بهگزارش قدس آنلاین، در میانه جنگ و تهدید دریایی، دولت با یک چرخش هوشمندانه تجارت خارجی را از آب به خاک منتقل کرد. فعالسازی گمرکات مرزی، سهشیفته شدن فرایند ترخیص و بهرهگیری از ظرفیت مناطق آزاد، نهتنها زنجیره تأمین کالاهای اساسی را پایدار نگه داشت، بلکه نقشه تجارت کشور را بازتعریف کرد و مسیرهای زمینی و کریدورهای منطقهای، جای بنادر تحت تهدید را گرفتند.
دولت با کنار گذاشتن الگوی سنتی تجارت و چرخاندن قطبنمای واردات به سمت مرزهای خاکی، از یک خطر امنیتی یک فرصت اقتصادی ساخت و ساختار سالها ثابت تجارت خارجی را از نو چید. این تصمیم، که در ابتدا پاسخی فوری به شرایط جنگی بود، خیلی زود به یک راهبرد پایدار تبدیل شد راهبردی که حالا مناطق آزاد و گمرکات مرزی را به موتور اصلی تأمین کالا در کشور بدل کرده است.
فعال شدن مناطق آزاد ارس، ماکو، چابهار و انزلی
در شرایط جنگ و تشدید تحریمها، محاصره دریایی یکی از ابزارهای فشار دشمن برای مختل کردن اقتصاد و تأمین نیازهای اساسی کشور محسوب میشود. با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران و وابستگی تاریخی بخشی از تجارت خارجی به بنادر جنوبی، این تهدید میتوانست به بحرانی جدی در تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید تبدیل شود. اما دولت با اتخاذ راهبردی هوشمندانه و مبتنی بر تنوعبخشی به مسیرهای تجاری، توانست این محاصره را خنثی و امنیت تأمین کالاهای مورد نیاز کشور را حفظ کند.
یکی از مؤلفههای کلیدی در خنثیسازی محاصره دریایی، بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیت مناطق آزاد تجاری بود. این مناطق که بیشتر در مرزهای زمینی کشور واقع شدهاند، به محلهایی برای توسعه تجارت مرزی تبدیل شدند. این اقدامها سبب شد نهتنها شاهد متنوع شدن مبادی ورود کالا به کشور باشیم؛ بلکه با محاصره دریایی در جنوب کشور نیز به صورت فعالانه برخورد شد و کالاهای موردنیاز کشور از مبادی و مرزهای زمینی کشور تأمین شده و میشود. مناطق آزاد ارس، ماکو، چابهار، انزلی و سایر مناطق مشابه، نقش حیاتی در این راهبرد ایفا کرده و میکنند.
تغییر جغرافیایی در الگوی واردات
مبتنی بر این رویکرد کلیدی و راهبردی کشور از ابتدای جنگ از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی، به جای وابستگی به تجارت دریایی، مرزهای زمینی ایران فعال شدند و از نخستین اقدامهای دولت در ابتدای جنگ، کاهش وابستگی به کشورهای دور دست که نیازمند حمل دریایی بودند و افزایش سهم واردات از کشورهای همسایه قابل دسترسی از طریق مرزهای زمینی بود. این تغییر جغرافیایی در الگوی واردات، اگرچه ممکن بود در برخی موارد هزینه حمل و نقل را افزایش دهد، اما امنیت تأمین را به میزان قابل توجهی بهبود بخشید.
کریدورها مسیرهای حیاتی برای تجارت ایران
کریدور شمال-جنوب که از روسیه و کشورهای آسیای میانه به سمت خلیج فارس امتداد دارد و کریدور شرق-غرب که چین را از طریق آسیای میانه به ترکیه و اروپا متصل میکند، به مسیرهای حیاتی برای تجارت ایران تبدیل شدهاند. سرمایهگذاری در توسعه زیرساختهای این کریدورها (جادهها، راهآهن، پایانههای مرزی) از سالها پیش آغاز شده بود و در شرایط جنگ به ثمر نشست.
