به نوشته بلومبرگ رویکرد سریع و معاملهمحور دونالد ترامپ و دیپلماسی صبورانه و مرحلهبهمرحله ایران بار دیگر در کانون تحولات خاورمیانه قرار گرفته است. پس از هفتهها درگیری میان آمریکا، اسرائیل و ایران، اکنون چشمها به دور جدیدی از مذاکرات دوخته شده که نهتنها پایان جنگ، بلکه آینده توازن قدرت در منطقه را رقم خواهد زد.
ریشههای این تقابل به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ بازمیگردد؛ توافقی که با نقشآفرینی چهرههایی چون جان کری و محمدجواد ظریف شکل گرفت اما در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ فروپاشید.
وندی شرمن، از معماران اصلی آن توافق، معتقد است شرایط امروز بهمراتب پیچیدهتر شده است. او میگوید: «این یعنی امتیازاتی که رئیسجمهور فکر میکند بهراحتی به دست میآید، چنین نخواهد بود. ترامپ میخواهد آنها کاملاً تسلیم شوند، اما چنین چیزی هرگز اتفاق نخواهد افتاد.»
در سوی دیگر، تحلیلگران بر این باورند که فهم رفتار دیپلماتیک ایران بدون درک عناصر فرهنگی و تاریخی آن ممکن نیست. آنها تأکید میکنند: «مذاکره با ایران نیازمند میزان زیادی صبر، زمان و دیپلماسی سختکوشانه است.» او همچنین به اهمیت جایگاه احترام در مذاکرات اشاره کرده و میافزاید: «حفظ ظاهر احترام و عزت بسیار حیاتی است.»
این تفاوت رویکرد، خود را در پیشنهاد اخیر ایران نیز نشان داده است؛ پیشنهادی که بیشتر به یک توافق موقت شباهت دارد تا راهحلی جامع. در حالی که آمریکا به دنبال دستاوردی سریع و ملموس است، تهران ترجیح میدهد فرآیندی تدریجی را دنبال کند. همین موضوع باعث نارضایتی برخی متحدان غربی شده است. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در توصیف وضعیت فعلی گفت واشنگتن در حال «تحقیر شدن» است و افزود مذاکرهکنندگان ایرانی «بسیار ماهرانه عمل میکنند حتی در مذاکره نکردن نیز ماهرانه عمل میکنند.»
در این میان، بیاعتمادی نیز به مانعی جدی تبدیل شده است. یک دیپلمات اروپایی در توصیف نگاه تهران به ترامپ اشاره میکند که رفتار «غیرقابل پیشبینی» او باعث شده طرف ایرانی نتواند به تعهداتش اطمینان کند. این بیاعتمادی در کنار تجربههای گذشته، فضای مذاکرات را بیش از پیش پیچیده کرده است.
یاسر عثمان، دیپلمات باسابقه مصری، ویژگیهای مذاکرهکنندگان ایرانی را چنین توصیف میکند: «مذاکرهکننده ایرانی معمولاً با صبر فوقالعاده، خونسردی و تمرکز قوی بر اولویتها شناخته میشود.» او تأکید دارد: «امتیاز دادن بهراحتی انجام نمیشود» و این رویکرد را ترکیبی از سنت و عملگرایی میداند.
این ویژگیها حتی در روایتهای داخلی ایران نیز بازتاب یافته است. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در کتاب خود مینویسد: «افراد باتجربه بازار آنقدر صحبت و استدلال میکنند و مثال و داستان میآورند که طرف مقابل، به قولی، ‘بیحس’ شده و رضایت میدهد.» این نگاه نشان میدهد که مذاکره برای ایران صرفاً یک ابزار سیاسی نیست، بلکه فرآیندی زمانبر و مبتنی بر فرسایش تدریجی طرف مقابل است.
در مقابل، ترامپ با تکیه بر رویکردی تهاجمی تلاش کرده است روند مذاکرات را تسریع کند. او حتی با پیامهایی هشدارآمیز سعی در اعمال فشار داشته و در یکی از اظهارات خود گفته است: «یک تمدن کامل امشب خواهد مرد و هرگز بازنخواهد گشت.» با این حال، چنین ادبیاتی به گفته برخی مشاورانش ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و طرف ایرانی را از توافق دورتر کند.
در نهایت، آینده این مذاکرات به میزان توانایی دو طرف در تطبیق با سبک یکدیگر بستگی دارد. در حالی که آمریکا به دنبال نتایج سریع است، ایران بر حفظ عزت و پیشبرد تدریجی اهداف خود تأکید دارد. همانگونه که یک دیپلمات ایرانی با اشاره به آموزههای سعدی بیان میکند، حفظ کرامت حتی به بهای گزاف، در اولویت قرار دارد. این شکاف عمیق در رویکردها، همچنان بزرگترین مانع در مسیر دستیابی به توافقی پایدار به شمار میرود.
نظر شما