مهدی بنیاسدی، کارشناس اقتصادی در گفت و گو با قدس، اظهار کرد: تجربه بازار ارز در سالهای گذشته نشان داده است که واکنش اولیه بازار معمولاً بیش از آنکه مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی باشد، متأثر از فضای روانی و انتظارات کوتاهمدت است. به همین دلیل، برای تحلیل دقیقتر شرایط فعلی، باید رفتار تاریخی دلار در مقاطع مشابه را بررسی کرد.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به تجربه دورههای مختلف مذاکرات گفت: مرور رفتار بازار ارز نشان میدهد که دلار در ابتدا معمولاً واکنش کاهشی داشته، اما در ادامه، بازار به تدریج وارد فاز احتیاط و تردید شده است.
دلار چشمانتظار نتیجه عملی
وی افزود: در دور نخست مذاکرات اخیر، بازار با خوشبینی قابل توجهی مواجه شد و نرخ دلار حدود ۱۵ درصد کاهش پیدا کرد. دلیل اصلی این واکنش، امید به بهبود روابط خارجی و احتمال کاهش فشارهای اقتصادی بود. اما در مراحل بعدی، شدت واکنش بازار کاهش یافت.
بنیاسدی ادامه داد: در دور دوم مذاکرات، افت قیمت دلار محدودتر شد و بازار دیگر مانند ابتدا هیجان نداشت. در دور سوم حتی نشانههای سردرگمی دیده شد و نرخ ارز مجدداً افزایشی شد. در دور چهارم نیز بازار تقریباً بدون واکنش باقی ماند؛ موضوعی که نشان میدهد معاملهگران نسبت به تحقق توافق نهایی تردید دارند و صرف اخبار اولیه دیگر نمیتواند جهت قطعی بازار را تعیین کند.
وی تصریح کرد: این رفتار در واقع نشاندهنده بلوغ نسبی بازار است؛ بازاری که دیگر صرفاً با انتشار یک خبر مثبت یا منفی دچار تغییرات شدید و پایدار نمیشود و منتظر مشاهده نتایج عملی مذاکرات باقی میماند.
نقش کسری بودجه و محدودیت ارزی
این کارشناس اقتصادی درباره دلایل ناپایداری کاهش نرخ دلار گفت: هرچند فضای مذاکرات میتواند بهصورت مقطعی باعث افت نرخ ارز شود، اما نباید فراموش کرد که اقتصاد ایران همچنان با متغیرهای بنیادی سنگینی مواجه است؛ متغیرهایی که اجازه کاهش پایدار و عمیق نرخ دلار را به سادگی نمیدهند.
وی افزود: کسری بودجه گسترده دولت، فشار هزینههای جاری، محدودیت منابع ارزی و افزایش هزینههای ناشی از تنشهای منطقهای، همچنان از مهمترین عوامل تورمزا در اقتصاد ایران هستند. در چنین شرایطی، حتی اگر فضای سیاسی تا حدی آرام شود، همچنان فشارهای ساختاری بر بازار ارز باقی خواهد ماند.
بنیاسدی بیان کرد: از سوی دیگر، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که دولتها در بسیاری از مواقع از نوسانات بازار ارز بهعنوان ابزاری برای مدیریت منابع مالی و جبران بخشی از کسریها استفاده کردهاند. بنابراین نمیتوان انتظار داشت که صرف آغاز مذاکرات، مسیر دلار به شکل پایدار نزولی شود.
بازار هنوز وارد فاز خوشبینی نشده است
وی با اشاره به تجربه برجام گفت: نگاهی به روند دلار در دوره توافق هستهای نیز تصویر مهمی از واقعیت بازار ارائه میدهد. در زمان مذاکرات برجام، نرخ دلار با وجود فضای مثبت سیاسی، کاهش محسوسی را تجربه نکرد و افت آن محدود بود. اما با خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷، نرخ ارز جهشی سنگین را ثبت کرد و طی چند ماه بیش از دو برابر شد.
این کارشناس اقتصادی افزود: این تجربه تاریخی یک نکته مهم را به بازار یادآوری میکند؛ اثر منفی شکست توافقها معمولاً بسیار قویتر و عمیقتر از اثر مثبت آغاز مذاکرات است. به همین دلیل، بخشی از معاملهگران همچنان با احتیاط عمل میکنند و بازار هنوز به شکل کامل وارد فاز خوشبینی نشده است.
سردرگمی بازار از تناقض در سیگنالهای خبری
وی درباره سردرگمی کنونی بازار اظهار کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای شرایط فعلی، تضاد در سیگنالهای خبری است. از یک سو، برخی رسانههای خارجی از پیشرفت مذاکرات سخن میگویند و این موضوع باعث کاهش انتظارات تورمی میشود. از سوی دیگر، فضای رسانهای داخلی همچنان محتاط و همراه با تردید است.
بنیاسدی ادامه داد: علاوه بر این، مواضع متناقض مقامات آمریکایی نیز بر ابهام بازار افزوده است. در حالی که در برخی اظهارات از سازنده بودن مذاکرات صحبت میشود، همزمان بر ادامه فشارها و حفظ اهرم تحریمها تأکید میشود. این دوگانگی باعث شده بازار نسبت به آینده توافق دیدگاهی محتاطانه داشته باشد.
وی تأکید کرد: فعالان اقتصادی به خوبی میدانند که توافق نهایی تنها زمانی معنا پیدا میکند که بر سر مسائل بنیادین و اختلافات اصلی، اجماع واقعی شکل بگیرد؛ موضوعی که هنوز نشانه قطعی از تحقق آن دیده نمیشود. واقعیت این است که بازار ارز همچنان ظرفیت بازگشت سریع به روند صعودی را دارد. هرگونه توقف در مذاکرات، انتشار اخبار منفی یا افزایش تنشهای منطقهای میتواند به سرعت فضای بازار را تغییر دهد.
تعدیل بخشی از انتظارات تورمی در مذاکرات
وی افزود: در کوتاهمدت ممکن است دلار و طلا همچنان تحت تأثیر فضای روانی مذاکرات در مسیر اصلاح حرکت کنند، اما پایداری این روند به نتیجه عملی گفتوگوها وابسته است؛ نه صرفاً اخبار اولیه و فضای رسانهای به همین دلیل، تصمیمگیری هیجانی در چنین شرایطی میتواند برای سرمایهگذاران پرریسک باشد. تجربه بازار ایران بارها نشان داده که واکنشهای احساسی معمولاً ماندگار نیستند و بازار پس از تخلیه هیجان، دوباره به سمت واقعیتهای اقتصادی بازمیگردد.
وی گفت: بازار ارز ایران امروز در نقطهای میان امید سیاسی و واقعیت اقتصادی قرار گرفته است. مذاکرات توانسته بخشی از انتظارات تورمی را موقتاً تعدیل کند، اما هنوز فاصله زیادی تا یک توافق پایدار و اثرگذار باقی مانده است.
بنیاسدی اظهار کرد: در چنین فضایی، مهمترین نکته برای فعالان اقتصادی، پرهیز از رفتار هیجانی و توجه همزمان به متغیرهای سیاسی و اقتصادی است. آینده دلار نه فقط به تیتر خبرها، بلکه به سرنوشت واقعی مذاکرات، وضعیت بودجه دولت، تورم و توان اقتصادی کشور گره خورده است.
نظر شما