراجعهکننده را از ضرورت توجه به دندانهای پوسیده و آسیبخورده هم آگاه کرده و برای درمان ترغیب کند. در واقع متخصصان و دندانپزشکان، نباید زیر بار تقاضای مراجعهکننده که فقط میخواهد دندانهایش را زیبا کند، بروند و باید او را ملزم به درمان دندانهای آسیبدیده بکنند که این موضوع به وجدان کاری و مهارت و تخصص دندانپزشک مربوط میشود.»
آسیب استفاده از مواد بیکیفیت مراجعهکننده را با چالشهای بزرگتری روبهرو میکند
فقط کافی است چند دقیقه در فضای مجازی وقت بگذاریم و هشتگ کامپوزیت ارزان را جستوجو کنیم. شاید با صدها تبلیغ روبهرو شویم که با نازلترین قیمتها خدمات خود را ارایه میدهند. آنقدر سریع و ارزان این کار انجام میشود که افراد، با هر شرایط مالی و اقتصادی، از پس آن برمیآیند. اما نکته قابلتأمل اینجاست که چه زمانی این تعداد دندانپزشک توانستهاند درزمینه زیبایی دندان، تخصص پیدا کنند؟ و اگر خدمات و مواد دندانپزشکی در سراسر جهان جزو کالاهای گرانقیمت محسوب میشود، این خدماتی که از واحدی ۳۰۰ هزار تومان شروع میشود، از چه موادی استفاده میکنند که قیمت تمامشده با هزینههای جانبی اینقدر اندک است؟
نواب، با توضیح اینکه وقتی تقاضا بالا باشد، حجم خدمات نامطلوب و بیکیفیت افزایش مییابد، به این موضوع اشاره میکند که در چند سال آینده، با موج عجیبی از بیماریهای تازه دندان، و مهمتر از آن، مشکلات لثه مواجه خواهیم شد. او در این باره توضیح میدهد: «در بهترین حالت که یک متخصص بامهارت از مواد مناسب برای خدمات زیبایی استفاده کند، افرادی که خدمات زیبایی روی دندانهایشان انجام میشود، کیفیت دندان اصلی آنها هرگز به روز اول برنمیگردند، حتی اگر دندان تراشی هم نخورده باشد. چراکه در زمان انجام این خدمات، لایه باند بین دندان و کامپوزیت یا سرامیک ایجاد شده و ساختار خارجی دندان برای همیشه از بین میرود. با این شرایط تصور کنید که امروز در همهجا تبلیغات خدمات زیبایی دندان را با همه نوع قیمتی مشاهده میکنیم. بدون شک آسیب استفاده از مواد بیکیفیت و بدون بررسی تخصصی ساختار دهان و دندان، مراجعهکننده را با چالشهای بزرگتری روبهرو میکند. اگر از تخریب دندان در سالهای آینده بگذریم، زیباجویان حتما با آسیبهای لثه مواجه خواهند بود و باید هزینههای گزافی برای درمان و حل مشکلاتشان انجام دهند.»
این متخصص پروتزهای دندانی، با بیان اینکه تبلیغات برای درمانها و خدمات زیبایی بیکیفیت، روزبهروز در حال افزایش است، میگوید: «مهمترین دلیل این موضوع، آموزش ناکافی دندانپزشکان است. یعنی در قدم اول این کمبود را در آموزش دندانپزشکان در دانشگاهها داریم. یعنی مباحثی تحت عنوان تخصصهای زیبایی در دانشگاهها وجود ندارد که این کمبود فقط مخصوص دندانپزشکان جوان و تازه فارغالتحصیل شده نیست و حتی شامل دندانپزشکان باتجربه هم میشود. درحالحاضر متأسفانه آموزش درمانهای زیبایی خارج از محیط دانشگاه انجام میشود. هرچند که این آموزشها در تمام جهان جزو آموزشهای مکمل است و خارج از محیطهای دانشگاهی انجام میشود اما در آنجا، بهشدت نظارت بر آموزشها وجود دارد اما در ایران شاهد چنین نظارت و استانداردی نیستیم. در اینجا و در بین همکاران حتی شاهد آموزشدیدن از شبکههای مجازی مانند یوتیوب هستیم. موضوع دیگر شرایط اقتصادی جامعه است. وقتی که وضعیت اقتصادی عموم مردم مناسب نیست، خودبهخود بهدنبال درمان و خدمات ارزانتر میروند که در این صورت کیفیت مواد و دقت کار بهشدت افت پیدا میکند.»
