تصمیم به جنگ کار دشوار و پیچیده ای است و کشورهایی وارد جنگ می شوند که از پیروزی اطمینان داشته باشند. کشوری که احتمال بدهد در یک جنگ پیروز نشود - حتی اگر شکست هم نخورد- وارد جنگ نمی شود.
باید ببینیم که چرا صدام تصور می کرد در جنگ علیه ایران پیروز می شود، در حالی که امروز و پس از گذشت دو دهه از پایان جنگ می بینیم نه تنها در این جنگ پیروز نشده و نه تنها در آن شکست سنگینی را متحمل شد، بلکه در این جنگ عملا حکومت خود و در نهایت جانش را هم از دست داد.
در واقع علت سقوط حزب بعث، اشغال عراق و در نهایت دستگیری و اعدام صدام، شکست وی در جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران بود و این اتفاق فقط در امتداد پیروزی ما در دفاع مقدس، قابل تعریف است.
تردید نیست که اگر صدام در جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران پیروز شده بود، همه معادلات منطقه خاورمیانه و جهان اسلام تغییر می کرد و همه قدرتهای جهانی و کشورهای عربی که آن زمان حامی صدام بودند او را بیش از پیش تکریم کرده و امروز شاید او قدرت برتر جهان عرب و منطقه بود.اما با شکست در برابر ایران و ناتوانی در انجام ماموریتی که به وی واگذار شده بود و پس از آن به دلیل غرور کاذب والبته سرخوردگی که به یورش ارتش عراق به کشور کویت منجر شد، در نهایت حکومت و حیاتش را از دست داد.
بنابراین اکنون که ما به دوران جنگ نگاه می کنیم، طرف شکست خورده در این جنگ شخص صدام و حزب بعث او بود که ده ها سال با ظلم بر ملت مظلوم عراق حکومت کرده بودند و طرف پیروز جمهوری اسلامی، امام خمینی(ره) و ملت دلیر ایران بودند.
لذا اینکه صدام با چه تصوری و با چه محاسبه ای گمان می کرد در این جنگ پیروز میدان خواهد بود، نکته قابل تامل وتوجهی است.
صدام در آن مقطع در اوج قدرت و برخوردار از بیشترین حمایتهای جهانی و منطقه ای در ضدیت با جمهوری اسلامی ایران بود و احساس می کرد توانمندی هایی دارد که برای پیروزی او کافی است.
این توانمندی در حوزه های نظامی و تجهیزات، سیاسی، اقتصادی، تبلیغاتی و پشتوانه قدرتهای جهانی بود.
در مقابل وقتی او در معادلاتش به ایران نگاه می کرد، می دید که در درون ایران قدرت کافی برای مقابله با ارتش مجهز عراق نیست و ایران در حوزه های مختلفی با چالش روبه رو است، از این رو گمان می کرد او به سرعت می تواند به اهداف خود در این جنگ برسد و با اشغال خوزستان، دولت ایران تسلیم خواسته های او خواهد شد.
به بیان دیگر او تصور می کرد ارتش ایران قدرت مقابله با نیروهای مسلح او را ندارد، تصور می کرد ملت ایران کسانی نیستند که در مقابلش بایستند و همچنین تصور می کرد ایران توان تامین مالی هزینه های جنگ را نخواهد داشت و این همه در کنار حمایت قدرتهای جهانی و برخی کشورهای عربی از او و دشمنی و مخالفتشان با جمهوری اسلامی ایران در نهایت به پیروزی سریع او منتهی خواهد شد، اما تمام برآورد ها و تصورات آنها نادرست از آب در آمد، زیرا او در این معادله، نقش امام(ره)و باور های دینی مردم ما را نادیده گرفته بود، دو عنصری که به سرعت وحدت و جهاد عمومی را در ایران به دنبال داشت.
مرحله دوم در تاریخ دفاع مقدس از لحظه شروع نبرد و یورش ارتش عراق به خاک ایران آغاز می شود که باید آن را دوران حماسه های مردم ایران و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران اعم از ارتش وسپاه، ژاندارمری، کمیته و بسیج وشهربانی، همه با هم دانست، که این دوره از افتخار آمیز ترین دوران کل تاریخ ایران است.در تاریخ، ما هیچ دورانی را سراغ نداریم که ملت ایران این میزان فداکاری داوطلبانه داشته باشند.
تمایز این دوره در این بوده که ملت ما با انگیزه های اسلامی و ملی و به صورت داوطلبانه برای دفاع از نظام و سرزمین خود وارد نبرد شده و حماسه ها وافتخاراتی بی مثال را رقم زدند.
مردم ایران امام (ره) را مرجع تقلید و ولی فقیه زمان خود می دانستند و او را به عنوان نایب بر امام زمان (عج) و انسانی صالح که برای رضای خدا گام برمی دارد می شناختند، بنابراین وقتی ایشان اعلام کردند دفاع در برابر دشمن بر مردم واجب کفایی است، خیل عظیمی از مردم برای اعزام به جبهه ها بسیج شدند و ما در طول دفاع مقدس حداقل دو میلیون رزمنده داوطلب را در اختیار داشتیم.
بیشترین شهدا، جانبازان و جاویدالاثرهای دفاع مقدس ما نیز از میان همین قشر، یعنی مردم داوطلب برای حضور در جبهه ها بوده است و به جرأت می توان گفت به تعداد تک تک این نیروهای جبهه اسلام خاطرات حماسه های حسینی از دوران دفاع مقدس وجود دارد.
امام(ره) در کنار آرمانهای بزرگی که در این دفاع مقدس ترسیم کرده بودند به عنوان یک مدیر هوشمند و فرزانه انعطاف پذیری لازم به منظور حد اکثر توفیق را داشتند.برای مثال امام(ره) در اثنای جنگ فرمودند، صدام باید برود و جنگ تا پیروزی نهایی ادامه یابد؛ اما زمانی که احساس کردند ادامه جنگ به نفع صدام و قدرتهای ضد جمهوری اسلامی ایران خواهد بود، قطعنامه را پذیرفتند، این موضوع بیانگر یکی از مهم ترین ابعاد شخصیتی ایشان است.