بهگزارش قدس آنلاین، در روزهای اخیر تردیدهای زیادی در مورد کارآمدی و میزان اثرگذاری تحریم دریایی ایالات متحده مطرح شده است. در وهله نخست بسیاری از تحلیلگران به وسعت سرزمینی ایران و جغرافیای مرزهای زمینی این کشور توجه نشان دادهاند. محاصره دریایی ایران در شرایطی انجام میگیرد که مرزهای زمینی جمهوری اسلامی از رقم ۵هزار و ۵۰۰کیلومتر تجاوز میکند که از این جهت در میان ۳۰ کشور اول دنیا به لحاظ امتداد و تنوع مرزهای زمینی قرار دارد. ایران در امتداد ۱۶ استان مرزی، با بیش از ۱۵ کشور مرز زمینی و دریایی مشترک دارد. با این اوصاف به نظر نمیرسد تحریم دریایی کشوری که از مرزهای زمینی با چنین گستردگی بهره میبرد، کارآمدی و تأثیرپذیری تعیینکنندهای برجای گذارد.
تجربه تحریمها و دیپلماسی استانی
اما در وهله دوم باید به تجربه تحریمی بیش از ۴۰ ساله ایران اشاره کرد که حتی شاید بیش از مورد اول میتواند در خنثیسازی این اقدام تحریمی جدید مؤثر واقع شود. در شرایطی که جمهوری اسلامی بر مبنای این تجربه راهکارهای مختلفی را برای عبور از تحریمها آزموده است، در ارتباط با این مورد جدید و خاص، احتمالاً یک راهکار بیش از همه میتواند در کماثرسازی و در واقع بیاثرسازی آن مؤثر واقع شود؛ بهرهگیری از دیپلماسی استانی.
دیپلماسی استانی مفهوم جدیدی در عرصه سیاست خارجی جمهوری اسلامی است که شاید قدمت بهکارگیری آن از دو سال هم فراتر نرود. دیپلماسی استانی را «استفاده از ظرفیتهای استانی برای دستیابی به اهداف سیاست خارجی به خصوص توسعه و تعمیق روابط با همسایگان» به ویژه در حوزه اقتصادی توصیف کردهاند.
در چارچوب این دیپلماسی دولت با تفویض بخشی از اختیارات خود به استانها و استانداران، به تمرکززدایی از سیستم و انتقال تصمیمگیریها به سطوح محلی پرداخته است. در واقع دیپلماسی استانی الگویی از حکمرانی چندسطحی ارائه میدهد که در حوزه اقتصاد آن را میتوان نوعی «فدرالیسم اقتصادی» تعبیر کرد.
مزایای دیپلماسی استانی در تقابل با تحریمها
اگرچه دیپلماسی استانی میتواند اقدامی در راستای تمرکززدایی از قدرت در مرکز و کاهش بروکراسیهای غیرضروری تلقی شود، اما در جمهوری اسلامی ایران اساساً بحث واگذاری و تفویض برخی اختیارات دولت به استانداران بیش از همه در چارچوب مقابله با تحریمها ارائه شده است. در همین راستا آقای عراقچی، وزیر خارجه در اجلاسی به همین منظور، از دیپلماسی استانی به عنوان راه تنفس در شرایط تحریمی یاد میکند: «یکی از راهبردهای مؤثر در بیاثر کردن تحریمها، استفاده از ظرفیتهای منطقهای و مرزی است». اما در مورد اینکه این دیپلماسی چه مزایایی در تقابل با تحریمها و به طور خاص محاصره جدید دریایی ایجاد میکند به نکات و موارد زیر میتوان اشاره کرد:
۱. کاهش فشار و یا ایجاد راه گریز برای همسایگان از تعارض منافع و یا از برنامه تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا از روشهایی همچون انجام مبادلات در سطوح ایالتی و محلی، مبادلات مالی و ارزی خُرد و بدون جلب توجه و افزایش امکان مبادله تهاتر در مناطق همجوار مرزی و زمینی.
۲. افزایش ظرفیتهای اقتصادی و تجاری دوجانبه به واسطه اقدامهایی همچون توسعه بازارچهها و گذرگاههای مرزی، ایجاد مناطق آزاد تجاری، رونق هر چه بیشتر تجارت چمدانی و ارائه و تبادل محصولات و تولیدات بومی و محلی در دو سوی مرزها.
۳. گسترش استفاده از ظرفیتهای ترانزیت زمینی و ریلی در سایه درک شرایط و نیازهای اقتصادی محلی و منطقهای و فاصله گرفتن از بروکراسی و پیچیدگیهای مراکز قدرت.
۴. امکان تمرکز هر استان بر یک محدوده و یا کشور خاص.
۵. بهرهگیری از ظرفیتهای هر یک از کشورهای همسایه.
دیپلماسی استانی؛ کمک به عبور از شرایط پساجنگی
از زمان ارائه و اجرای طرح دیپلماسی استانی زمان چندانی نمیگذرد، اما این طرح با استقبال خوبی هم در داخل و هم از سوی همسایگان مواجه شده است. برگزاری دو نشست مهم با حضور مقامات عالی رتبه جمهوری اسلامی و سفرا و تجار خارجی در شیراز(۱۴۰۳) و مشهد(۱۴۰۴)، سفرهای متعدد مقامات استانی و محلی کشورهای همسایه به ایران برای گسترش همکاریها، جهش قابل توجه در ترانزیت کالا از طریق خطوط ریلی در مناطق مختلف به ویژه نواحی شرق کشور و ایجاد چندین بازارچه و منطقه آزاد تجاری جدید در استانهای مرزی همچون خراسان رضوی و جنوبی، همگی بخشی از تحولاتی است که میتواند در مسیر مواجهه با تحریمها و به طور خاص تحریم دریایی اخیر قرار گیرد.
خبرنگار: میراحمدرضا مشرف
نظر شما