بهگزارش قدس آنلاین، نهمین گزارش برنامه رصد زمین اروپا که توسط صد دانشمند تهیه شده، با گردآوری دادههای زیستاقلیمی سال ۲۰۲۵ نشان میدهد قاره اروپا با موجی از رکوردهای تازه در گرمای خشکی و دریا، آتشسوزیهای جنگلی، ذوب یخها، افزایش تابش خورشید و فروپاشی تنوع زیستی روبهرو بوده و اکنون با سرعتی دو برابر میانگین جهانی گرم میشود.
در این گزارش تأکید شده است که سال گذشته سومین سال گرم ثبتشده در جهان بود و برای اروپا نیز جایگاه یکی از سه سال رکوردشکن را به خود اختصاص داد؛ بهطوریکه بر اساس دادههای سازمان جهانی هواشناسی و سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک، سال ۲۰۲۵ در میان گرمترین سالهای تاریخ قرار گرفته است.
بررسیها نشان میدهد بین ۹۵ تا ۹۹ درصد اروپا دمایی بالاتر از میانگین سه دهه قبل را تجربه کرده و گرمای این قاره از دهه ۱۹۸۰ با سرعتی بیش از سایر مناطق جهان افزایش یافته است؛ رشدی معادل ۰.۵۶ درجه سانتیگراد در هر دهه از سال ۱۹۹۶، رقمی که در مقایسه با قارههایی چون آفریقا، آسیا و آمریکای شمالی و جنوبی همچنان بالاتر است.
چرا اروپا سریعتر گرم میشود؟
تحلیل رادیو فرانسه و اظهارات سامانتا برگس، معاون سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک، نشان میدهد گرمایش سریعتر اروپا چهار علت اصلی دارد. نخست، ویژگی جغرافیایی قاره است که بخشی از آن در منطقه قطب شمال قرار میگیرد؛ منطقهای که سه تا چهار برابر سریعتر از میانگین جهانی گرم میشود و همین امر میانگین حرارتی اروپا را بالا میبرد. این روند موجب بروز رخدادهایی بیسابقه مانند ثبت دمای ۳۴.۹ درجه سانتیگراد در فراستای نروژ، درست زیر مدار قطب شمال، و تجربه ۲۱ روز دمای غیرمعمول در فنواسکاندیا شده است؛ رخدادی که شدت، طولمدت و گسترهاش بیسابقه گزارش شده است.
دومین عامل، تغییرات شدید جوی و افزایش فراوانی و شدت امواج گرما از مدیترانه تا مدار قطب شمال است که در سال گذشته سه هفته تنش حرارتی ممتد در شمال اروپا برجای گذاشت.
عامل سوم کاهش آلودگیهای هواست؛ آلایندههایی که پیشتر مانند آینه بخشی از تابش خورشید را بازمیتاباندند، اما با بهبود کیفیت هوا این بازتابندگی کاهش یافته و زمین انرژی بیشتری جذب میکند.
چهارمین دلیل، کاهش چشمگیر پوشش برف در اروپا است که تا پایان زمستان ۲۰۲۵ بهطور متوسط ۳۰ درصد کمتر از میانگین سه دهه گذشته بود. این کاهش، بازتابندگی سطوح سفید را کم کرده و گرمای بیشتری را جذب میکند؛ موضوعی که همراه با ذوب سریع یخچالها و از دست رفتن ۱۳۹ گیگاتن یخ در گرینلند، روند افزایش سطح دریا و گرمایش کلی قاره را تشدید کرده است.
