یکی از پدیده‌های بسیار مهم در تحولات اخیر، ظهور رفتاری است که می‌توان آن را «همراهی غیرکنشگران» نامید. ما در جامعه با طیف‌های گسترده‌ای از بدنه غیرکنشگر مواجهیم. این طیف وسیع، در ماجرای اخیر با میدان همراهی کردند؛ دقیقاً همان‌گونه که با پدیده‌ای نظیر پیاده‌روی اربعین همراهی می‌کنند. اما همین طیف وسیع مثلاً در عرصه‌هایی مانند انتخابات اخیراً همراهی نکردند.
این رفتار، ما را به سمت شناخت یک ویژگی بنیادین رهنمون می‌کند: از منظر جامعه‌شناختی، جامعه ایران یک «جامعه توده‌ای اما منسجم» است. ما با جامعه‌ای روبه‌رو هستیم که سطح «فردیت» در آن به‌شدت بالاست، اما در عین حال دارای یک انسجام قدرتمند درونی است. نشانه این انسجام همین است که آن بخش از مردمی که در خیابان حضور ندارند نیز با میدان همراهی می‌کنند؛ آن‌ها حتی اگر از شرایط گله‌مند و ناراحت باشند، باز هم در این مقاطع با جریان اصلی همراه می‌شوند. دلیل این همراهی شگفت‌انگیز چیست؟ دلیل آن است که این افراد متکثر، در یک «امر سوم بیرونی» با یکدیگر اشتراک و پیوند دارند.
برای تبیین این شکل از همبستگی (که می‌توان آن را همبستگی اتمیک نامید) باید از ادبیات کلاسیک جامعه‌شناسی عبور کرد. اگر به کتاب قواعد روش جامعه‌شناسی یا درباره تقسیم کار اجتماعی اثر امیل دورکیم مراجعه کنیم، او ویژگی‌های اصلی حیات اجتماعی را براساس دو مفهوم «فردیت» و «شباهت» دسته‌بندی کرده و همبستگی‌ها را به دو نوع مکانیکی و ارگانیک تقسیم می‌کند. اما واقعیت این است هیچ‌کدام از این الگوهای غربی، توان توضیح جامعه ایران را ندارند. مدل خاص جامعه ما این‌گونه است که از یک‌سو دارای «فردیت بسیار بالا» بوده و از سوی دیگر در مواجهه با یک «امر سوم بیرونی» به یک «شباهت» و انسجام جمعی دست می‌یابد. این امر سوم، یک متغیر ثابت نیست؛ بلکه در دوران جنگ، خود را در قامت «وطن» نشان می‌دهد، در جای دیگر در شمایل یک «قهرمان شهید» متجلی می‌شود و گاهی در قالب «مقابله با دشمن» بروز می‌یابد.
روشن‌ترین مثال برای درک این سازوکار، پدیده عزاداری برای امام حسین(ع) است. چرا در بحث امام حسین(ع) همه پای‌کار می‌آیند و همراهی می‌کنند؟ چون خود امام حسین(ع) ذاتاً به‌عنوان یک امر سوم عمل می‌کند؛ اما هنگامی که همین مفهوم تبدیل به یک امر صرفاً سیاسی روزمره می‌شود، افراد دیگر پای کار آن نمی‌آیند و انسجام شکل نمی‌گیرد؛ زیرا آن سوژه، دیگر کارکرد امر سوم بودن خود را از دست داده است. مشکل اینجاست که ما نتوانسته‌ایم «سیاسی بودن امام» را به‌درستی و در قامت همان امر سوم وحدت‌بخش معنا کنیم.
ما با دو مؤلفه درهم‌تنیده روبه‌رو هستیم: نخست، گونه کاملاً متفاوتی از «فردیت» و دوم، رسیدن به «شباهت در مواجهه با امر سوم».