بهگفته نواب، یکی دیگر از عواملی که ممکن است در سالهای آینده آسیبها و بیماریهای دهان و دندان را افزایش دهد، رشد کلینیکهای دندانپزشکی است، بدون اینکه تخصص و صلاحیت لازم را داشته باشند. او میگوید: «حتی در مواردی سرمایهگذاران این مراکز، افرادی غیردندانپزشک هستند که دندانپزشکان تازهکار و بدونتجربه را استخدام کرده و خدمات ارایه میدهند. این موضوع به اواخر دهه ۸۰ و اوایل ۹۰ برمیگردد که این قبیل مراکز، برای ایمپلنت پا گرفتند. در واقع همین آسیبها و مسائل را در آن زمان برای خدمات کاشت دندان و ایمپلنت داشتیم که در ۴، ۵ سال اخیر بهسمت درمانهای زیبایی رفته است. معمولا هم بعد از چند سال، از جایی که بودند نقلمکان میکنند و بیمار اگر مشکلی پیدا کند، کسی جوابگو نیست. مهمترین چالش هم در این کلینیکها، جذب بالای بیمار بهواسطه قیمت پایین است که در این صورت، مواد مورد استفاده بیکیفیت خواهد شد و از طرفی، بهدلیل تعدد مراجعهکنندگان، دقت ارایه خدمات هم افت پیدا میکند.»
این متخصص دندانپزشکی بر این باور است که خدمات زیبایی در تمام جهان ارایه میشود اما مشکلات و چالشهایی که ذکر شد، ریشه در بیماری اقتصادی و فرهنگی جامعه دارد.
وسواس زیبایی بر پایه معیارهای جهانی
البته تقاضا برای خدمات زیبایی، فقط مخصوص به دندان نمیشود و آنقدر گسترده و عجیب شده که شاید حتی زیبایی دندان، سادهترین و مناسبترین اقدام برای تغییر در شکل ظاهری افراد است. ما امروز با افراد بسیاری مواجه هستیم که تن به جراحیهای زیبایی بسیار سخت و گاهی خطرناک میدهند. درحالی که در میان آنها هستند کسانی که سالهاست یک پزشک تشخیص جراحی یا پیگیری درمانی داده و به هزار بهانه، از آن سر باز میزنند. از تزریق ژل و بوتاکس و خدمات سرپایی برای زیبایی صورت گرفته تا جراحیهای لاغری و پیکرهتراشی و حتی تغییر رنگ چشم. با مشاهده این افراد شاید تصور کنیم که شرایط اقتصادی بسیار خوبی دارند که حاضرند چنین هزینههای گزافی را برای زیبایی بدهد، اما در بسیاری موارد اینگونه نیست و حتی برخی از این زیباجویان، برای انجام اینقبیل کارها، زیر بار فشارهای مالی و بدهی میروند.
وحید شالچی، دانشیار گروه جامعهشناسی دانشگاه علامه طباطبایی، در گفتوگو با «اعتماد» با اشاره به اینکه در سالهای اخیر، زیبایی بدن به ارزش مهمی تبدیل شده، میگوید: «انسان دوره جدید، بر اثر فرهنگ گسترشیافته بهخصوص توسط رسانهها، معیارهایش حتی برای رضایت از خود هم، بر اساس استانداردهای زیبایی جهانی شکل گرفته است. معیارهای زیبایی در گذشته، منطقهبهمنطقه متفاوت بود و در جوامع و فرهنگهای مختلف، تفاوتهای ظاهری نمایان و مشهود بود. مثلا تعریف زیبایی بینی، لب، اندام و... در هر جامعهای با جامعه دیگر متفاوت بود. اما بهمرور، از طریق فیلمها و انیمیشنهای ساختهشده در کمپانیهای جهانی مانند هالیوود، والتدیزنی و...، همچنین انواع بازیها، معیارهای زیبایی تغییر کرده و جهانی شد. در واقع معیارهای زیبایی تعریفشده در کمپانیهای بزرگ جهانی و صنعت مد، به این واسطه به تمام کشورها، شهرها و حتی ساکنان روستاها هم رسید و معیار آنها برای زیبایی فراگیر شد. صنعت مد هم در این موضوع، بهخصوص در دو دهه گذشته نقش قابلتوجهی داشت، هرچند که امروز بهسمت نمایشدادن و ترویج تنوع حرکت کرده است.»
