حکایت، حکایت کسی است که خودش را به خواب زده و درنتیجه بیدار کردنش غیرممکن است! دولتهای غربی و نهادها و سازمانهای به اصطلاح بینالمللی هم انگار در برابر حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، خود را به خواب زدهاند و اگر آشکار یا پنهانی از متجاوزان حمایت نکنند، آنها را حتی محکوم هم نمیکنند! محکوم نمیکنند که بگذرد، با هیاهوی رسانهای و اعمال سانسورهوشمند تلاش دارند مردمشان را از واقعیتهای جنگ دور نگه دارند. همه اینها در حالی است که نظرسنجیهای معتبر جهانی نشان میدهند ۸۰درصد مردم جهان بخش اصلی و عمده تقصیر شروع جنگ را متوجه واشنگتن و تلآویو میدانند و بیشتر افکار عمومی جهان، طرف ایران را گرفتهاند. گزارش مستندی که در«تابناک» منتشر شده بیانگر این است که افکار عمومی در اسرائیل و آمریکا با افت حمایت و بدبینی فزاینده مواجه شده و از سوی دیگر حمایت از ایران نزد افکار عمومی همچنان در حال افزایش است.
آمریکا و اسرائیل؛ مقصر اصلی جنگ
تازهترین نظرسنجیهای بینالمللی نشان میدهد در روزهای نخست این جنگ، نگاه مردم جهان با آنچه در تریبونهای رسمی گفته میشود، فاصله دارد. دادههایی که مؤسساتی مثل گالوپ اینترنشنال، ایپسوس و «شاخص افکار عمومی عرب» در مارس و آوریل ۲۰۲۶ منتشر کردهاند، تصویری جالب از این شکاف ارائه میدهد. خلاصهاش این است که در بسیاری از نقاط جهان، مردم داستان جنگ را جور دیگری میبینند. مثلاً در نظرسنجی گالوپ اینترنشنال که با حضور حدود ۱۳هزار نفر در ۱۵ کشور انجام شده، فقط ۱۶درصد از پاسخدهندگان از ائتلاف آمریکا و اسرائیل حمایت کردهاند. نکته جالبتر اینکه تقریباً همین میزان هم از ایران حمایت صریح کردهاند. یعنی بخش بزرگی از مردم جهان نه کاملاً طرف ایناند و نه کاملاً طرف آن. اما وقتی سؤال کمی دقیقتر شده و پرسیدهاند «آغاز جنگ تقصیر چه کسی بوده؟» جوابها شکل دیگری پیدا کرده است. حدود ۸۰درصد از شرکتکنندگان گفتهاند مسئولیت اصلی شروع جنگ متوجه واشنگتن و تلآویو است. یعنی حتی کسانی که نمیخواهند صریحاً طرف یکی از طرفها را بگیرند، در دل خود معتقدند جرقه اصلی ماجرا از آن سمت زده شده است.
تغییر نگاه مردم
در میان کشورها هم نتایج جالبی دیده میشود. پاکستان با حدود ۷۹درصد بیشترین سطح حمایت از ایران را نشان داده و پس از آن ترکیه قرار دارد. در مقابل، کلمبیا با حدود ۳۰درصد بیشترین حمایت از ائتلاف آمریکا و اسرائیل را ثبت کرده و بعد از آن فیلیپین دیده میشود. همین تفاوتها نشان میدهد افکار عمومی جهان یکدست نیست و هر جامعهای از زاویه تجربه تاریخی، فضای رسانهای و سیاست داخلی خودش به این جنگ نگاه میکند. اما شاید جالبتر از همه، تصویری باشد که داخل خود آمریکا دیده میشود. مجموعهای از نظرسنجیهای معتبر مثل Pew، Ipsos و Quinnipiac نشان میدهد بخش قابل توجهی از مردم آمریکا چندان با ورود کشورشان به جنگ با ایران همراه نیستند. براساس این دادهها، ۵۳ تا ۶۱درصد آمریکاییها با اقدام نظامی علیه ایران مخالفت کردهاند. در مقابل، تنها حدود یکچهارم تا یکسوم گفتهاند چنین اقدامی ارزشمند یا ضروری بوده است. با این حال در یک نظرسنجی دیگر هم ۵۶درصد آمریکاییها گفتهاند این جنگ بیشتر از آنکه به سود آمریکا باشد، به نفع اسرائیل است. همزمان نگاه منفی به اسرائیل در افکار عمومی آمریکا هم افزایش یافته و در نظرسنجی پیو در آوریل ۲۰۲۶ به حدود ۶۰درصد رسیده است. این یعنی جامعه آمریکا برخلاف تصور رایج، در برابر سیاستهای نظامی دولتش کاملاً یکدست نیست و گاهی وقتی هزینهها و پیامدهای جنگ روشنتر میشود، نگاه مردم هم تغییر میکند.
