در روزهایی که سرمای زمستان نفس شهرها را در سینه حبس میکند، آسمان کرمانشاه هم گاهی سنگینتر از همیشه به نظر میرسد؛ نه از دود کارخانههای عظیم، بلکه از سکون هوا، گرد و غبارهای فرامرزی و چالشهایی که سالهاست محیط زیست این استان با آن دستوپنجه نرم میکند. افزایش مقطعی آلودگی هوا در روزهای سرد اخیر، بار دیگر نگاهها را به سمت کیفیت هوا، منابع آلاینده و نقش مدیریت محیط زیست معطوف کرده است.
استان کرمانشاه اگرچه در شمار استانهای صنعتی کشور قرار نمیگیرد، اما موقعیت جغرافیایی، تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای پیدرپی و پدیدههایی مانند گرد و غبار و وارونگی دما، آن را با مسائل زیستمحیطی پیچیدهای روبهرو کرده است؛ مسائلی که تنها به آلودگی هوا محدود نمیشود و از مدیریت پسماند و فاضلاب گرفته تا حفاظت از حیاتوحش، تالابها و منابع آب را در بر میگیرد.
در چنین شرایطی، گفتوگو با سعید دزفولینژاد مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه، فرصتی است برای مرور واقعیتها؛ از وضعیت شاخص کیفیت هوا و عملکرد ایستگاههای سنجش گرفته تا چالشهای صنایع آلاینده، نیروگاهها، خودروهای فرسوده و نقش دستگاههای اجرایی در اطلاعرسانی و مدیریت بحران. این مصاحبه، تلاشی است برای شفافسازی، پاسخ به شایعات و ترسیم تصویری دقیقتر از آنچه واقعاً بر محیط زیست کرمانشاه میگذرد.
آنچه در ادامه میخوانید، روایت مفصلی است از دغدغهها، اقدامات، آمارها و برنامههایی که نشان میدهد حفاظت از محیط زیست، تنها وظیفه یک دستگاه نیست؛ بلکه نیازمند همکاری دولت، شهرداریها، صنایع، سمنها و در نهایت مردم است تا آسمان، آب و طبیعت کرمانشاه همچنان قابل نفس کشیدن و زیستن باقی بماند.
سکون هوا؛ عامل اصلی افزایش مقطعی آلودگی در روزهای سرد
وضعیت آلودگی هوای استان کرمانشاه در روزهای سرد اخیر چگونه بوده و چه عواملی در آن مؤثر بوده است؟
دزفولینژاد: در روزهای سرد اخیر، به دلیل عدم بارندگی قابل توجه در چند ماه گذشته، پدیده سکون هوا در استان کرمانشاه رخ داد. این سکون هوا باعث شد جابهجایی تودههای هوا بهدرستی انجام نشود و در نتیجه، غلظت برخی آلایندهها افزایش یابد. البته باید تأکید کنم که استان کرمانشاه یک استان صنعتی محسوب نمیشود و میزان آلودگی ناشی از منابع ثابت، یعنی واحدهای صنعتی، در آن نسبت به استانهای صنعتی کشور مانند اصفهان، تبریز و تهران بسیار کمتر است. با این حال، همین عدم جابهجایی هوا و نبود نزولات آسمانی موجب شد که طی چند روز، شاخص کیفیت هوا در برخی ایستگاهها از حد قابل قبول فراتر رود.
شاخص کیفیت هوا بر چه اساسی اندازهگیری و اعلام میشود؟
دزفولینژاد: وضعیت کیفی هوا بر اساس شاخصی بینالمللی و مورد پذیرش سازمان بهداشت جهانی اعلام میشود که به آن شاخص کیفیت هوا (AQI – Air Quality Index) گفته میشود. در ایستگاههای سنجش کیفیت هوا، آنالیزورهای موجود میزان غلظت آلایندهها را اندازهگیری میکنند. این غلظتها بهصورت عددی با واحد مشخص ثبت میشوند؛ برای مثال، ذرات معلق یا گرد و غبار با واحد میکروگرم بر متر مکعب اندازهگیری میشوند.