گرمای بیسابقه تنها به خشکی محدود نمانده است؛ ۸۶ درصد آبهای اروپا دستکم یک موج گرمای شدید دریایی را پشت سر گذاشتند. این پدیده برای چهارمین سال متوالی رکورد تازهای بر جا گذاشت و مدیترانه نیز دومین سال گرم پیاپی خود را پس از ۲۰۲۴ تجربه کرد. اروپا در سال ۲۰۲۵ سهم بزرگی از رویدادهای شدید آبوهوایی را نیز از سر گذراند. طوفانها و سیلها جان ۲۱ نفر را گرفتند و هزاران نفر را متأثر کردند. طوفان ایوین که ایرلند، بریتانیا و نروژ را درنوردید، قویترین طوفان بریتانیا در بیش از یک دهه توصیف شده است. تابستان همان سال، آتشسوزیها یکمیلیون هکتار از اراضی اروپا را به خاکستر تبدیل کردند؛ وسعتی معادل جزیره قبرس. این روند در شمال اروپا نیز دیده شد و آتشسوزیها در هلند، انگلستان و آلمان به رکورد جدیدی رسیدند، بهویژه با شروع بیسابقه زودهنگام فصل آتشسوزی از اوایل فوریه.
خشکسالی نیز بخش عمدهای از قاره را درگیر کرد. اگرچه برخی مناطق جنوبغربی و شمالشرقی بارندگی بیشتری داشتند، اما در مجموع ۲۰۲۵ سومین سال خشک اروپا از سال ۱۹۹۲ بود. در ماه مه، یکسوم قاره خشکسالی شدید کشاورزی را تجربه کرد و حدود ۷۰ درصد رودخانهها جریان آبی کمتر از میانگین داشتند. نمونه بارز شدت این تغییرات در شبهجزیره ایبری دیده شد؛ جایی که پس از بهار بسیار مرطوب و رشد سریع پوشش گیاهی، امواج گرما با قدرت از راه رسید. اسپانیا بیش از ۵۰ روز دمای بالای ۳۲ درجه را ثبت کرد و بخشهایی از دو کشور حتی دمای بالاتر از ۴۶ درجه را تجربه کردند. این ترکیب رشد سریع گیاهان و خشکشدن ناگهانی آنها، سوخت بسیار مناسبی برای آتشسوزیهای بزرگ فراهم کرد؛ بهطوریکه ۶۵ درصد مساحت سوختهشده اروپا در این سال تنها در اسپانیا و پرتغال قرار داشت. کارشناسان تأکید میکنند پرتغال نمونهای از اثرات شدید تغییرات اقلیمی در جنوب اروپاست؛ منطقهای که با گرمای شدید، خشکسالی و آتشسوزیهای پیاپی روبهروست.
تأثیر تغییرات اقلیمی بر تنوع زیستی نیز بهوضوح در گزارش منعکس شده است. خلاشها یا تالابهای پوشیده از گیاهان متراکم، در سالهای خشک بهدلیل افت سطح آبهای زیرزمینی به شدت آسیب میبینند و به مناطقی بسیار قابلاشتعال تبدیل میشوند. کارشناسان هشدار میدهند آتشسوزی این تالابها میتواند هفتهها یا ماهها زیر سطح زمین ادامه یابد و خاموش کردن آنها بسیار دشوار است.
این اکوسیستمها بهعنوان ذخایر مهم کربن نقشی فراتر از جنگلها دارند و تخریبشان موجب آزادسازی حجم چشمگیری از گازهای گلخانهای میشود. در دریا نیز بسترهای علف دریایی مدیترانهای یا پوزیدونیا که زیستگاه هزاران گونه و محافظ طبیعی سواحل هستند، بهشدت در معرض تهدید گرمایش قرار دارند. این مراتع که قادرند تا ۳۰ برابر سریعتر از جنگلهای بارانی کربن جذب کنند، طی ۵۰ سال گذشته ۳۴ درصد کاهش یافتهاند.
از سوی دیگر، تابش خورشیدی در سال ۲۰۲۵ بالاتر از حد معمول ثبت شد؛ روندی که از دهه ۱۹۸۰ با کاهش آلایندههای هوا و کمشدن پوشش ابر آغاز شده است. افزایش تابش و گرما، به کاهش جریان آب رودخانهها در ۱۱ ماه سال گذشته انجامیده و تبخیر را بیشتر کرده است؛ در حالیکه برف و بارندگی، بهویژه در مدیترانه، افزایش متناسبی پیدا نکرده و همین امر چشمانداز آینده را نگرانکنندهتر میکند. اروپا اکنون یکی از مناطقی است که بیشترین افزایش خطر سیل و آتشسوزیهای جنگلی در آن پیشبینی میشود.
نظر شما