با آغاز جنگ تحمیلی سوم علیه کشورمان، هنرمندان خراسان رضوی و مشهدی به صورت خودجوش با تولید آثار مختلف نمایشی به میدان آمدند و در کنار همه فعالیتهای فرهنگی که این شبها در تجمعات شبانه مردمی اجرا میشود، آنها نیز تئاترهای خیابانی خود را به نمایش میگذارند.
هنرمندان هنرهای نمایشی مشهد، این شبها حول محور حوزه هنری خراسان رضوی و باشگاه تئاتر مسجد گرد هم آمدهاند و از دل ایدههای مطرح شده، نمایشهایی با مضامین ملی و اسطورهای را تبدیل به دیالوگ و نمایشنامه کردهاند و آنها را در خیابان و در حوزه هنری انقلاب اسلامی به نمایش گذاشتهاند.
برای اطلاع از جزئیات این عرصه هنری به سراغ محمد جهانپا، مدیرگروه رشته ادبیات، نمایش و سینمای دانشگاه فردوس مشهد و عضو شورای تخصصی تئاتر حوزه هنری خراسان رضوی رفتیم. او درباره اتفاقات هنری این شبها میگوید: با آغاز جنگ تحمیلی سوم، نمایشهایی را در محل تجمعات هاشمیه مشهد در کنار مسجد المنتظر(عج) و حوزه هنری انقلاب اسلامی خراسان رضوی اجرا کردیم. در آنجا نمایشهایی با موضوع آرش و رستم امروز، چهار نقل حماسی و پرفورمنس پرچم را اجرا کردیم. همچنین در ساختمان حوزه هنری نیز پرفورمنس مدرسه میناب اجرا شده است.
جهانپا درباره اجرای نمایش در محل تجمعات خیابانی نیز عنوان میکند: یکسری از دوستان باشگاه تئاتر مسجد برای اجرا در مساجد و میادینی که از آنها دعوت میشود، حضور پیدا میکنند و اجرای مونولوگهایی را به صورت تکبازی به نمایش میگذارند. بیشتر بچههای مسجدی که مربیان درجه یکشان جزو هیئت تحریریه هستند و متن نوشتند، در این اجراها شرکت کرده و مربیانشان با زیرمجموعههای خود گروهداری میکنند.
این عضو شورای تخصصی تئاتر حوزه هنری خراسان رضوی درباره سایر هنرمندانی که در این عرصه حضور پیدا کردهاند نیز بیان میکند: تعدادی از این دوستان هم هنرمندانی هستند که با حوزه هنری ارتباط دارند. در واقع تلفیقی از هنرمندان تئاتر و اعضای تئاتر مسجد، این شبها اجراهایی داشته و دارند.
او درباره استقبال مردم از این نمایشها خاطرنشان میکند: هر چیزی که به درک بهتر فضا کمک کند و در راستای معرفتافزایی و تبیین جنگی باشد که اکنون در جریان است، مفید خواهد بود. مردم نیز در این شبها همراهی و استقبال خود را از اجرای نمایشها نشان دادهاند و اجرایی نبوده که تماشاگر آن را دوست نداشته باشد؛ بلکه اکنون موقعیتی است که اینگونه نمایشها مورد اقبال تماشاگران نیز واقع میشود.
جهانپا همچنین درباره نقش هنرمندان در میدان خیابان میگوید: بنده معتقدم در حوزه هنرهای نمایشی نباید توقع داشته باشیم تمام بدنه تئاتر حرفهای برای این اتفاق بیایند و در خیابان اجراهایی داشته باشند. به نظرم این برداشت اشتباهی است و این موضوع نیاز به زمان دارد. دوستان هنرمند باید این فضا را درک کنند و برایشان جا بیفتد تا بتوانند به آن فکر کرده و ایدهپردازی کنند و این ایدهپردازی به تولید متن و اجرای حرفهای برسد.
