سینما در شرایط بحرانی، بهویژه در سایه جنگ، بیش از هر زمان دیگری با چالشهای چندوجهی روبهرو میشود؛ از یک سو معیشت فعالان این حوزه تحت تأثیر نوسانهای اقتصادی و اجتماعی قرار میگیرد و روند تولید با اختلال مواجه میشود؛ آنچنان که بنا به گفته همایون اسعدیان، مدیرعامل خانه سینما، بسیاری از سینماگران پیش از آغاز جنگ با مشکلاتی همچون تمدید بیمه تأمین اجتماعی، هزینههای درمان، بیمه بیکاری و معیشت مواجه بودهاند و جنگ اخیر این مشکلات را تشدید کرده و محل کار، تجهیزات کاری و منزل شخصی تعدادی از سینماگران در روزهای جنگ آسیب دیده و برخی سالنهای سینما نیز دچار خسارت شدهاند که باید با مشخص کردن راهکارهای صحیح، از آنها حمایت و خسارتهایشان جبران شود.
از سوی دیگر، تغییر الگوی زیست و اولویتهای مخاطبان، سالنهای سینما را با کاهش چشمگیر استقبال روبهرو کرده است؛ در چنین فضایی، حتی اکران فیلمها هم از نبود چشمانداز روشن برای بازگشت سرمایه و همچنین فقدان آثار جذاب و متناسب با حال و هوای جامعه آسیب میبیند و کارکرد فرهنگی و سرگرمکننده سینما تا حد زیادی تضعیف میشود. در این میان، پرسش اصلی این است که سینما چگونه میتواند در دل بحران، هم به حیات خود ادامه دهد و هم پاسخگوی نیازهای مخاطبان باشد؛ مسئلهای که نهتنها به سیاستگذاریهای کلان و حمایتهای دولتی و نهادی گره خورده، بلکه به بازنگری در شیوههای تولید، اکران و ارتباط با مخاطب نیز وابسته است.
بحرانهای سینما روز به روز تشدید میشود
علی سرتیپی، تهیهکننده سینما و مدیرعامل پردیس سینمایی کوروش در واکنش به درگیر بودن اهالی سینما با چند مسئله همزمان همچون دغدغههای معیشتی، کاری و وضعیت نابسامان اکران، به ارزیابی شرایط موجود میپردازد و میگوید: ما با بحرانی جدی در حوزههای مختلف از جمله تولید، پخش و اکران فیلم مواجه هستیم؛ بحرانی که این روزها بهشدت تشدید شده است. از سویی دیگر، مشکلات تولید و مسائل مربوط به سالنهای سینما چندین برابر شده و همه چیز پیچیدهتر از گذشته است. با توجه به اینکه سینما حدود ۴۵روز تعطیل بوده و هنوز هم استقبال قابل توجهی از اکرانها صورت نمیگیرد این شرایط نگرانکننده است.
وی در ادامه با اشاره به اینکه طبق نظر شورای صنفی نمایش تا اطلاع ثانوی، افزایشی روی قیمت بلیت سینما اعمال نمیشود، میافزاید: شاید تنها نکتهای که بتوان در تاریخ ثبت کرد این باشد که قیمت بلیت سینما، پس از چند سال، همچنان ثابت مانده؛ در حالی که تقریباً هیچ کالایی در ایران طی دو سه سال گذشته با چنین ثبات قیمتی مواجه نبوده و هزینههای متعارف بهشدت افزایش یافته است.
رئیس هیئت مدیره انجمن ویاودی تأکید میکند: اتفاق ناامیدکنندهتر این است که به نظر میرسد سینمای ایران متولی مشخصی ندارد؛ گویی کسی دلسوز آن نیست یا اقدام مؤثری برای بهبود شرایط انجام نمیدهد.
