بلاتکلیفی و عدم قطعیت، بیش از هر خبر ناگواری ذهن انسان را دچار استرس میکند؛ چرا که مغز در میان دوراهی آمادهباش یا آرامش، دچار فرسودگی میشود.شناخت دقیق ریشههای این وضعیت و بهکارگیری راهکارهای عملی، گامی حیاتی برای بازگشت از وضعیت بقا به پایداری ذهنی است.
انجمن علمی دانشجویی روانشناسی واحد برادران دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) در تازهترین گزارش آموزشی خود، به تحلیل مکانیزمهای مهار فرسودگی مغز، پرداخت.
چرا بلاتکلیفی مغز را آزار میدهد؟
مغز انسان اساساً برای پیشبینی و کنترل آینده طراحی شده است. زمانی که فرد در وضعیت نامشخص قرار میگیرد، سیستم هشدار مغز بهصورت طولانیمدت فعال میماند و ذهن به سمت منفیسازی سناریوها در وضعیت بلاتکلیفی گرایش پیدا میکند. این عوامل باعث میشود که بلاتکلیفی به یکی از آزاردهندهترین وضعیتهای روانی تبدیل شود.
در لایههای درونی مغز چه میگذرد؟
هنگام بروز فرسودگی، مرکز تشخیص خطر در مغز دچار بیشفعالی شده و فرد را وارد حالت «جنگ یا گریز» میکند. این فرایند منجر به کاهش کارکرد مرکز منطق، افت کنترل هیجان و اختلال در تصمیمگیری میشود. در واقع مغز در دایره تردیدِ «خطر هست یا نیست» گیر میکند و همین امر موجب ایجاد فرسودگی عصبی شدید میشود.
نشانههای سهگانه اضطراب انتظار
اضطراب ناشی از انتظار و بلاتکلیفی در سه بخش خود را نشان میدهد؛ در حوزه «شناختی» فرد دچار افکار تکراری، فاجعهسازی و کاهش تمرکز میشود. در بخش «جسمی» علائمی نظیر بیخوابی، تپش قلب و تنش عضلانی بروز میکند و در سطح «رفتاری» نیز کنترلکردن مداوم اخبار و اجتناب از فعالیتهای معمول مشاهده میشود.
راهکارهای علمی برای مهار فرسودگی
برای مقابله با این وضعیت، راهکارهای علمی و کاربردی دقیقی تدوین شده است. تمرکز بر کارهای قابلکنترل بهجای غرقشدن در سناریوسازیها، نخستین گام است. اختصاص تنها ۲۰ دقیقه در روز برای فکرکردن به نگرانیها، آرامسازی بدن با تنفس عمیق، ورزش و خواب منظم از دیگر موارد کلیدی است. همچنین نوشتن افکار برای تخلیه ذهنی و قطع چرخه نشخوار فکری، پذیرش و مشاهده نگرانیها بدون قضاوت و در نهایت کمکگرفتن از متخصص در موارد شدید، از ابزارهای مؤثر برای بازیابی سلامت روان به شمار میآیند.
شایانذکر است، این فعالیت علمی در حالی انجام میشود که انجمن علمی روانشناسی دانشگاه بینالمللی امام رضا (ع) پیشازاین نیز با انتشار مجموعههای آموزشی متنوع، در مسیر ارتقای تابآوری دانشجویان گام برداشته است. بازخوانی پرونده «معجزه روالها» نشان میدهد که چگونه ایجاد نظم در کارهای کوچک روزمره میتواند بهعنوان سدی در برابر اضطراب عمل کند و حس توانمندی را به فرد بازگرداند.
همچنین بررسی ریشههای «ترومای بیننسلی» و ارائه راهکارهای مدیریتی برای حفظ سلامت در «کلاسهای مجازی» از دیگر اقداماتی است که پیشتر با حمایت معاونت فرهنگی و دانشجویی دانشگاه انجام شد. این تلاشها همگی بر این اصل استوار است که آگاهی از مکانیزمهای روانی و ایجاد فضاهای امن برای گفتوگو، اصلیترین راه برای شکستن زنجیره آسیبهای روحی و رسیدن به ترمیم جمعی است.
نظر شما