پرونده ثبت جهانی آسبادهای ایران، یکی از شاخصترین میراثهای فناورانه و بومی کشور، پس از سالها کار کارشناسی به مراحل پایانی خود نزدیک شده است. به گفته مسئولان میراث فرهنگی، این پرونده با مشارکت افغانستان تهیه شده و بهصورت مشترک به یونسکو ارائه خواهد شد.
آسبادها که عمدتاً در مناطق شرقی ایران و متناسب با شرایط اقلیمی و بادهای موسمی شکل گرفتهاند، از نمونههای کمنظیر معماری کاربردی و سازگار با طبیعت به شمار میروند. روند تهیه این پرونده از مجموعه آسبادهای خواف، بهویژه نشتیفان، آغاز شد و در ادامه سایر سایتهای مرتبط در استانهای خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان را نیز دربر گرفت. این پرونده بهصورت زنجیرهای تنظیم شده و شامل مستندنگاری دقیق، برداشتهای فنی، تعیین عرصه و حریم و مطالعات تطبیقی است.
با این حال، چنداستانی بودن گستره آسبادها و ضرورت هماهنگی میان سایتهای مختلف، از جمله عواملی بوده که فرآیند تکمیل پرونده را زمانبر کرده است. همچنین موضوع تأمین اعتبار برای مرمت و حفاظت از این سازههای تاریخی، یکی دیگر از چالشهای مطرحشده در مسیر ثبت جهانی بوده است.
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور، با اشاره به اهمیت اقلیمی این سازهها گفت: آسبادها پاسخی هوشمندانه به شرایط اقلیمی مناطق شرقی ایران هستند و در دورهای که مسئله اقلیم به یکی از چالشهای جدی کشور تبدیل شده، توجه به این میراث فناورانه اهمیت دوچندان دارد. او افزود این پرونده حدود شش تا هفت سال پیش آغاز شد و اکنون پس از تکمیل مطالعات، به جمعبندی نهایی رسیده است.
ایزدی درباره ثبت مشترک این اثر با افغانستان توضیح داد: آسبادها علاوه بر ایران، در افغانستان نیز نمونههایی دارند و از ابتدا رویکرد ما، تهیه پروندهای مشترک بود. این همکاری میتواند علاوه بر تقویت جایگاه اثر، به توسعه مناسبات فرهنگی و منطقهای نیز کمک کند؛ همانگونه که در پرونده جهانی نوروز شاهد گسترش همکاری میان کشورهای مختلف بودیم.
به گفته او، پرونده آسبادها به یونسکو ارسال شده و تاکنون چند مرحله پرسش و پاسخ کارشناسی میان ایران و این نهاد بینالمللی انجام شده است. در حال حاضر تیمهای تخصصی در حال تکمیل دادهها و ارائه پاسخهای نهایی هستند و در صورت طی مراحل اداری، انتظار میرود سال آینده ارزیاب یونسکو برای بررسی میدانی به ایران اعزام شود.
در سالهای اخیر، سازمان میراث فرهنگی تمرکز ویژهای بر تهیه پروندههای زنجیرهای و چندملیتی داشته است؛ رویکردی که موجب شد آثاری مانند کاروانسراهای ایرانی، قناتها و منظر فرهنگی میمند با موفقیت در فهرست میراث جهانی ثبت شوند. مسئولان این حوزه معتقدند مشارکت چند استان یا چند کشور در تهیه یک پرونده، هم اثربخشی فرهنگی را افزایش میدهد و هم شانس ثبت جهانی اثر را بالا میبرد. پرونده آسبادها نیز در همین چارچوب و با ساختاری مشابه در حال پیگیری است.
اهمیت دیپلماسی فرهنگی در ثبت جهانی آثار مشترک
بر اساس گزارشهای رسمی، یونسکو در سالهای اخیر توجه بیشتری به پروندههایی نشان داده که از همکاری میان کشورهای همجوار پدید آمدهاند. تجربه پروندههایی مانند نوروز، نان لواش و چوگان نشان داده که ثبت مشترک آثار، علاوه بر تقویت پیوندهای فرهنگی، نقش مثبتی در دیپلماسی منطقهای ایفا میکند. کارشناسان معتقدند ثبت مشترک آسبادهای ایران و افغانستان نیز میتواند به نزدیکی فرهنگی دو کشور و تقویت تعاملات میراثی کمک کند.
نظر شما