این عضو شورای تخصصی تئاتر حوزه هنری خراسان رضوی میافزاید: در کنار این موضوع، هنرمندان تئاتر خیابانی و میدانی میتوانند مانند گروههای ضربت و چریکهای هنری ما وارد عرصه شوند؛ چرا که این افراد در همه سالهای فعالیتشان آموختهاند چگونه به سرعت به ایده برسند و با توجه به تجربهای که دارند، آن ایده را در فضای خیابان اجرا کنند. این موضوع مستلزم آن است که مسئولان فرهنگی زمینهای را برای ورود هنرمندان به این عرصه فراهم کنند. در حال حاضر نمیتوان از این هنرمندان توقع داشت؛ چرا که به لحاظ معیشتی در تنگنا هستند به دلیل اینکه از دی ماه سال گذشته تاکنون تئاتر مشهد تعطیل بوده و نمایشی اجرا نشده است.
او ادامه میدهد: آیا انجمن هنرهای نمایشی استان میداند شغل چه تعداد از افراد در خراسان رضوی تئاتر است و چند نفر از آنها نان شبشان وابسته به کار در تئاتری بوده که اکنون تعطیل است؟ آیا در این زمینه آماری دارند؟ خیر. وقتی نمیدانند، چگونه میتوانند از این هنرمندان کمک بگیرند. در نتیجه به نظرم باید بودجه اولیهای برای تولید آثار بگیرند. نمیشود از کسانی که اکنون از نظر معیشتی در تنگنا هستند، توقع داشته باشیم خودشان هزینه کرده و نمایش تولید کنند. این امکانپذیر نیست و توقعی دور از انصاف است.
جهانپا درباره راهکار رفع این کاستیها نیز عنوان میکند: به نظرم این امکان وجود دارد که ارگانهای فرهنگی با یکدیگر همافزایی کرده و مبلغی را برای این موضوع تعیین کنند. این کار سبب میشود هم کمکی به هنرمندان صورت بگیرد و هم این دوستان در این شبها در عرصه خیابان فعال شوند. این غفلتهایی بوده که انجمن هنرهای نمایشی استان در این زمینه انجام داده است.
این عضو شورای تخصصی تئاتر حوزه هنری خراسان رضوی اظهار میکند: فعالیتهایی که این شبها انجام دادهایم، از سر احساس وظیفه و کارهای شخصی بوده که صورت گرفته است. این گردهمایی ما در حوزه هنری نیز به خاطر دغدغههایی است که داشتهایم و حوزه هنری در این زمینه ما را اجبار نکرده؛ اما واقعاً نمیتوانیم این دغدغه و توقع را از همه هنرمندان عرصه نمایش داشته باشیم.
سوگخوانی «خرابه» برای بیان داغ کودکان میناب
در ادامه، به سراغ دو نفر از هنرمندان عرصه نمایش رفتیم که این شبها در خیابان هاشمیه به اجرای نمایش پرداختهاند.
مهدی کیومرثی، مسئول گروه هنری ماهو درباره فعالیت این گروه میگوید: گروه ما این شبها اجرایی را با عنوان سوگخوانی «خرابه» داشته که آن را برای نخستین بار در ویژهبرنامه چهلم شهدای دانشآموز میناب اجرا کردیم. در این ویژهبرنامه چند گروه دیگر نیز نمایشهای مختلفی را اجرا کردند.
او میافزاید: اجرای ما مربوط به داستان خرابه مدرسه میناب است و با جانبخشی که انجام دادهایم، داستان حول محور درگیری میان سقفی که بالای سر بچهها بوده و دانشآموزان به آن دسترسی نداشتند و نیمکتی که دائم همنشین بچهها بوده رقم میخورد. در نمایش ما گفتوگوها میان دو شخصیت سقف و نیمکتها اتفاق میافتد و سپس قصه به صدر تاریخ برمیگردد. در نمایش بیان میشود این نبرد کنونی که بچهها را هدف قرار میدهد، از صدر تاریخ بوده است. در آخر نیز نمایش ما با روضه حضرت رقیه(س) در خرابههای شام به پایان میرسد.
مسئول گروه هنری ماهو درباره اجراهایی که تاکنون داشتهاند نیز بیان میکند: تاکنون یک شب در هاشمیه و یک شب در احمدآباد اجرا داشتهایم. با چند جای دیگر نیز هماهنگ کردهایم و احتمالاً در حرم مطهر رضوی نیز اجرا خواهیم داشت.
