بازار تخممرغ در ماههای اخیر روزهای پرنوسانی را پشت سر گذاشته است؛ از افزایش قیمت در بازار مصرف تا بحثهای مربوط به صادرات و کمبود عرضه. اما پشت این نوسانها، مجموعهای از تغییرات در سیاستهای ارزی و نظام تأمین نهادههای دامی قرار دارد که اثر آن بیش از همه در مرغداریها دیده میشود. برای فهم آنچه در این صنعت گذشته، گفتوگو با یکی از مرغداران باسابقه کشور تصویری روشن از فشارها، تصمیمهای سخت و البته امید به بازگشت تولید ارائه میدهد.
نهاده که گران شد، حساب و کتاب واحد به هم ریخت
جلیل مقیمی فعال در صنعت مرغ تخم گذار که به عنوان دبیر انجمن مربوطه این صنعت نیز فعال است، امروز واحد تولیدی خود را اجاره داده است. او میگوید تصمیم سادهای نبود، اما شرایط اقتصادی واحد تولیدی را به نقطهای رساند که ادامه فعالیت دشوار شد. «نهاده مشکلات زیادی پیدا کرد. هزینه دان خیلی بالا رفت و دیگر نگه داشتن واحد برای ما صرف نمیکرد. من خودم مرغداری را از خیرش گذشتم و دادم اجاره. خیلی از همکاران هم مرغها را دادند کشتارگاه و جمع کردند.»
در صنعت مرغ تخمگذار، خوراک طیور شامل ذرت و کنجاله سویا حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد هزینه تولید را تشکیل میدهد. بنابراین هر تغییر در قیمت این نهادهها مستقیماً بر هزینه تولید اثر میگذارد. با حذف ارز ترجیحی برای واردات نهادههای دامی و انتقال مبنای قیمتگذاری به نرخ ارز تالار دوم، قیمت نهادهها افزایش یافت و به گفته تولیدکنندگان، فاصله میان هزینه تولید و قیمت فروش بیشتر شد.
این مرغدار توضیح میدهد: «وقتی هزینه دان از درآمد تخممرغ جلو میزند، تولیدکننده مجبور است تصمیم سخت بگیرد. مرغ هر روز دان میخورد، اما اگر درآمدش هزینه را جبران نکند، نگه داشتنش منطقی نیست.» در چنین شرایطی بسیاری از واحدها برای کنترل هزینهها جوجهریزی را کاهش دادند یا بخشی از مرغهای تخمگذار را پیش از پایان دوره تولید به کشتارگاه فرستادند؛ تصمیمی که اثر آن چند ماه بعد در بازار دیده شد.
اثر تأخیری تصمیمهای مرغداریها در بازار
به گفته جلیل مقیمی، بازار تخممرغ برخلاف تصور عمومی واکنش فوری به تغییرات تولید ندارد.«وقتی مرغ تخمگذار را میفرستیم کشتارگاه، همان روز اثرش در بازار دیده نمیشود. دو سه ماه طول میکشد تا کمبود خودش را نشان بدهد.»
چرخه تولید در واحدهای تخمگذار به گونهای است که فاصله زمانی میان تصمیم تولیدکننده و اثر آن در بازار مصرف وجود دارد. کاهش جوجهریزی یا خروج مرغهای تخمگذار از گلهها ابتدا در آمار تولید دیده نمیشود، اما چند ماه بعد به کاهش عرضه تخممرغ در بازار منجر میشود.
در همین دوره، ورود بخشی از مرغهای تخمگذار به کشتارگاهها باعث افزایش عرضه گوشت مرغ شد و همین موضوع در ماه های پایانی سال ۱۴۰۴ به کاهش قیمت مرغ در بازار انجامید. به این ترتیب، بخشی از افت قیمت مرغ در آن مقطع در واقع نتیجه فشار اقتصادی بر واحدهای تخمگذار بود که برای کاهش هزینهها ناچار به کاهش مرغ های خود شدند.
تلاش دولت برای تأمین نقدینگی تولید
در کنار این تحولات، سیاستگذار تلاش کرده است با طراحی ابزارهای اعتباری جدید بخشی از فشار نقدینگی وارد بر تولیدکنندگان را کاهش دهد. یکی از مهمترین این ابزارها، مدل تأمین مالی زنجیرهای برای خرید نهادههای دامی در سامانه بازارگاه است که از طریق پلتفرم «پالیز» و کیف پول اعتباری «نویپو» اجرا میشود. به گفته روابط عمومی بانک کشاورزی، در این سازوکار تولیدکنندگان پس از اعتبارسنجی در بانک میتوانند بدون پرداخت کامل وجه نقد، اعتبار لازم برای خرید نهاده را دریافت کنند و از طریق کیف پول نویپو نهاده مورد نیاز خود را از سامانه بازارگاه تهیه کنند. دوره بازپرداخت این اعتبار نیز معمولاً حدود ۹۰ روز تعیین شده است.
