در زندگی فردی و اجتماعی، همواره لحظههایی پیش میآید که انسان یا یک جامعه باید میان آسایش کوتاهمدت و انجام یک سرمایهگذاری یا وظیفهای مهم یکی را انتخاب کند. در چنین موقعیتهایی معمولاً این پرسش در ذهن شکل میگیرد که آیا هزینهای که امروز پرداخت میشود، جبران خواهد شد یا نه. تجربه تاریخی ملتها و نیز آموزههای دینی نشان میدهد که عمل بر اساس منطق و تکلیف، هرچند در ظاهر با دشواری و هزینههایی ممکن است همراه باشد اما در نهایت به سود انسان و جامعه تمام میشود. در نگاه دینی، هیچ تلاش صادقانهای که در مسیر حق و برای حفظ ارزشهای انسانی انجام شود، بیپاسخ نمیماند. این نگاه، بهویژه در حوزه خانواده، جامعه و دفاع از هویت و استقلال، نقش مهمی در شکلگیری روحیه مسئولیتپذیری دارد. هنگامی که خانوادهها و اعضای جامعه باور داشته باشند که انجام کاری به ظاهر سخت نه تنها یک تکلیف اخلاقی بلکه سرمایهای برای آینده است، بسیاری از نگرانیها درباره هزینهها و دشواریها رنگ میبازد. در این رابطه با حجتالاسلام طاهر قلیزاده، کارشناس مباحث خانواده و اجتماع به گفتوگو پرداختیم.
وعده قرآنی؛ تضمین جبران هزینهها در مسیر حق
حجتالاسلام قلیزاده در مورد جبران الهی هزینهها در مسیر دفاع از ارزشها بیان کرد: یکی از اصول مهم در این موضوع آن است که اگر انسان یا جامعهای بر اساس منطق و تدبیر برای دفاع از ارزشهای خود هزینهای کند، این هزینه در حقیقت نوعی سرمایهگذاری معنوی و اجتماعی است. دفاع از معنویت، دفاع از استقلال و حفظ شرف و حیثیت یک ملت، مسائلی نیست که بتوان از کنار آنها با بیتفاوتی عبور کرد. طبیعی است که چنین دفاعی گاهی با هزینههای مالی، اجتماعی یا حتی آسیبهایی همراه باشد، اما وعده الهی بر این قرار گرفته که این هزینهها بیپاسخ نخواهد ماند. خدای متعال در قرآن کریم در سورۀ انفال میفرماید: «وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَیْءٍ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ»؛ هرچه در راه خدا هزینه کنید، پاداش آن بهطور کامل به شما بازگردانده میشود و هیچ ستمی در این میان نخواهد بود. این آیه تنها یک وعده معنوی نیست، بلکه نوعی اطمینانبخشی برای جامعهای است که در مسیر دفاع از ارزشها و هویت خود گام برمیدارد.
این کارشناس مباحث خانواده در مورد نقش تربیتی والدین در پرورش نسل مسئولیتپذیر بیان داشت: خانوادهها نخستین جایی هستند که روحیه مسئولیتپذیری و پایبندی به ارزشها در آن شکل میگیرد. وقتی پدر و مادر در گفتار و رفتار خود نشان میدهند که حفظ عزت و استقلال جامعه ارزش هزینه کردن را دارد، این نگاه به نسلهای بعد منتقل میشود. در چنین فضایی فرزندان میآموزند که زندگی تنها به رفاه شخصی محدود نیست و گاهی لازم است برای حفظ اصولی بزرگتر، از برخی راحتیها گذشت. این نوع تربیت، جامعهای میسازد که در برابر فشارها و تهدیدها دچار تزلزل نمیشود.
ایستادگی اجتماعی؛ بهای اجتنابناپذیر استقلال و کرامت
این استاد دانشگاه در مورد نقش ایستادگی اجتماعی در حفظ عزت و استقلال گفت: در سطح اجتماعی نیز همین منطق قابل مشاهده است. هیچ جامعهای بدون پرداخت هزینه قادر به حفظ استقلال و عزت خود نبوده است. تاریخ ملتها نشان میدهد هر جا که مردم برای دفاع از هویت و ارزشهای خود ایستادگی کردهاند، هرچند در مقطعی با دشواریهایی روبهرو شدهاند، اما در نهایت به ثبات و امنیت بیشتری رسیدهاند. از این منظر، هزینههایی که در مسیر دفاع از استقلال و شرافت ملی پرداخت میشود، در حقیقت بخشی از روند حفظ موجودیت و کرامت یک جامعه است. اگر جامعهای حاضر نباشد برای این امور هزینهای بپردازد، در واقع راه را برای سلطه دیگران بر سرنوشت خود باز کرده است.
وی در مورد ضرورت تدبیر و دوراندیشی در کنار ایستادگی تأکید کرد: در این میان، توجه به یک نکته ضروری است و آن اینکه سخن گفتن از جبران الهی، به هیچ وجه به معنای نادیده گرفتن تدبیر و محاسبه نیست. چه در حوزه خانواده و چه در سطح مدیریت اجتماعی و طبیعتا هیچ هزینهای نباید بدون سنجش و دوراندیشی بر کسی تحمیل شود. دارایی مردم و امکانات عمومی، حاصل سالها تلاش، سرمایهگذاری و تحمل دشواریهاست و طبیعی است که حفظ و مصرف درست آن، خود بخشی از انجام وظیفه به شمار میآید. لذا هر تصمیمی در عرصههای مهم اجتماعی و دفاعی باید با دقت، مسئولیت و توجه به پیامدها همراه باشد تا هم اصل ایستادگی حفظ شود و هم از آسیبهای غیرضروری جلوگیری گردد.
افق روشن مقاومت؛ عبور از محاسبات مادی به سوی پیروزی
این کارشناس مذهبی اشاره کرد که مقاومت در برابر تهدید دشمنان، ضرورتی فراتر از محاسبات کوتاهمدت است و در شرایطی که دشمنان یک ملت تلاش میکنند عزت، استقلال و شرافت آن جامعه را هدف قرار دهند، نمیتوان صرفاً با محاسبههای کوتاهمدت از مسئولیتها شانه خالی کرد. در چنین موقعیتهایی اصل مقاومت و ایستادگی اهمیت پیدا میکند. ممکن است در مسیر این مقاومت آسیبهایی به وجود آید یا هزینههایی بر جامعه تحمیل شود، اما وعده الهی بر جبران این هزینههاست. همانگونه که قرآن یادآوری میکند، هر آنچه در راه خدا و در مسیر حق هزینه شود، بیپاسخ نمیماند و در نهایت به صاحبان آن بازمیگردد.
حجتالاسلام قلیزاده در مورد نگاه امیدوارانه دین به هزینه و فداکاری خاطرنشان کرد: نگاه دینی به مسئله هزینه و فداکاری، نگاهی امیدوارانه و آیندهنگر است. این نگاه به جامعه یادآوری میکند که انجام وظیفه، حتی اگر در کوتاهمدت با دشواری همراه باشد، در بلندمدت به استحکام و پیشرفت میانجامد. خانوادهها با تربیت فرزندانی مسئولیتپذیر، جامعه با حفظ روحیه همبستگی و مسئولان با مدیریت دقیق منابع، میتوانند در کنار یکدیگر مسیر دفاع از ارزشها و استقلال را ادامه دهند؛ مسیری که در آن تلاشها و هزینههای صادقانه، در چارچوب وعده الهی، بیپاداش نخواهد ماند.
نظر شما