عملیات نظامی اسرائیل در لبنان در سال ۲۰۲۶ را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک اقدام دفاعی یا پاسخ محدود امنیتی تحلیل کرد. شواهد موجود نشان میدهد که این اقدام بخشی از یک راهبرد گستردهتر برای تغییر موازنههای ژئوپلیتیکی در منطقه است. استفاده از مفاهیمی مانند «منطقه حائل امنیتی» بیش از آنکه بیانگر یک هدف موقت باشد، به نظر میرسد پوششی برای تثبیت یک حضور بلندمدت و ایجاد تغییرات ساختاری در جغرافیای جنوب لبنان است.
به نظر میرسد مهمترین تحول در این عملیات، تغییر رویکرد اسرائیل از تلاش برای تأثیرگذاری سیاسی به سمت اعمال کنترل مستقیم سرزمینی است. این تغییر نشان میدهد که اسرائیل دیگر امیدی به مدیریت غیرمستقیم لبنان از طریق بازیگران داخلی ندارد و به جای آن، بر ایجاد واقعیتهای میدانی تکیه کرده است؛ واقعیتهایی که بازگشتپذیری آنها بسیار دشوار خواهد بود. تخریب زیرساختها، قطع ارتباط مناطق جنوبی با سایر بخشهای کشور و جلوگیری از بازگشت ساکنان، همگی در راستای تثبیت این وضعیت جدید ارزیابی میشوند.
این رویکرد، پیامدهای انسانی جدی به همراه دارد. آوارگی گسترده غیرنظامیان و نابودی زیرساختهای حیاتی، نهتنها بحران انسانی را تشدید میکند، بلکه چشمانداز بازسازی و بازگشت به وضعیت عادی را نیز تیرهتر میسازد. از منظر حقوق بینالملل، چنین اقداماتی میتواند با اصول بنیادین حمایت از غیرنظامیان در تعارض قرار گیرد و زمینهساز انتقادات جدی بینالمللی شود، هرچند واکنشهای جهانی تاکنون محدود بوده است.
همچنین، نمیتوان از بُعد ایدئولوژیک این تحولات چشمپوشی کرد. برخی نشانهها حاکی از آن است که این عملیات ممکن است با دیدگاههایی فراتر از ملاحظات صرفاً امنیتی پیوند داشته باشد؛ دیدگاههایی که به بازتعریف مرزها و گسترش نفوذ سرزمینی میاندیشند. اگر این برداشت تقویت شود، خطر تبدیل شدن این درگیری به یک منازعه بلندمدت و پیچیدهتر افزایش خواهد یافت.
در عین حال، شرایط داخلی لبنان و تحولات منطقهای نیز در تسهیل این روند نقش داشتهاند. ضعف ساختار حاکمیتی لبنان و خلأهای امنیتی موجود، فرصت مناسبی برای پیشروی و تثبیت حضور نظامی ایجاد کرده است. این وضعیت نشان میدهد که در نظام بینالملل، بازیگران قدرتمند میتوانند از شکنندگی دولتها برای پیشبرد اهداف خود سواستفاده بهرهبرداری کنند.
در مجموع، به نوشته وبگاه «دیپلماسی مدرن» این عملیات را نهتنها یک اقدام نظامی، بلکه بخشی از یک روند خطرناک است که میتواند به بیثباتی عمیقتر در منطقه منجر شود. ادامه این وضعیت، احتمال شکلگیری چرخههای جدید خشونت و تشدید بحرانهای انسانی را افزایش میدهد و چشمانداز صلح پایدار را بیش از پیش دور از دسترس قرار میدهد.
نظر شما