سپس تمامی این مقادیر وارد فرمول AQI میشوند و خروجی آن یک عدد بدون واحد است که وضعیت کیفیت هوا را مشخص میکند.
بر اساس شاخص کیفیت هوا، وضعیت به چند دسته تقسیم میشود :عدد ۰ تا ۵۰: هوای پاک و سالم، عدد ۵۱ تا ۱۰۰: هوای قابل قبول (اما دیگر در دسته هوای پاک قرار نمیگیرد)، عدد ۱۰۱ تا ۱۵۰: هوای ناسالم برای گروههای سنی حساس، عدد ۱۵۱ تا ۲۰۰: هوای ناسالم برای عموم جامعه، مقادیر بالاتر از این بازهها به ترتیب وارد وضعیتهای بسیار ناسالم، بحرانی و خطرناک میشوند.
وضعیت شاخص کیفیت هوای استان کرمانشاه در روزهای اخیر در چه سطحی قرار داشت؟
دزفولینژاد: در بازه زمانی اخیر که در برخی از شهرهای کشور به دلیل سکون هوا و پدیده وارونگی دما (اینورژن)، وضعیت کیفیت هوا حتی از حالت ناسالم نیز عبور کرده بود، در استان کرمانشاه چنین شرایطی حاکم نشد. دادههای دریافتی از ایستگاههای سنجش نشان داد که شاخص کیفیت هوا در استان و شهر کرمانشاه در حد ناسالم برای گروههای سنی حساس قرار داشت؛ یعنی در بازه ۱۰۱ تا ۱۵۰. این شاخص هرگز به مرحله اضطرار یا وضعیت ناسالم برای عموم جامعه نرسید.
در برخی شبکههای اجتماعی، اطلاعاتی منتشر شد مبنی بر اینکه هوای کرمانشاه در وضعیت اضطرار قرار دارد و باید تعطیلی اعلام شود. این در حالی است که بر اساس دادههای رسمی و ثبتشده در ایستگاههای سنجش، چنین وضعیتی وجود نداشت. شاخص کیفیت هوا تنها در حد ناسالم برای گروههای سنی حساس بود و هرگز به وضعیت اضطرار یا ناسالم برای عموم جامعه نرسید. مشخص نیست این اطلاعات غیررسمی بر چه مبنایی منتشر شده بود، اما تأکید میکنم که دادههای معتبر، همان دادههایی هستند که از طریق سامانه پایش رسمی اعلام میشوند.
تعداد روزهای خارج از استاندارد کیفیت هوا در سال جاری چگونه بوده است؟
دزفولینژاد: بر اساس آمار ثبتشده در ایستگاههای سنجش کیفیت هوا از ابتدای سال تاکنون، شهر اسلامآبادغرب ۱۱۲ روز هوای پاک و ۸۶ روز هوای قابل قبول داشته است. شهر پاوه ۱۰۱ روز هوای پاک و ۱۵۰ روز هوای قابل قبول، سرپلذهاب ۱۱ روز هوای پاک و ۸۰ روز هوای قابل قبول و قصرشیرین ۶ روز هوای پاک و ۱۸۱ روز هوای قابل قبول را تجربه کردهاند.
شهر کرمانشاه نیز ۳۲ روز هوای پاک و ۱۹۶ روز هوای قابل قبول داشته و شهر کنگاور ۱۰ روز هوای پاک و ۷۶ روز هوای قابل قبول ثبت کرده است. در مجموع میتوان گفت اغلب شهرهای استان حدود ۲۷۰ روز هوای سالم و قابل قبول داشتهاند و اسلامآبادغرب در میان شهرستانها از پاکترین وضعیت برخوردار بوده است.
نظر شما