محمد حسن‌زاده در نشست «تحول دیجیتال و صنعت نشر» با اشاره به تفاوت بنیادین میان «دیجیتالی‌سازی» و «تحول دیجیتال» اظهار داشت: تبدیل کتاب چاپی به فایل دیجیتال یا فروش آنلاین، تنها تغییر شکلِ همان مدل سنتی است. تحول واقعی زمانی رخ می‌دهد که ساختار قدیمی کنار رفته و مدل‌های نوین جایگزین آن شوند.

وی افزود: روندهای جهانی به سمت «تحول مجازی» در حرکت است؛ جایی که متن ثابت جای خود را به محتوای تعاملی، ویدئویی و واقعیت آمیخته (Mixed Reality) می‌دهد. به گفته او، کتاب آینده می‌تواند تنها ۱۰ صفحه متن داشته باشد، اما صدها ساعت محتوای تعاملی را از طریق فناوری‌هایی مانند کدهای QR ارائه دهد.

رئیس پژوهشگاه ایرانداک با هشدار نسبت به شکاف عمیق نشر ایران با استانداردهای جهانی، تأکید کرد که نسل جدید به دلیل سبک زندگی دیجیتال، دیگر با کتاب‌های صرفاً متنی ارتباط برقرار نمی‌کند و به دنبال تجربه‌های سریع، تعاملی و بازی‌وار است. وی دانشگاه‌های آینده را نیازمند محتوای مجازی دانست که امکاناتی نظیر آزمایشگاه‌های مجازی و متاورس را در بستر آموزش فراهم کنند.

حسن‌زاده تحقق این تحول را نیازمند همگرایی میان دولت، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی دانست و گفت: ناشران به تنهایی توان مالی و فنی این گذار را ندارند و دولت باید با حمایت از ایجاد زیرساخت‌های مشترک و تولید اشیای دیجیتال، به میدان بیاید؛ در غیر این صورت، نسل جدید نیازهای فرهنگی خود را از بسترهای غیربومی تأمین خواهد کرد.

وی به اقدامات ایرانداک برای ورود به عرصه «انتشار هوشمند» اشاره کرد و افزود: این پژوهشگاه با طراحی ۳۲ فرایند مبتنی بر هوش مصنوعی، ارائه سامانه جستجوی یکپارچه ۶ میلیون رکورد علمی و برنامه‌ریزی برای طرح «چاپ بر اساس سفارش» تا سال ۱۴۰۵، تلاش دارد زیرساخت لازم برای تحول صنعت نشر را فراهم کند. وی تأکید کرد که هوش مصنوعی باید ابزاری برای ارتقای خلاقیت انسانی باشد، نه جایگزین آن.