«دارالسلام» شیراز یکی از قدیمیترین گورستانهای جهان است و سنگ قبرهای آن با خط و نقوش کهن به یک موزه خط و نقش میمانند. در آرامستان «دارالسلام» گورهایی متعلق به قرن اول و دوم هجری به چشم میخورد. برخی حتی قدمت آن را به دوران پیش از اسلام نیز نسبت میدهند. اما دارالسلام تنها یک آرامستان نیست بلکه یک موزه هم هست؛ موزه سنگ قبرها.
قدمت قدیمیترین قبر این گورستان کهن، یعنی قبر «شیخ ابوصاحب» به سال ۲۴ هجری در زمان حیات پیامبراکرم(ص) میرسد. همین قبر، کافی است تا آرامستان دارالسلام را در شمار قبرستانهای قدیمی جهان قرار بدهد.
در این گورستان دنج، شاهد گوشهای از غنای فرهنگی و هنری شهر شعر، شهر حافظ و سعدی هستیم. اینجا مدفن عرفا، فضلا و اندیشمندان از قرون اولیه اسلام تا عصر حاضر است. روی سنگ قبرها، نقشهای منقور، خوشنویسیهای ممتاز و تراشهای مرغوبی وجود دارد که در کنار هم، موجب شده تا دارالسلام از سایر قبرستانها متفاوت شود.
داستان دارالسلام
نام این قبرستان کهن در روایتهای تاریخی ذکر شده است. گفته میشود زمانی که شهرهای نجف و کربلا دچار خشکسالی و قطحی بوده حاکم شیراز به ازای فرستادن ۸۰۰ شتر با بار غلات، خواستار خاک کربلا شده. کسی که این تبادل را انجام داده، شیخی بوده «سلام»نام که بعدها در همین قبرستان بعدها به خاک سپرده شده و نام گورستان، به نام او، دارالسلام شده است
در خصوص این آرامستان روایت دیگری نیز وجود دارد که گفته میشود «شیخ عبدالنبی»، امام جماعت شیراز در دوره کریم خان زند قبل از وفات وصیت میکند در کربلا دفن شود و پس از مرگ وی، به خاطر علاقه مردم به او، به دستور کریم خان ۴۰ شتر با بار گندم راهی کربلا میشود و در مقابل خاک کربلا برای دفن امام شیخ عبدالنبی به شیراز آورده میشود و شیخ سلم این کار را به انجام میرساند و برای همین هم این گورستان به دارالسلم یا دارالسلام مشهور میشود.
مقبره سبز
شاه داعیالیالله و پسرش، آرامگاه محمود دهدار (ریاضیدان اوایل قرن نهم هجری)، آرامگاه ابوسائب و مشیر (از وزرای فارس در اوایل قاجاریه)، بسیاری از ائمه جمعه شیراز از زند تا قاجار، عبدالغفار خوی شبستری و شیخ ابوصاحب از یاران حضرت محمد (ص) در این قبرستان به خاک سپرده میشود و گفته میشود آرامگاه خدیجه دختر امام حسن (ع) نیز در این مکان است.
در این آرامستان تاریخی، مقبرهای با رنگ سبز به چشم میخورد که به مقبره سرباز امام زمان(ع) شهرت دارد. این قبر متعلق به مردی است که به باور اهالی، سربازی اهل خوی بوده که در پی جسارت مافوقش به ساحت ائمه اطهار با او برخورد میکند و متواری میشود و پس از مدتی به شیراز میرسد و توفیق پیدا میکند تا پشت سر امام زمان(عج) نماز بخواند و...
همچنین برخی از علمای شهید قیام ۱۶ خرداد ۳۴۲ مردم شیراز نیز در این آرامستان به خاک سپرده شدهاند.
سنگ قبرها به مثابه کتاب
از سنگ قبرهای دارالسلام میتوان به عنوان کتابهای تاریخی یاد کرد؛ زیرا روی آنها نام و حرفه مدفون شدگان درج شده است و به عنوان مثال روی سنگ قبری که عکس قیچی حجاری شده؛ یعنی پیشه مدفون شده آرایشگری بوده و البته نوع ادبیات روی این سنگها نیز خاص است.
روی برخی سنگ مزارهای نفیس نیز نقش سرو، به تنهایی و یا به همراه نقش پرنده و میوه به چشم میخورد و شیر سنگی و قرار گرفتن آن روی سنگ برخی مزارها جذابیت ویژهای دارد و نمادی از پهلوانی و جوانمردی و یا بزرگ طایفه بودن و گاهی شغل گله داری فرد مدفون شده است. روی این سنگ نقرهای کهن با خطوط ممتاز رقاع، کوفی، بنایی، ثلث، نسخ و نستعلیق نیز کنده کاری شدهاند.
تلاش برای حفظ دارالسلام
با وجود اینکه هر از گاهی سخنانی در مورد تخریب این آرامستان کهن در فضای مجازی گفته میشود، اما استانداری فارس و شهرداری شیراز همواره برای حفظ و احیای این گورستان تاریخی تلاش کردهاند و محمد فرخزاده، معاون گردشگری و امور زائرین استانداری فارس نیز از تلاش برای تبدیل دارالسلام به موزه سنگ و احیا و بازسازی این آرامگاه خبر داده است. زیر برخی از سنگ قبرها خالی شده و برای زیرسازی و افزایش مقاومت خاک اقدام شده است؛ زیرا سنگ قبرهای قدیمی این آرامگاه ارزش تاریخی داشته و هر سنگ قبر یک اثر تاریخی از زمان خود محسوب میشود. در این میان شورای اسلامی شهر و شهرداری شیراز نیز برای احیای این آرامگاه ورود کردهاند و قطعهای برای به خاک سپردن مشاهیر و مفاخر در این آرامگاه در نظر گرفته شده است.
پروژه احیای آرامگاه دارالسلام شیراز و تبدیل آن به موزه سنگ با هدف الگوسازی وشناساندن بزرگان و علما به نسل آینده آغاز شده و این محل میتواند یکی از مناطق ویژه برای گردشگری تبدیل شود.
خبرنگار: مریم شمالیان
عکسها: رضا قادری/ ایرنا
نظر شما