پیش از این، در میان باور و گفتار عامه این جمله که «مردم چی میگن» بسیار شنیده میشد. بسیاری افراد که شاید در خرج روزانه خود مانده بودند، برای مراسم عروسی و عزا، خرجهای گزافی میکردند تا در نظر دوست و آشنا و بستگان، خوب جلوه کنند. امروز انگار همان فرهنگ بهشکل دیگری نمایان شده است. بسیاری افراد که گرفتار معضلات اقتصادی هستند، گاهی با مشقت بسیار هزینه جراحی و خدمات زیبایی را فراهم میکنند تا در چشم دیگران، زیبا و خوب به نظر برسند.
بهگفته این جامعهشناس فرهنگی، موضوع دیگر در کنار این فراگیری معیارها، میل انسانها به تأییدشدن از طرف دیگری است. او در این باره توضیح میدهد: «اکثر انسانها همواره در تلاشند که در چشم دیگری ارجوقرب پیدا کنند و ارزیابی ما از خودمان، ناشی از تصوری است که گمان میکنیم دیگران نسبت به چهره، تیپ، کاراکتر و... ما دارند. مجموع این موارد باعث شد که روزبهروز، زیبایی بدن، بر اساس استانداردهای زیبایی جهانی و معیارهای زیبایی فراگیر اهمیت بیشتری پیدا کند. یعنی شاید در دهه و نسلهای گذشته، زیبایی بدینصورت تعیینکننده رضایت از خود و بدن نبود، بهخصوص در آقایان. بههرحال وقتی این معیارها گسترش پیدا کرد، افراد برای اینکه بتوانند شأن، احترام و ارزیابی بهتری در اجتماع پیدا کنند که حتی ارزیابی خودشان از خودشان را هم ارتقا بدهند، بهسمت تغییردادن بدنشان حرکت کردند تا به معیارهای عام زیبایی برسند. در واقع، آبرو، مهمتر از سلامت شد. همین مورد استفاده از خدمات زیبایی دندان، درحالی که نیاز به خدمات درمانی بهطور جدی وجود دارد، مصداق این موضوع است که چگونه بهنظرآمدن، از سلامتی و تندرستی مهمتر میشود. یعنی دندانهایی که دیده میشود و در ارزیابی دیگران تأثیرگذار است، از دندانهایی که دیده نمیشود مهمتر است.»
شالچی، درباره تأثیر وضعیت اقتصادی با افزایش تقاضا برای خدمات زیبایی میگوید: «در کشورهایی که وضعیت اقتصادی با چالش روبهروست و هزینههای دندانپزشکی بالاست و پوشش بیمهای محدود است، افراد شروع به اولویتبندی میکنند و در اکثر موارد آن چیزی اولویت است که در منظر دیگران دیده میشود.»
مرا زیبا ببین حتی اگر سلامت نیستم
شاید بارها در گفتوگوهایمان درمورد یکدیگر، متوجه شده باشیم که معیارهای ظاهری، از مدل خودرو، برند پوشاک، جراحیهای زیبایی و... ناخودآگاه تا چه اندازه در قضاوتمان درمورد دیگری تأثیر گذاشته است.