بر اساس اعلام بانک کشاورزی، برای اجرای این طرح در سطح کشور حدود ۷۰ هزار میلیارد ریال اعتبار شناور پیشبینی شده است. در این چارچوب سقف اعتبار برای واحدهایی که از ضمانتنامه استفاده میکنند تا ۳۰۰ میلیارد ریال و برای واحدهایی که وثایق ملکی ارائه میدهند تا یکهزار و ۵۰۰ میلیارد ریال تعیین شده است. کارمزد صدور ضمانتنامه نیز حدود ۲.۵ درصد اعلام شده و نرخ تأمین مالی خرید نهاده از طریق این سازوکار بسته به شرایط اعتباری واحدها بین ۳ تا ۸ درصد متغیر است.
نمونهای از اجرای این طرح در استان خراسان رضوی نیز گزارش شده است. به گفته مسئولان سازمان جهاد کشاورزی این استان، در ۱۰ روز نخست اجرای طرح حدود ۸۰۰ تولیدکننده در سامانه پالیز ثبتنام کردند که از میان آنها ۱۱۰ واحد موفق به فعالسازی کیف پول اعتباری شدند و در مجموع حدود یکهزار و ۱۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای خرید نهاده دریافت کردند؛ رقمی که به گفته مدیران استانی نشاندهنده استقبال اولیه تولیدکنندگان از این مدل تأمین مالی است.
در کنار این ابزار، بستهای از تسهیلات سرمایه در گردش نیز برای حمایت از صنعت طیور در نظر گرفته شده است. بر اساس مصوبه دولت و اعلام وزارت جهاد کشاورزی، حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات با نرخهای ترجیحی ۱۰ تا ۱۵ درصد برای واحدهای تولیدی صنعت طیور اختصاص یافته که میتواند تا حدود ۵۰ درصد سرمایه در گردش واحدها را پوشش دهد. دوره بازپرداخت این تسهیلات نیز حدود ۹ ماه تعیین شده است.
در سطح استانی نیز بخشی از این منابع در حال تخصیص است. به گفته مسئولان سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، حدود ۲.۲ هزار میلیارد تومان از این تسهیلات به واحدهای مرغداری این استان اختصاص یافته که معادل حدود ۱۱ درصد کل منابع پیشبینیشده در طرح ملی است؛ اقدامی که به گفته مدیران بخش کشاورزی استان با هدف حفظ پایداری تولید و جلوگیری از خروج واحدها از چرخه تولید دنبال میشود.
تسهیلات واحد را زنده نگه میدارد، اما مشکل اصلی بیثباتی است
با وجود این حمایتها، بسیاری از تولیدکنندگان معتقدند مسئله اصلی صنعت طیور صرفاً دسترسی به تسهیلات نیست، بلکه ثبات در شرایط اقتصادی است. مقیمی میگوید: «تسهیلات کمک میکند واحد نخوابد، اما قیمت نهاده را پایین نمیآورد. ما با گرانی میتوانیم کنار بیاییم، اما با بیثباتی نمیشود کار کرد. اگر بدانیم قیمت دان چه خواهد بود، میتوانیم برنامهریزی کنیم.»
به گفته او، صنعت مرغ تخمگذار ظرفیت بازگشت سریع به تولید را دارد. چرخه تولید در این صنعت نسبتاً کوتاه است و در صورت ایجاد ثبات در تأمین نهاده و دسترسی به سرمایه در گردش، بسیاری از واحدهایی که تولید خود را کاهش دادهاند میتوانند دوباره به چرخه تولید بازگردند.
دبیر انجمن مرغ تخم گذار استان خراسان میگوید: «بازار مصرف همیشه هست. مردم تخممرغ را از سفرهشان حذف نمیکنند. اگر شرایط قابل پیشبینی شود، تولید هم برمیگردد. ما تولید را بلدیم؛ فقط باید بتوانیم با خیال راحت برنامهریزی کنیم.»
صنعت تخم مرغ در یک «دوران گذار» ایستاده است؛ دورهای که اگر با ثبات و ابزارهای درست همراه شود، میتواند از دل فشار امروز، ساختاری رقابتیتر و شفافتر برای فردا بسازد. معاون وزیر کشاورزی معتقد است قیمتی که در ابتدای جنگ مرغ فروخته میشد پایینتر از قیمت واقعی بود و به دلیل افزایش قیمت ارز قیمت توافقی آن بیشتر هم شد. باید دید تحمل تمام این سختی ها می تواند یکبار برای همیشه ریشه رانت ارزی را بخشکاند؟
خبرنگار؛ مهسا ناطقی
نظر شما