بازنگری به جای حمایت اولیه
در اسرائیل هم داستان کمی شبیه همین است. در روزهای اول جنگ، حمایت از عملیات نظامی بسیار بالا بود. براساس دادههای «مؤسسه دموکراسی اسرائیل»، در اوایل مارس ۲۰۲۶، ۸۱ تا ۹۳درصد یهودیان اسرائیلی از عملیات حمایت میکردند، اما با گذشت زمان و روشنتر شدن پیامدهای جنگ، این حمایت کمکم کاهش پیدا کرد و در اواخر مارس و آوریل به حدود ۶۸درصد رسید. جالبتر اینکه در همان نظرسنجیها ۴۶درصد از پاسخدهندگان گفتهاند اسرائیل و آمریکا در این جنگ به اهداف خود نرسیدهاند و فقط ۲۲درصد آن را نوعی پیروزی دانستهاند.
حتی ۳۴درصد گفتهاند اگر از ابتدا میدانستند پاسخ ایران چنین ابعادی خواهد داشت، اصلاً از آغاز جنگ حمایت نمیکردند. یعنی فضای افکار عمومی در اسرائیل هم کمکم از هیجان اولیه فاصله گرفته و به سمت ارزیابیهای محتاطانهتر رفته است.
اگر به جهان عرب هم نگاه کنیم، تصویر حتی واضحتر میشود. «شاخص افکار عمومی عرب» که در ۱۵ کشور عربی منتشر شده، نشان میدهد ۸۴درصد پاسخدهندگان سیاستهای اسرائیل و ۷۷درصد سیاستهای آمریکا را تهدیدی برای منطقه میدانند. در مقابل، فقط حدود ۶درصد ایران را تهدیدی جدی ارزیابی کردهاند. در یک نظرسنجی دیگر که در کشورهایی مثل عربستان و مصر انجام شده، ۳۸درصد اسرائیل و ۲۹درصد آمریکا را مقصر اصلی جنگ دانستهاند. در حالی که تنها ۱۸ درصد ایران را مسئول معرفی کردهاند. علاوه بر این، حدود ۷۲درصد پاسخدهندگان گفتهاند از گسترش جنگ و حتی احتمال وقوع یک درگیری بزرگ جهانی نگران هستند. تحلیلگران میگویند این نتایج نشان میدهد بین افکار عمومی و سیاست رسمی برخی دولتهای عربی فاصله قابل توجهی وجود دارد. در حالی که بعضی دولتها به دلیل ملاحظات سیاسی یا امنیتی رویکرد خاصی دارند، نگاه بخش بزرگی از مردم منطقه بیشتر انتقادی نسبت به آمریکا و اسرائیل است و در برخی موارد حتی همدلانهتر با ایران.
مخالفت محتاطانه
در اروپا و کانادا هم نشانههایی از همین نگاه دیده میشود. در اسپانیا، براساس یک نظرسنجی مشترک ایپسوس و روزنامه «لا ونگواردیا» حدود ۷۲درصد مردم عملیات آمریکا و اسرائیل را غیرموجه دانستهاند. در ایتالیا هم حدود ۵۶درصد با دخالت نظامی مخالفت کردهاند. در کانادا نیز ۶۱درصد گفتهاند با حمله نظامی آمریکا مخالفاند و ۶۶درصد نگران کشیده شدن کشورشان به دامنه این جنگ هستند. در کنار این کشورها، افکار عمومی در چین و روسیه هم احتمالاً نگاه انتقادی مشابهی دارند، هرچند دادههای نظرسنجی گستردهای درباره آنها منتشر نشده است.
با توجه به فضای رسانهای و مواضع عمومی در این کشورها، بعید به نظر میرسد نگاه غالب در میان مردمشان همسو با سیاستهای واشنگتن باشد. بنابراین اینطور که پیداست در عرصه افکار عمومی جهان، جنگ، هزینه سیاسی قابل توجهی برای واشنگتن داشته است. شاید بتوان گفت این جنگ نه فقط در میدانهای نظامی که بخش مهمی از آن در ذهن مردم و در میدان روایتها جریان دارد. اما سؤال اینجاست که آیا صدای افکار عمومی جهان بالاخره به گوش سیاستمداران خواهد رسید یا همچنان در حاشیه باقی میماند؟
نظر شما