در روزهایی که فضای اجتماعی و فرهنگی کشور بیش از هر زمان دیگری با مفاهیمی چون همبستگی، هویت ملی و روایتهای مردمی گره خورده، تولید آثار فرهنگی و رسانهای نیز رنگ و بوی متفاوتی به خود گرفته است. در این میان، شعر و نوحههای حماسی بار دیگر به یکی از مهمترین ابزارهای ایجاد شور اجتماعی و تقویت حس همدلی میان مردم تبدیل شدهاند؛ آثاری که این روزها نهتنها در هیئتها و مراسم مذهبی؛ بلکه در خیابانها، تجمعات مردمی و فضای مجازی نیز بازتاب گستردهای پیدا کردهاند.برنامه تلویزیونی «شور واژهها» که این روزها از شبکه نسیم روی آنتن میرود، با تمرکز بر شاعران آثار آیینی و حماسی، تلاش کرده چهرههایی را به مخاطبان معرفی کند که اگرچه کمتر در قاب تلویزیون دیده شدهاند؛ اما اشعار و سرودههایشان در حافظه جمعی مردم ماندگار شده است. این برنامه سراغ شاعرانی رفته که آثارشان در روزهای حساس و ملتهب اجتماعی، به بخشی از روایت خیابان و صدای مردم تبدیل شده است.
علیرضا کرمی، کارگردان و تهیهکننده «شور واژهها»، معتقد است شاعران، خالقان اصلی آثاری هستند که به جامعه شور و انگیزه میدهند و میتوانند در بزنگاههای اجتماعی، نقش مهمی در حفظ روحیه عمومی ایفا کنند. او در گفتوگو با خبرنگار ما، از روند شکلگیری این برنامه، نقش شاعران آیینی در تحولات اجتماعی، تأثیر متقابل مردم و هنرمندان و همچنین اهمیت حضور هنرمندان در کنار مردم سخن گفته است.
شعرهای حماسی، عامل ماندگاری شور اجتماعی
علیرضا کرمی درباره ایده ساخت این برنامه میگوید: این طرح ابتدا در مجمع شاعران اهلبیت(ع) مطرح شد که کاری با این ساختار تولید شود. ما نیز طرح را به شبکه نسیم پیشنهاد دادیم و در نهایت قرار شد برنامه تولید شود. حدود ۱۰ سال پیش نیز کاری مشابه انجام داده بودم. آن زمان با شاعران نوحهها و خالقان اشعاری که در میان مردم فراگیر شده بود، گفتوگو کردیم و آن برنامه از شبکه پنج سیما پخش شد. دلیل اصلی و انگیزهام برای تولید این اثر این بود که شاعران معمولاً کمتر مقابل دوربین قرار میگیرند تا درباره آثارشان صحبت کنند؛ در حالی که خالق اصلی اثر، در حقیقت شاعر بوده و نیاز است خالق آثار هم دیده شوند. ما با میهمانان حدود یک ساعت گفتوگو میکردیم؛ اما در مرحله تدوین، بخشهایی را برمیگزیدیم که کوتاهتر و اثرگذارتر باشند و مفهوم را بهتر منتقل کنند.وی میافزاید: البته امکان داشت نسخه یک ساعته برنامه نیز پخش شود؛ اما تصمیم گرفتیم برنامه کوتاهتر باشد تا مخاطب راحتتر با آن همراه شود. فصل نخست برنامه در ۱۲ قسمت تولید شده و فعلاً برنامهای برای ساخت فصل دوم نداریم و باید در ادامه درباره آن تصمیمگیری شود.
اثر اشعار حماسی در شورآفرینی این شبها
کرمی با اشاره به تأثیر اشعار و نوحههای حماسی در فضای اجتماعی این روزها بیان میکند: امروز این آثار در میان مردم حضور دارند. شبها این مداحیها و شعرهای حماسی در خیابانها خوانده میشود و همین موضوع سبب ماندگاری شور و هیجان در مردم شده تا پای کار بمانند و خسته نشوند. البته حتی اگر این آثار هم نباشد، مردم با اعتقاد و باوری که دارند، پای کار میمانند؛ اما جامعه به چنین آثار حماسی نیاز دارد؛ همانطور که در دوران جنگ، صادق آهنگران با نوحههای حماسی خود شور و هیجان میان رزمندگان و مردم ایجاد میکرد، امروز نیز همان اتفاق در حال رخ دادن است. اگرچه مردم، مداح و خواننده اثر را میبینند؛ اما خالق اصلی آن شاعر است که کمتر دیده میشود. از این رو برای مصاحبه به سراغ شاعران آثاری رفتیم که میان مردم فراگیر شده و مخاطبان آنها را شنیده یا حفظ باشند و با آنها انس گرفته باشند.