تجربه کرونا و الگویی که تکرار نشد
سرتیپی در واکنش به این نکته که شرایط فعلی برای اهالی سینما چندان هم غافلگیرکننده نبوده و تجربه دوران کرونا و حتی جنگ ۱۲روزه سینما را با بحران مواجه کرده بود، مدیریت در آن دوران و شرایط فعلی را مقایسه میکند و میگوید: در آن دورهها، مسئولان اقدامهای حمایتی برای اکران فیلمها انجام میدادند و تلاشهایی صورت میگرفت، هرچند این اقدامات و امکانات در اختیار همه نبود، اما تفاوت وضعیت امروز در این است که بحران طولانیتر شده، نه بودجهای وجود دارد و نه حمایت مشخصی صورت میگیرد و عملاً اتفاق خاصی نمیافتد. نمونه آن سینما شکوفه است که در جریان جنگ آسیب دید و هیچ کس به ما پاسخگو نیست که باید چه کنیم و همچنان بلاتکلیف هستیم. مدیرعامل فیلمیران تصریح میکند: اگر بخواهیم دقیقتر نگاه کنیم، وضعیت بهگونهای است که حتی نمیتوان روی ظرفیتهای موجود هم حساب باز کرد. در شرایطی که فیلمهای سینمایی و سریالهای متعددی با صرف هزینههای بالا تولید میشوند، سالنهای سینما که باید محل اصلی بازگشت سرمایه باشند، عملاً کارکرد اقتصادی خود را از دست دادهاند. سینما، بهعنوان یک نماد فرهنگی، در وضعیتی قرار گرفته که به نظر میرسد کمتر مورد توجه است و متأسفانه بیشتر شاهد نوعی نمایش ظاهری از سوی مسئولان هستیم تا اقدام مؤثر.
مدیر سینما شکوفه در واکنش به اینکه با این وضعیت، چه آیندهای در انتظار سینماست، اظهار میکند: در حال حاضر، با این روشها و شرایط، چشمانداز روشنی متصور نیستم و بعید به نظر میرسد بتوان مسیر مطلوبی را طی کرد.
نقشه راه مشخص است اما کسی پیگیر نیست!
اما سعید خانی، تهیهکننده سینما و مدیر پخش خانهفیلم نیز با ارزیابی شرایط موجود در سینما و با پیشبینی وضعیت سینما در ماههای آتی میگوید: به نظرم نقشه راه مشخص است، اما مسئله مهم این است که تا چه اندازه حاکمیت و وزارت ارشاد نسبت به سینما دغدغهمند هستند. اینکه مشکلات سینما چطور باید حل شوند، سینماداران تا چه حد میتوانند در این شرایط دوام بیاورند و چگونه میتوانند فیلم تولید کنند، موضوعات بسیار مهمی است؛ اما به نظر میرسد پاسخ مشخصی از سوی مسئولان ارائه نشده و آنها هم دغدغهای ندارند که به این فکر کنند در شرایطی که سینماها عملاً تعطیل شدهاند سینماداران چه کردند و چطور توانستند کارکنان خودشان را حفظ کنند، از طرفی دیگر وقتی ما خودمان هم مراجعه میکنیم میگویند پولی وجود ندارد و صورت مسئله پاک میشود.
راهکارهای خروج از بحران؛ از تخصیص وام تا تضمین فروش
وی با اشاره به اینکه در حال حاضر تابآوری سینماداران مهمترین موضوع است، بر ضرورت تخصیص بودجه به این بخش از سینما تأکید میکند و میگوید: مسئولیت سازمان سینمایی و وزارت ارشاد فقط ممیزی و نظارت بر فیلم نیست، بلکه آنها موظفاند به عنوان متولی، خانواده سینما را مدیریت کنند. به همین دلیل باید بودجهای مشخص شود و مانند دوران کرونا به سینماداران وامهای کمبهره اختصاص دهند. او اضافه میکند: به نظر من، شرایط نشان میدهد مردم تا حدی به وضعیت موجود عادت کردهاند؛ حتی با وجود شرایطی شبیه به جنگ، زندگی خود را ادامه میدهند و در جامعه حضور دارند. اما اینکه چرا به سینما نمیروند، به این دلیل است که فیلم خوب وجود ندارد. چرا فیلم خوب اکران نمیشود؟ چون چشمانداز روشنی برای بازگشت پول وجود ندارد!