اولویتبندی کالاها و ایجاد خطوط سبز گمرکی
رویکرد ترخیص کالا از گمرکات کشور نیز از ابتدای زمان جنگ متحول شد؛ برای کالاهای اساسی مانند دارو، مواد غذایی، تجهیزات پزشکی و قطعات یدکی صنایع حیاتی، سیستم ترخیص فوری در گمرکات مرزی ایجاد شد. این سیستم با اولویتبندی کالاها و ایجاد خطوط سبز گمرکی، امکان ورود سریع این کالاها به کشور را فراهم میکرد. بنابراین پاسخ ایران به محاصره دریایی دشمن، نمونهای از مدیریت هوشمندانه بحران با استفاده از ظرفیتهای داخلی و منطقهای بود. با بهرهگیری از مناطق آزاد تجاری و گمرکات مرزی خاکی، کشور نهتنها توانست اثرات محاصره دریایی را خنثی کند، بلکه شبکه تجاری مقاومتری ایجاد کرد که در بلندمدت نیز میتواند به نفع اقتصاد کشور باشد.
ورود بدون معطلی و بیوقفه کالا به کشور
خورشید گزدرازی، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان بوشهر و نایبرئیس اتاق مشترک ایران و قطر با اشاره به این موضوع که جنگ شرایط خاصی را بر کشور حاکم کرد و باید سیاستهای ویژهای برای کنترل امور اعمال میشد به قدس گفت: شرایط جنگی ادامه دارد و کشور در وضعیت خاصی قرار گرفته است. باید سیاستهای اتخاذ شده همچنان ادامه پیدا کند تا از رسوب کالاها در گمرکات کل کشور جلوگیری به عمل آید.
رئیس اتاق بازرگانی، صنایع و معادن بوشهر خاطرنشان کرد: دشمن از هیچ اقدامی علیه کشور دریغ نمیکرد و تهدیدهایی علیه اسکلهها و بنادر کشور داشت. بنابراین، ممکن بود انبارها در گمرکات مورد حمله قرار بگیرند. به همین دلیل، تسریع ترخیص کالاها موضوع مهمی بود که به درستی در دستور کار قرار گرفت. استفاده از ظرفیت مناطق آزاد نیز مدنظر قرار گرفت و ورود کالاهای اساسی و ضروری از مبادی زمینی در دستور کار بود. این اقدام نیز به افزایش دسترسی مردم به کالاهای موردنیاز منجر شد.
گزدرازی با اشاره به تنوع بخشیدن به مبادی ورودی کالا به کشور گفت: در حال حاضر گمرکات به صورت سه شیفت فعالیت دارند و به تسریع ترخیص کالا از گمرکات میپردازند .همانطور که در شرایط جنگی گمرکات چابک شدند و سرعت ترخیص کالاها افزایش یافت، نیاز است مقرراتزدایی صورت گیرد و در شرایط غیرجنگی نیز در راستای افزایش سرعت ترخیص کالاها گام برداشته شود.
وی افزود: مناطق آزاد یکی از ظرفیتهای کشور هستند که در شرایط جنگی نهایت بهرهبرداری از آنها به نفع کشور شد. در این زمینه مجوزهای خاصی صادر شد تا کالاهای ضروری مانند دارو و تجهیزات پزشکی از این مبادی به سرعت وارد کشور شوند.
راهبرد توسعه ورود کالا از مناطق آزاد
مهرداد سعادت دهقان، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و ترکیه در گفتوگو با قدس تصریح کرد: اتخاذ سیاستهای ویژه در حوزه گمرکات، مناطق آزاد و خدمات بیمهای، بخشی از بسته سیاستی دولت برای مدیریت کشور در شرایط جنگی بود.
او با اشاره به اینکه تنها اتکا به مسیرهای سنتی واردات امکانپذیر نبود، گفت: راهبرد توسعه ورود کالا از مناطق آزاد و گمرکات مرزی، یکی از مؤثرترین ابزارهای مقابله با محاصره دریایی بود.
دهقان تأکید کرد: این تغییر راهبردی، فراتر از یک اقدام کوتاهمدت، پیامدهای ساختاری برای اقتصاد کشور به همراه داشته است. به گفته او، در کنار خنثیسازی تهدید دشمن، این سیاست موجب تقویت پیوندهای تجاری ایران با کشورهای همسایه، افزایش تابآوری اقتصاد در برابر شوکهای بیرونی و ایجاد شبکهای چندمسیره برای تجارت شد.
او افزود: این رویکرد زمینهساز شکلگیری اقتصادی منعطفتر و مقاومتر است که حتی در دوران پساجنگ هم میتواند برای کشور دستاوردهای بلندمدت داشته باشد.
نظر شما