کارگردان «شور واژهها» درباره روند تولید این برنامه در روزهای اخیر میگوید: زمانی که برنامه را ضبط میکردیم، شرایط خاصی وجود داشت. پروازها محدود شده بود و قطارها نیز بهراحتی در دسترس نبودند. به همین دلیل بعضی از دوستان شهرستانی نتوانستند در برنامه حضور پیدا کنند. برخی شاعران با وجود همه سختیها به برنامه آمدند؛ اما برای تعدادی دیگر حضور در تهران دشوار بود؛ زیرا در شهرهای خود هم مراسم داشتند.
وی در ادامه تصریح میکند: با این حال، اینکه بخواهیم بگوییم فضای جنگی مانع تولید برنامه شد، درست نیست. مردم مانند همیشه زندگی خود را ادامه میدادند، شبها در خیابان حضور داشتند و به میدان میآمدند. ما میدیدیم پدافندها فعال بودند؛ اما مردم همچنان حضور داشتند و تکبیر سر میدادند. تنها محدودیت جدی ما در حوزه رفتوآمد بود و همین مسئله موجب شد نتوانیم بیش از این از حضور میهمانان در برنامه بهره ببریم.
هر نماهنگ، یک موشک فرهنگی است
کرمی با تأکید بر تأثیر متقابل مردم و شاعران میافزاید: این ارتباط کاملاً دوطرفه است. مردم از آثاری که خوانده میشود، شور و هیجان میگیرند و در مقابل، شاعر نیز از حضور در میان مردم و فضای اجتماعی الهام میگیرد. بسیاری از شاعرانی که در برنامه حضور داشتند، به این موضوع اشاره کردند که وقتی در تجمعات مردمی شرکت میکنند و حال و هوای آنها را میبینند، همان حس را با خود به خانه میبرند و شعر میگویند. بنابراین، هم آثار روی مردم اثر گذاشته و هم مردم بر شاعر تأثیر میگذارند تا بتواند برای چنین اتفاقاتی اثر خلق کند.
این تهیهکننده تلویزیونی درباره نقش رسانه و آثار فرهنگی در فضای اجتماعی کشور بیان میکند: بیشک این آثار اثرگذار هستند. در اتفاقات اخیر، ما هم میدان را داشتیم و هم خیابان را؛ خیابان متعلق به مردم است و رسانه وظیفه دارد هم میدان و هم خیابان را نشان دهد. کار ما در رسانه، پوشش همین اتفاقات است و این آثار باید به هدف برخورد کنند؛ یعنی شور و هیجان را در مردم زنده نگه دارند تا این جریان تداوم داشته باشد. ماندن مردم در خیابان، بسیاری از نقشههای دشمن را خنثی کرد. به همین دلیل گفته میشود هر نماهنگ، یک موشک فرهنگی است؛ زیرا این آثار به هدف میخورند و نقشه دشمن را خنثی میکنند.
هنرمند باید کنار مردم باشد
وی با تأکید بر مسئولیت هنرمندان در شرایط اجتماعی امروز میگوید: مردم در میدان حضور دارند و هنرمند هم باید وظیفه خود را انجام دهد؛ هم در میان مردم باشد و هم کار رسانهای و تولید محتوای خود را پیش ببرد. کسی که در این مسیر حضور نداشته باشد، عملاً از مردم جا مانده است. مردم مسیر خود را میروند و کسی که دغدغه وطن را نداشته باشد، دیگر جایگاهی میان مردم نخواهد داشت.
کرمی در پایان با اشاره به محتوای اشعار مطرحشده در برنامه میافزاید: شاعرانی که در این برنامه حضور دارند، از شاعران آیینی کشور هستند؛ کسانی که سالها برای هیئتها شعر گفتهاند و امروز نیز برای ایران شعر میگویند. این موضوع نشان میدهد وطندوستی و باورهای مذهبی در شعر آیینی ما از یکدیگر جدا نیستند و همه این مفاهیم در کنار هم قرار دارند. این اتفاق نشان میدهد ایران، اسلام و عشق به امام حسین(ع) در فرهنگ مردم و شعر آیینی، کاملاً با یکدیگر عجین شدهاند.
نظر شما