بهگفته دانشیار گروه جامعهشناسی دانشگاه علامه طباطبایی، ما در دوره و جامعهای زندگی میکنیم که هر روز با هم غریبهتر شده و معیارهای ظاهری پررنگتر میشود. در چنین جامعهای باید در زمان محدود اثرگذاری مثبت در دیگران داشته باشیم که در این اثرگذاری، تطابق ظاهر با معیارهای زیبایی جهانی و فراگیر، بسیار اهمیت دارد. مجموع این موارد افراد را به این سمت سوق میدهد که تلاش کنند اثرگذاریشان بیشتر شود؛ آنهم در محیط و جامعهای که ارزیابی از خود و دیگری، برحسب معیارهای درونی نیست، بلکه بر اساس ظاهری است که دیده میشود. این ظاهر هم تماما بر اساس یک تعریف مشخص جهانی شکل گرفته و توسط رسانهها عرضه میشود. به وجودآمدن رسانههای جدید هم این موضوع را تشدید کرده است، بهخصوص شبکههای اجتماعی که «عکسبنیاد» هستند. ما باید در این شبکهها نمایش مناسبی از خود داشته باشیم و این مناسببودن را معیارهای جهانی تعریف میکنند.»
بهگفته شالچی، این معضل، یک موضوع جهانی است و شاید در موارد اندکی، با توجه به خصوصیات هر جامعهای کم و زیاد باشد. مثلا در جوامعی که افراد، کمتر دیده شوند یا محدودیتهایی در پوشش و ظاهر خود داشته باشند، ممکن است میل به تغییرات و خدمات زیبایی بیشتر باشد. یا مثلا اعضای چهره یا اندام افراد در یک نژاد مشخص، چقدر با معیارهای فراگیر زیبایی در جهان مطابقت دارند.
در این میان، شاید بگوییم که اینهمه جراحیهای زیبایی، بد هم نباشد و گاهی شکل و ظاهر بهتری به افراد بدهد. اما موضوع به همینجا ختم نمیشود. در سالهای دور، شاید جراحی زیبایی بینی، تنها اقدامی بود که افراد برای تغییر چهره خود انجام میدادند. آرامآرام کشیدن پوست صورت و شقیقه و تزریق چربی و... به گونه و لب هم اضافه شد که معدود افرادی تن به این اقدامات زیبایی میدادند. اما امروز به نظر میرسد فراگیری و نوع این جراحیها، نهتنها در خدمت زیبایی افراد نیستند که حتی نگرانکننده شدهاند.
این جامعهشناس فرهنگی درباره گسترش تغییر معیارهای زیبایی میگوید: «آنطور که مشخص است، به نظر میرسد این تغییردادن چهره و بدن، از این حد هم فراتر خواهد رفت و به دستکاری درزمینههای ژنتیکی هم خواهد رسید. حتی این نگرانی هم به وجود میآید که شاید در آینده، جوامع متمولتر، بتوانند با دستکاریهای پزشکی، فرزندان باهوشتری داشته باشند و به این صورت، طبقهبندیهای جهانی هم تغییر خواهد کرد. بنابراین هرچه جلوتر برویم، نگرانیهای بیشتری هم خواهیم داشت.»
پیش از این همدیگر را با کسبوکار، پیشه و مهارت، خصوصیتهای اخلاقی میشناختیم. تعریف زشتی و زیبایی هم بهکل با امروز متفاوت بود. اگر کسی بدرفتاری، بدعهدی یا کمفروشی و حقخوری داشت، زشت بود و دیگری که وفای به عهد، انسانیت و اخلاق داشت زیبا. گذشته از این چهرهها همه خاص بود و منحصربهفرد؛ یکی چشموابروی مشکی داشت و صورتی استخوانی، یکی غبغب داشت و دیگری بینی گرد اما همه طبیعی بودند و زیباییشان در تکبودنشان بود اما امروز در یک جمع، تقریبا نیمی از افراد شبیه به یکدیگر شدهاند؛ دماغهای سربالایی، لبهایی برجسته، چونههای تیز، دندانهای سفید و یکشکل، اندامهایی که همه شبیه به هم تراش خوردند... سالها پیش اومبر تو اکو، درمورد زیبایی گفته بود: «خوب را مطابق با شماری از اصول اخلاقی آرمانی توصیف میکنیم، که تحقق آنها مستلزم تحمل رنج و مشقت است...» اما انگار زیباییشناسی امروز، زیبایی را از دریچه دیگری معنی میکند که نوع و میزان تقاضا برای رسیدن به آن، روزبهروز بیشتر از قبل و ترسناکتر میشود.
نظر شما