نمایش همبستگی و به خیابان آمدن اسطورهها در مشهد
یکی دیگر از نمایشهایی که این شبها در میادین در حال اجراست، نمایش میدانی پرفورمنس «همبستگی اقوام ایرانی» به کارگردانی جواد همایونی تبریزی است. از این رو به سراغ این کارگردان رفتیم تا درباره حال و هوای اجراهای این شبهای گروهش بگوید.
همایونی درباره چگونگی آغاز این نمایش میگوید: از ۲۷ اسفند نمایش میدانی پرفورمنس «همبستگی اقوام ایرانی» و نمایشهای حماسی با موضوع اسطورههای ایرانی را در خیابانها به اجرا گذاشتیم. تعداد اجراهایمان زیاد بوده؛ زیرا گاهی وقتها روزی سه تا چهار اجرا هم داشتهایم. این نمایشها بیش از هفت دقیقه طول نمیکشند و برای مردم جذاب هستند و راحتتر با آنها ارتباط برقرار میکنند.
این کارگردان مشهدی درباره موضوع نمایشها نیز بیان میکند: در این نمایشها ارتباط باورهای کهن ایرانی با شجاعتهای امروز را که فرماندهان ما در میدان انجام میدهند، نشان میدهیم و بیان میکنیم که اکنون نقش مردم در این عرصه چیست. در یکی از نمایشها رستم به خان هشتم میرسد و آن نیز حضور مردم در خیابانهاست. آن موقع رستم خطاب به مردم میگوید: «هفت خان را گذراندم و خان هشتم شمایید که بهعنوان رستم زمانه باید در خیابان باشید و آن را حفظ کنید». آرش نیز خطاب به مردم بیان میکند: «تیر آخر را شما باید بزنید و وقت آن رسیده که شما قدرت ایران را به دشمن نشان دهید». کاوه آهنگر نیز میگوید: «این بیرق نباید بر زمین بیفتد».
او با بیان اینکه مردم از این نمایشها استقبال خوبی داشتهاند و بهصورت متقابل به یکدیگر روحیه میدهیم تا هم ما این جبهه را نگه داریم و هم آنها جبهه خیابان را حفظ کنند، درباره جلوههای زیبای اجرای این نمایشها در عرصه خیابان عنوان میکند: هنگام پخش سرود ملی، همه شخصیتهای ما سلام نظامی میدهند یا دستشان را روی سینه میگذارند و در کنار آنها همه تماشاگرانی که در خیابان هستند نیز از کوچک و بزرگ سلام نظامی میدهند یا دستشان را روی سینه میگذارند و این حس به آنها منتقل میشود که هر کدام از آنها یکی از اسطورههای تاریخی کشور هستند.
در کنار نمایشهایی که در مشهد در حال اجراست، هنرمندان شهرستانی نیز این شبها به میدان آمدهاند و در میادین شهر خود نمایشهای حماسی و ملی را اجرا میکنند؛ از جمله آنها، نمایش میدانی «نبردی برای پیروزی» به نویسندگی محمدرضا درویش و کارگردانی زهره داورزنی در داورزن، نمایش خیابانی «وطنفروشی ممنوع» به نویسندگی و کارگردانی علیاصغر محزونی در بجستان، نمایش آیینی–میدانی «بزن که خوب میزنی» به کارگردانی کاظم شیبانی در بردسکن، نمایش نقالی میدانی «ایران بخند» به کارگردانی و نقالی محمد شادمهری در نیشابور، نمایش خیابانی «اسطوره» به نویسندگی حمید عابدی و کارگردانی یاسر موسیپور در محوطه باغ ملی قوچان و سه نمایش خیابانی به نویسندگی و کارگردانی محمد امین نجار شامل «فریاد در رمضان»، «عمو فیروز از دل آتش» و «آرمان» در شهرهای نیشابور و فیروزه و در میادین مهم شهرستانهای خراسان رضوی اجرا شده است.
حضور انقلابی و جهادی هنرمندان خراسان رضوی در عرصه تبیین خیابانی و بازنمایی اسطورههای ملی در راستای تقویت اتحاد مقدس، یکی از زیباترین جلوههای هنر متعهد ایرانی محسوب میشود که نیازمند نگاه جدی مسئولان برای کمک مالی و تقویت آنها در همه عرصههاست.
نظر شما