تجربه موفق «دینامیت» تکرار میشود؟
مدیر خانه فیلم ادامه میدهد: با فرض اینکه اگر کشور دوباره در معرض جنگ قرار بگیرد، وزارت ارشاد باید مانند دوران شیوع کرونا یا اتفاقات۱۴۰۱، به عنوان متولی وارد شود و چند فیلمی که میفروشد (به ویژه در بخش خصوصی) را اکران و براساس هزینه تولید، اصل پول را تضمین کند و با صاحبان فیلم قرارداد ببندد تا در صورت عدم فروش، سرمایهگذار بداند که حداقلی از بازگشت سرمایه وجود دارد. به طور مثال وقتی «دینامیت» در دوران کرونا اکران شد، بیشتر از هزینه تولیدش فروخت و ارشاد اصلاً آن پول را به صاحبان «دینامیت» پرداخت نکرد. در عین حال اگر فیلمی اکران شد و فروش زیادی نداشت، مالک فیلم میداند ضمانتی وجود دارد و اصل پول به او بازمیگردد.
اکران فیلمهای توقیفی؛ راه نجات یا درمان موقت؟
خانی با هشدار نسبت به شرایط پیش رو و ضرورت برنامهریزی و آمادگی برای مدیریت آن تصریح میکند: نکته اینجاست که احتمالاً در آینده چنین وضعیتی را دوباره تجربه خواهیم کرد و در چنین شرایطی، هر متولی باید مسئولیت زیرمجموعه خود را بپذیرد؛ همان طور که در حوزه ورزش، وضعیت ورزشکاران مدیریت میشود، در سینما نیز باید ساختار مدیریتی تغییر کند و متناسب با شرایط بحرانی، تصمیمگیریهای متفاوتی صورت گیرد.این تهیهکننده سینما با اشاره به فیلمهایی که در این شرایط میتوان روی اکران موفق آنها حساب کرد، اظهار میکند: ما دو فیلم مهم توقیفی یعنی «قاتل و وحشی» و «شیشلیک» را داریم که در این اوضاع میتوانند به اکران کمک کنند. البته تعداد فیلمهای اینچنینی زیاد نیست و سینما نیاز به یک تحول جدی دارد.
ضرورت تغییر مدل مدیریت در شرایط بحرانی
وی همچنین به راهکارهایی برای خروج از این وضعیت اشاره میکند و میگوید: متأسفانه شیوه مدیریت فعلی بهگونهای است که گویی بحرانی رخ نداده و در شرایط عادی هستیم؛ در حالی که در شرایط بحران، باید مدیریت نیز بهصورت بحرانی تغییر کند. همان طور که گفتم در این اوضاع یا باید فیلمهای توقیفی اکران شوند، یا به سینماداران وام داده شود تا بتوانند در این شرایط دوام بیاورند، یا راهکارهای دیگری برای افزایش فروش در نظر گرفته شود. چند مسیر مشخص وجود دارد و دوستان هم از آن مطلع هستند، اما به نظر میرسد ارادهای برای انجامش وجود ندارد و با دلایل یا بهانههایی همچون محدودیت منابع مالی برای تخصیص وام تا موانعی برای اکران فیلمهای توقیفی و عدم امکان پرداخت وام یا تضمین سرمایهها، بسیاری از راهحلها عملاً کنار گذاشته شدهاند. در نهایت، باید دید در آینده چه اتفاقی رخ خواهد داد. اگر اراده و همتی جدی وجود داشته باشد، میتوان شرایط را تغییر داد، اما با روند فعلی، نمیتوان چندان خوشبین بود.
نظر شما